جنگ گرگها در بازار سيگار ايران
کد خبر : ۱۱۰۹۱۱
آرمان- محمدجواد بهآبادی: پنج تجارت در دنيا وجود دارد كه ارزش آنها به چند صد ميليارد دلار در سال ميرسد. اين پنج تجارت عبارتند از اسلحه، دارو، مواد مخدر، مشروبات الكلي و مواد دخاني. شايد به همين دليل باشد كه برخي براي تسخير بازار سيگار سر و دست ميشكنند. بازار دخانيات را در همه جاي دنيا بازار گرگها لقب دادهاند. بازاري كه فعالان آن هميشه با چشمان باز ميخوابند و هر كسي را به جمع محدود خود راه نميدهند. بازار سيگار ايران هم از اين قاعده مستثنا نیست. براساس اطلاعات منتشر شده، در حال حاضر شركت ملي دخانيات چين با 7/32درصد بيشترين سهم را در بازار مواد دخاني جهاني دارد و بعد از آن نيز شركتهاي فيليپ موريس، BAT و JTI قرار گرفتهاند. جالب است بدانید كه براساس برخي گزارشهاي منتشر شده يك سال درآمد شركتهاي دخاني جهان معادل 20 سال فروش نفت خام ايران است.
ايران هم براساس برخي آمار و ارقام نيمدرصد از بازار دخانيات جهان را در اختيار دارد و ميزان مصرف سيگار در آن بين 60 تا 65 ميليارد نخ در سال برآورد ميشود. البته طبق اظهارات جديد مديرعامل شركت دخانيات مصرف سالانه سيگار در ايران به حدود 70 ميليارد نخ نيز رسيده است.
به گفته معصوم نجفيان کل گردش مالی بازار سیگار در ایران 4550 میلیارد تومان بوده که از این مقدار 55درصد معادل 2500 میلیارد تومان مربوط به سیگار قاچاق میشود. مدیر عامل شرکت دخانیات ایران همچنين مصرف سیگار در کشور را یک واقعیت دانسته و با انتقاد شدید از وزارت بهداشت گفته كه وزارت بهداشت ما را مجبور کرده که تصاویر بهداشتی روی سیگارهای تولید داخل نصب کنیم و این کار باعث شده تا فروش سیگارهای داخلی کاهش یافته اما فروش سیگارهای خارجی و قاچاق به شدت افزایش یافته است.
وي افزود: مصرفکنندگان در بازار تصور میکنند سیگارهای دارای تصاویر بهداشتی غیر استاندارد و تقلبی بوده و سیگارهای خارجی استاندارد هستند و این تصور غلط در نهایت به ضرر صنعت دخانیات ایران تمام شده است. مدیرعامل شرکت دخانیات همچنین اذعان کرده که ایران یکی از دو کشور دنیاست که بالاترین میزان قاچاق سیگار را دارد. اگرچه تولید شرکت دخانیات ایران در فروردین و اردیبهشت سال جاری به ترتیب 110 و 66درصد افزایش یافت، اما این میزان رشد تولید باز هم نتوانسته کاهش سهم سیگارهای وارداتی را در بازار جبران کند. به گفته مدیرعامل شرکت دخانیات این شرکت قصد دارد امسال 25 میلیارد نخ سیگار تولید کند. با توجه به اینکه مصرف سالانه سیگار در ایران بیش از 60 میلیارد نخ است اگر روند کاهش واردات قانونی سیگار همچنان ادامه یابد به نظر میرسد اواخر امسال چیزی در حدود 60درصد از بازار سیگار کشور در اختیار محصولات قاچاق خواهد بود. ضمن اینکه مصرفکنندگان سیگارهای خارجی نیز عمدتا تمایلی به تغییر ذائقه خود و کشیدن سیگارهای تولید داخل به جای سیگارهای وارداتی ندارند.
نقطه مشترك ايران و برمه!
