عرضاندام بازار در سیاست ایران
آرمان ـ مطهره شفیعی: «نقش بازار در سیاست ایران» پنج کلمهای که مخاطب با شنیدن آن ذهنش تصاویری را به یاد میآورد از ریش سپیدانی با کت و شلوار مدل دهههای 60 و 70 و گاه کلاهی بر سر و تسبیحی در دست که از کوچههای قدیمی تهران عبور میکنند و با هر با شنیدن «سلام حاج آقا» بدون اینکه سر بلند کرده و به مخاطب نگاه کنند، دستشان را بر سینه میگذارند و میگویند: «علیک سلام». البته این روایت برای زمانی دور است چرا که اکنون همان مردان که حرمت هر محلهای محسوب میشوند با اتومبیل خود را به آنجایی میرسانند که در ذهن داشتند که این تغییر البته تا به امروز نتوانسته ذرهای در شخصیت کهنه سیاستمداران تغییر ایجاد کند و هنوز هم حتی جوانانی که آنچنان از سبقه فعالیتهای سیاسی و انقلابی بزرگان سیاست ایران خبر ندارند، در برابر آنها کمر خم کرده و تعظیم میکنند که نمونه آن در عزاداریهای ماهی است که در آن قرار داریم یعنی ماه محرم بهویژه روزهای عاشورا و تاسوعا.
نسل بازاری از کجا آمد؟
اما به راستی این نسل از کجا متولد شده و چه هدفی برای خود برگزیده است؟ پر بیراه نیست که اگر گفته شود اکنون قریب به یقین نسلی که در بالا به ویژگیها و خصوصیات آنها اشاره شد، از وضع مالی خوبی برخوردارند و نقش برخی در معادلات اقتصادی پررنگتر از حضور سیاسیشان است. اگر بصورت مصداقی قرار باشد در این باره اشاره شود باید حزب موتلفه را در نظر آورد. حزبی که اگر چه با پسوند اصولگرا شناخته میشوند اما برخی از اعضای قدیمی آن با تجربهای که از سالهای سال سیاست ورزی کسب کردهاند، به خوبی واقفند که این خطکشیها دیگر سودی به حال کشور ندارد مگر در انتخاباتها که در این سالها به نوعی تنوع فعالیت احزاب چپ و راست است. در این میانه باید مسیر راست سنتی را از اصولگرایان جدا کرد؛ راست سنتی یعنی همان بزرگانی که اکنون اکثر آنها از مرز میانسالی هم عبور کردهاند و تجربه شان به آنها الهام کرده که میتوانند بدون رقابت با چپها به دور یک میز بنشینند و این بار نه برای حضور در انتخابات بلکه برای حل مشکلات کشور برنامهریزی کنند.
مردان اقتصادی موتلفه
یک ویژگی راست سنتی از همان ابتدای فعالیتشان وضعیت مالی آنها بود چنانکه حزب موتلفه به عنوان حزبی بازاری شناخته شد و دلیلش هم حضور بزرگان اقتصادی امروز کشور در آن حزب بود. علاءمیرمحمد صادقی، اسدا... عسگراولادی، یحیی آلاسحاق، علی عبداللهیان و علینقی خاموشی مردانی هستند که یا در حزب موتلفه عضو بوده و هستند یا نزدیکی زیادی با آنها دارند. خاموشی اگر چه عضو موتلفه نیست اما قرابت او به موتلفه به اندازهای است که در انتخابات مجلس نهم در لیست این حزب قرار گرفت. ماجرای نفوذ این حزب ریشهدار در بازار به سالهای ابتدای انقلاب اسلامی بازمیگردد. حتی قدمت حضور افرادی كه چنین عقبه سیاسی دارند در جریانهای بازار بیش از عمر كنونی حزب موتلفه اسلامی است؛چه جنبش گروهی كه پس از انقلاب، حزب موتلفه اسلامی را پایهریزی كردند، از سالهای پیش از انقلاب اسلامی در بازار آغاز شده و تاکنون هم ادامه دارد. در زمان تشکیل حزب جمهوری اسلامی، آیتا...هاشمی رفسنجانی در گفتوگویی شرایط عضویت را درحزب چنین بیان می كند: قرار شد كسانی كه عضو حزب هستند، وابستگی تشكیلاتی دیگرشان در زندگی سیاسی شان نباید موثر باشد، باید تابع حزب باشند. ما شرطمان با همه این بود. كسانی كه تشكلهای دیگری دارند، آنها را باید ندیده بگیرند و این آقایان موتلفهای، مسئولیت بخش بازار را برعهده داشته باشند... به هر حال قرارمان این بود كه افراد تشكلهای فرعی، تابع حزب باشند.
موتلفه میانجی اقتصادی!
