سنا:اخبار جهان/ رکود حاکم بر دنیا و تغییر مرز دولت و بازار

پس از فروپاشی بازار سهام در اکتبر 1929، تلاش‌های دولت برای اتمام رکود موجود در بازار بیش از سه سال به طول انجامید.

به گزارش سنا، آمریکا در این سال‌ها شاهد بدترین فروپاشی اقتصادی بود. هزاران بانک ورشکسته شدند و نرخ بیکاری به 25 درصد رسید. در این بین مرز بین دولت و بازار تغییر کرد و دوباره تعریف شد. درماه گذشته، دولت آمریکا بیشترین دخالت در بازار را از زمان دهه 1930 تاکنون انجام داد. در زمانی که هنوز مشخص نبود که اقتصاد وارد دوران رکود شده است و نرخ بیکاری به 1/6 درصد رسیده بود، فدرال رزرو و خزانه آمریکا دو شرکت عظیم اعطای وام یعنی Fannie Mae و Freddie Mac را ملی کرد؛ AIG ، بزرگترین شرکت بیمه را تسخیر کرد که به دنبال آن سپرده‌های بیمه دولت در صندوق‌های بازار پول به 4/3 تریلیون دلار افزایش یافت؛ فروش استقراضی را به طور موقت در بیش از 900 سهام ممنوع کرد؛ و بدتر از همه ، 700 میلیارد دلار دارایی رهنی را وثیقه گذاشت. اکنون در کمتر از سه هفته بدهی‌های ناخالص دولت آمریکا به بیش از یک تریلیون دلار رسیده که این میزان تقرییاً دو برابر هزینه جنگ عراق است. بحران کنونی ناشی از حباب موجود در بخش دارایی حقیقی و اعتبارات است. قیمت خانه‌های آمریکا تا یک پنجم کاهش یافته است. همچنان انتظار می‌رود که قیمت‌ها 10 درصد دیگر نیز کاهش پیدا کنند.

 

این وضعیت در دیگر کشورها نیز تکرار شده است. در بریتانیا، خانوارها حتی متحمل قرض بیشتری شده‌اند. طبق شاخص قیمت مسکن محاسبه شده در اکونومیست، قیمت مسکن در 20 کشور در این فصل به نصف رسیده است. بر اساس این گزارش، بخش بزرگی از دنیای ثروتمند در رکود است ، علت آن نیز اعطای کم اعتبارات و افزایش قیمت نفت در ابتدای سال است. اقتصاد آمریکا درحال منقبض شدن بوده و انگلیس، فرانسه، آلمان و ژاپن درگیر این رکود شده‌اند. تاکنون دولت آمریکا میزان قابل توجهی پول (7 درصد GDP) وارد بازار کرده است. اما این میزان باز هم از میزان هزینه تقریبی بحران سیستم بانکی (16 درصد GDP) کمتر است. عملکرد برنامه TARP آمریکا هنوز واضح نیست. خزانه آمریکا تصمیم دارد که از طریق مزایده معکوس مقدار زیادی از بدهی‌ها را خریداری کند به این ترتیب که بانک‌ها قیمتی را پیشنهاد می‌دهند و دولت پایین‌ترین قیمت را برای خرید انتخاب می‌کند.

 

البته این فرآیند با وجود هزاران دارایی رهنی بسیار پیچیده می‌شود. آمریکا با بیشترین کسری بودجه حساب جاری به تأمین مالی خارجی بسیار محتاج است. خوش اقبالی آمریکا در این است که در بحران کنونی مالی دلار آمریکا، که ارز رایج دنیا است، تقویت شده است. البته اگر سایر کشورها تصمیم به تغییر ذخایر ارزی خود از دلار به واحد پولی دیگری دهند، آنگاه بحران پولی و بانکی جدیدی حاکم خواهد شد. اثر بلند مدت این رکود بر اقتصاد جهانی چه خواهد بود؟ آنچه بیش از همه مشخص است، تغییر جهت جهانی شدن است. آمریکا با بازار آزاد خود در صدر اقتصاد جهان در دو دهه اخیر بوده است اما با تغییر مرز دولت و بازار در این کشور، شرایط تغییر خواهد کرد. با تمامی موارد ذکر شده در بالا هنوز نمی‌توان منشأ بحران امروز را با "بازار آزاد" دانست.

 

سفته‌بازی از قرن‌ها قبل از اختراع اوراق قرضه و مبادله آن انجام می‌شده و مسئولیت اصلی بحران کنونی به عهده دولت است. اعطای نادرست یارانه‌ها به تمامی بخش‌ها از بخش سوخت‌ تا بخش بانکی، بازارها را تحریف کرد و سیاست پولی باز، باعث بوجود آمدن حباب اعتبارات در دنیا شد. همچنان می‌توان باور داشت که بازار آزاد و انعطاف‌پذیر از دستان سنگین دولت برای اقتصاد بهتر است.