اما نكته قابل تامل اين است كه در جهان تنها دو كشور هستند كه از نظر اطلس جهاني ميزان قاچاق سيگار در بازارشان بسيار بالا برآورد ميشود و اين دو كشور نيز ايران و برمه هستند. در حال حاضر بين نهادهاي مسئول در حوزه دخانيات در حوزه سهم قاچاق در بازار سيگار كشور اختلاف نظرهايی وجود دارد. مديرعامل شركت دخانيات ايران اواخر ارديبهشت امسال سهم قاچاق را در بازار سيگار كشور بالغ بر 60درصد اعلام كرده است. البته اين مقام مسئول در اظهارنظر ديگري نيز گفته كه«مصرف سالانه سیگار در ایران بالغ بر 4500 میلیارد تومان میشود که از این مقدار 1500 میلیارد تومان آن مربوط به ارزش سیگارهای وارداتی و تولید مشارکتی، 530 میلیارد تومان آن مربوط به فروش شرکت دخانیات و 2500 میلیارد تومان آن مربوط به فروش سیگارهای قاچاق میشود. با این حساب سهم سیگارهای قاچاق در بازار داخلی از نظر ارزش به 55درصد میرسد.»
جالب اينجاست كه شمسالدين نيكمنش، رئیس مرکز برنامهریزی و نظارت بر دخانیات کشور در اواخر مهر ماه امسال سهم قاچاق را در بازار سيگار كشور تنها حدود 8درصد دانست. ستاد مبارزه با قاچاق كالا و ارز نيز اگرچه سيگار را از جمله كالاهاي بادرصد بالاي قاچاق اعلام كرده اما تاكنون برآورد خاصي درباره سهم قاچاق در بازار سيگار كشور اعلام نكرده است. با وجود اظهارات كاملا متفاوت و متناقض در حوزه قاچاق سيگار اما به طور كلي ميتوان اينطور برآورد كرد كه در حال حاضر بين 40 تا 50درصد از بازار سيگار ايران در اختيار محصولات قاچاق قرار دارد. مابقي سيگار موجود در بازار ايران نيز از طريق توليدات داخلي و واردات رسمي تامين ميشود. طبق آمارهاي منتشر شده 52درصد از قاچاق سیگار به ایران از طریق مرز کردستان عراق به ایران انجام میشود در همين حال مسئولان شركت دخانيات ايران فاش كردهاند كه در برخي از سيگارهاي قاچاق شده به ايران موارد خطرناك بهداشتي مشاهده شده است.
از جمله اينكه در اين سيگارها از موادي مانند آمونياك و كومارين استفاده شده است. كومارين در توليد مرگ موش استفاده ميشود و جذب نيكوتين در بدن را تا 10درصد افزايش داده و باعث اعتياد فرد به سيگار ميشود. در همین حال برخی گزارشها نیز حاکی از آن است که سیگارهای با کیفیت بسیار پایین و جعلی از کشورهای عربی به ویژه عراق و امارات به صورت قاچاق وارد ایران میشوند.
درآمدي به جيب قاچاقچيان رفت
آمار بالاي قاچاق سيگار در بازار ايران در حالي است كه در برنامه پنجم توسعه شركت دخانيات مكلف شده است با برندهاي معروف سيگار و توليدكنندگان آنها قرارداده بسته و زمينه توليد اين سيگارها را در كشور فراهم كند. اين در حالي است كه افزايش عوارض واردات رسمي سيگار حاشيه سود قاچاق سيگار را به كشور افزايش داده و به نفع قاچاقچيان تمام شده است. اگرچه در سال قبل افزايش شديد قيمت ارز باعث شد تا عملا قاچاق سيگار با افت مواجه شود اما پس از ثبات نسبي به وجود آمده در بازار دوباره روند قاچاق سيگار ادامه يافته است. كاهش درآمد دولت از محل واردات قانوني سيگار نيز ديگر خسارتي بوده كه قاچاق سيگار به اقتصاد كشور وارد كرده است.