26 تیرماه سال 89 ماجرای اختلاف بازار با سازمان امور مالیاتی بر سر تعیین میزان مالیات اصناف وارد فاز تازهای شد. روز قبل آن اطلاعیهای منتشر شد كه منبع انتشار آن تا پیش از این برای اهالی بازار چندان شناخته شده نبود. اطلاعیهای كه بر تعامل و تفاهم بازار و دولت تاكید كرده بود با عنوان «معتمدین امام و رهبری در بازار و اصناف» صادر شد. این اطلاعیه اما به توقیع حبیبا... عسگراولادی رسیده بود تا باز شدن پای شخصیتهای سیاسی به این ماجرای اقتصادی، اهمیت آن را بیش از گذشته نمایان سازد. عضو ارشد شورای مركزی حزب موتلفه اسلامی با ورود به مناقشات دولت و بازار، شائبه همیشگی قدرت حزب موتلفه اسلامی در بازار را قوت بخشید تا آنان كه تصور میكردند این قدرت سنتی، در سالهای اخیر دیگر در اداره بازار نقشی ندارند، بهاشتباه خود در این زمینه پی ببرند.
سفر به چین؛ اقتصادی یا علمی؟!
فارغ از این موضوع سفرهای گاه و بیگاه اعضای موتلفه به کشور چین این شائبه را ایجاد کرد که اعضای این حزب برای فعالیت اقتصادی به کشور جنوب شرقی آسیا میروند که البته چندی قبل حمید رضا ترقی یکی از معاونان حزب موتلفه در این باره گفت: چند سفری که به چین داشتیم و روش حزب کمونیست چین در به قدرت رسیدن افراد حزبی را که مورد بررسی قرار میدادیم به این نتیجه رسیدیم که واقعا آنجا مفهوم شایسته سالاری با ایران فرق دارد. در زمانی که ترقی اینگونه دلیل سفر به چین را شرح داد، برخی با تعجب به هم نگاه کردند و این سوال در ذهنشان قوت گرفت که آیا تنها سفر پیاپی به چین میتوانست فعالیتهای حزبی را به موتلفه بیاموزد؟ اما بار دیگر و در سفر دیگر اعضای این حزب به چین ترقی با اشاره به پیشرفتهای ایران در امر پتروشیمی و ذخایر فراوان انرژی در ایران از سرمایهگذاران چینی برای سرمایهگذاری مطمئن در ایران دعوت کرد و افزود: راه توسعه دو کشور ایران و چین به خاطر توطئههای غرب هموار نیست و حضور فزاینده آمریکا در منطقه پاسیفیک میتواند برای بنادر جنوبی و شرقی چین ناامنکننده باشد، بنابراین باید ما با یکجانبهگرایی و ناامنسازی دنیا توسط آمریکا مقابله کنیم. این اظهارات دیگر رنگ و بوی فعالیتهای اقتصادی داشت و ادامه حمایتهای گاه و بیگاه اعضای موتلفه از سیاستهای دولت چین بر درصد همکاریهای اقتصادی این حزب بازاری و چین افزود.
موتلفه و مشکلات مالی
در نهایت شنیدن اظهارات معاون بینالملل حزب موتلفه اسلامی در روز گذشته خالی از لطف نیست. حمیدرضا ترقی با بیان اینکه موتلفه وابسته به بازار نیست و مشکلات مالی عدیدهای دارد، گفت: با وجود مشکلات مالی این حزب تعطیل نمیشود. صحبتهای جعفر شجونی در مراسم یادبود مرحوم حبیبا... عسگر اولادی که در مسجد آیتا... انگجی تبریز برگزار شد به صورت نامناسب پوشش داده شد و تعطیلی حزب موتلفه به دلیل مشکلات مالی صحت ندارد. وی ادامه داد: برخلاف تصور برخیها حزب موتلفه اسلامی وابسته به بازاریان نیست و با مشکلات عدیده مالی روبهرو است. در باب پاسخ به این اظهارات آقای ترقی باید او را به مطلبی که آذرماه سال گذشته در نشریه «شما» یعنی ارگان رسانهای حزب موتلفه منتشر شد راهنمایی کرد که طی آن زدن انگ حزب بازاری به موتلفه رد شده بود اما در بخشی آمده است اصولا تفكیك بین بازاری و غیربازاری از شیوههای استعمارگران برای تفرقه و شكستن صفوف وحدت و بهرهبرداریهای موردنظر میباشد. اگر چنین موضوعی دیدگاه حزب موتلفه است لذا بعید بود که دیروز آقای ترقی اینچنین میان بازاریان حزب متبوعش و غیربازاریان آن خط کشی کند. به هر حال حزب موتلفه از احزاب تاثیرگذار در سیاست و اقتصاد ایران بوده وهست؛ تصور نمیشود بازاری خواندن این حزب از وجاهت آن بکاهد.