بهعنوان مثال در حالي كه قرار بود در بودجه 89 بيش از 300 ميليارد تومان از بابت عوارض واردات رسمي سيگار درآمد نصيب دولت شود تنها 70 ميليارد تومان از اين بابت درآمدزايي شد كه اين موضوع به خاطر افزايش عوارض واردات رسمي سيگار به كشور بود. در واقع اگر اين ميزان درآمدزايي دخانيات محقق ميشد، شركت دخانيات ميتوانست اين پول را براي ساخت 400 تخت بيمارستاني، 500 پايگاه امداد و نجات، 500 آمبولانس، 400 خانه بهداشت، 500 كلاس درس، 120 كتابخانه و 71 سالن ورزشي به قيمتهاي همان زمان هزينه كند. اما به دليل قاچاق و البته سياستگذاريهاي اشتباه، اين درآمد هنگفت محقق نشد. از سوی دیگر آمارهای جهانی نشان میدهد که بیش از یک سوم تجارت بینالمللی سیگار در سال به طور مستقیم و غیرمستقیم از راه غیرقانونی و با فرار از پرداخت عوارض گمرکی و مالیات انجام میشود.
كاهش شدید واردات رسمي سيگار
اوضاع وقتي نگرانكنندهتر به نظر ميرسد كه بدانيم در شش ماهه نخست امسال نيز واردات قانوني سيگار به كشور حدود 40درصد افزايش يافت. اگرچه رشد توليد داخل بخشي از اين كاهش واردات را جبران كرده اما بايد اذعان كرد كه سهم عمده اين كاهش واردات قانوني نصيب قاچاق شده است. از سوي ديگر در چند سال اخير به شدت از شركت دخانيات ايران انتقاد شده كه چرا در مقابل قاچاق سيگار به كشور اقدامي نكرده است. پس از اين انتقادات بود كه وظيفه قاچاق سيگار طبق مصوبه دهم اردیبهشت ماه 1391 هیات وزیران به يكي از زيرمجموعههاي تازه تاسيس وزارت صنعت، معدن و تجارت يعني مركز برنامهریزی و نظارت بر دخانیات سپرده شد. اگرچه رئيس اين مركز تاكنون در اظهارنظرهاي مختلف از كاهش روند قاچاق سيگار به كشور خبر داده اما از اطلاعات عملي اين مركز در راستاي مقابله با قاچاق گسترده سيگار به كشور اطلاعات چنداني در دست نيست.
علاوه بر وظیفه مبارزه با قاچاق سیگار، چهار وظیفه دیگر یعنی صدور مجوز عاملیتهای صنعتی و بازرگانی، تعیین مناطق کشت توتون و تنباکو با توافق وزارت جهاد کشاورزی، ساماندهی و نظارت بر خرید کلیه محصولات استحصالی کشتکاران توتون و تنباکو و وصول و ایصال عوارض و حقوق دولتی مربوط به محصولات دخانی و کبریت بر عهده این مرکز گذاشته شده است. از سوي ديگر بايد ديدگاهي واقعگرايانه در مقابله با قاچاق سيگار به كشور نيز داشت، چرا كه به هر حال قاچاق سيگار درآمد خانوارهاي بسياري را در مرزهاي شرقي و غربي كشور تامين ميكند. شايد برخي اوقات به خاطر مصلحتهايي امكان برخورد با قاچاقچيان در اين مناطق وجود نداشته باشد. بنابراين نبايد به موضوع قاچاق سيگار به صورت جزيرهاي نگاه كرد. چه بسا که اگر با تمهیداتی در کنار رشد تولید داخلی و رونق بخش کشاورزی صنعت دخانیات مانند کاشت توتون و تنباکو، زمینه برای واردات رسمی سیگار نیز فراهم شود در آن صورت علاوه بر افزایش درآمدهای گمرکی دولت میتوان انتظار داشت که آسیبهای ناشی از قاچاق سیگار نیز به ویژه در مرزهای کشور به حداقل خواهد رسید.
ارسال نظر