باید ها و نبایدهای نظارت بر ابزار مشتقه در بورس

کاخ سفید که بارها در ماه های اخیر استفاده های بی جا و  نامناسب از ابزارهای مشتقه مالی را یکی از مهم ترین دلایل تشدید و تسریع بحران مالی در اقتصاد آمریکا تلقی کرده است ، در روز سه شنبه نسخه نهایی طرح خود را برای نظارت بیشتر بر ابزار های مشتقه به کنگره این کشور فرستاد.

بازار ابزار مشتقه مالی به ادعای کارشناسان  بازاری600 تریلیون دلاری است که عناصر  مختلفی از انواع صندوق ها و بانکهای سرمایه گذاری تا سفته بازار و ...  در آن فعالیت می کنند .

سال گذشته که بانک مشهور Lehman Brothers با ورشکستگی مواجه شد، زیان شدید این موسسه مالی از جانب قراردادهای سوآپ یکی از علل اصلی این سقوط معرفی شد.

 در طرح نظارت بیشتر بر ابزا های مشتقه در ایالات متحده اقدامات گسترده ای در این زمینه صورت خواهد گرفت که از جمله آنها می توان به ضرورت نگه داری ذخایر سرمایه ای قابل توجه در برابر ریسک ابزار مشتقه برای بانکهای سرمایه گذاری فعال در این نوع قراردادها و  یا ایجاد شبکه ای جدید از  اتاق های تسویه به منظور افزایش شفافیت بازارها اشاره کرد.

اما آیا در سالهای دور که بازار های آمریکا ابزار های  مشتقه را معرفی می کردند  گمان می رفت که اوضاع به اینجا برسند ؟

ابزارهای مشتقه کارکرد اصلی خود را در زمنیه مدیریت ریسک  سرمایه گذاری و بخصوص برای هجینگ معاملات ایفا کرده اند اما استفاده های نابجا از این ابزار ها زمینه را برای سوء استفاده های کلان فراهم ساخته است .

اگر منصف باشیم باید بگوییم ابزار های مشتقه بسیار بیشتر از آنچه به تلقی برخی مضر بوده  ، توانسته خدمات بی حد و حصری را به  بازار های مالی ارایه دهد.

بر اساس گزارش بورس نیوز؛ در سالهای اخیر بحث ورود ابزارها و نهاد های مالی جدید در کشور مطرح بوده و هم اکنون نیز درکمیسیون اقتصادی مجلس به شدت تحت بررسی است . اما نکته قابل توجه اینجاست که حال که درگیر مسأله ورود یا عدم  ورود این ابزار ها  به بازار مالی کشور هستیم جنبه های نظارتی در صورت ورود را نیز مد نظر قرارداده ایم یا خیر ؟

در گفتگویی با شاهین شایان آرانی  ، کارشناس ارشد بازار سرمایه، بحث نظارت بر ابزار مشتقه در صورت ورود این ابزار ها  به بازار کشورمان مطرح گردید.

وی نقش و ماهیت ابزار مشتقه را سالم دانست اما بر این نکته نیز تأکید کرد که استفاده نامناسب از این  ابزار مسلماً  می تواند  عواقبی را در پی داشته باشد . اما این امر ذات ابزار مشتقه  را به هیچ وجه زیر سوال نخواهد برد .  

شایان آرانی در زمینه بحث  نظارت مطرح شده در ایالات متحده بر روی ابزار مشتقه عنوان کرد : پیچیدگی ابزار مشتقه مالی در آمریکا بسیار بالاست و در طول دوره های گذشته براین پیچیدگی افزوده شده اما بحث نظارت پایاپای این روند کامل نگردیده است .

مشاور بانک توسعه اسلامی  مقایسه  بحث ابزار مشتقه در ایالات متحده و ایران را به  هیچ وجه عملی ندانست و افزود : ما در ابتدای راهی  هستیم  که آنها 100 سال پیش طی کرده اند .

به گفته وی ، هم اکنون در حال بررسی ورود  ابزارهای مشتقه بسیار ساده ای به بازار های کشور هستیم که به هیچ وجه پیچیدگی های ابزار های مورد استفاده در آمریکا را به دنبال  ندارند .

 با این وجود شایان آرانی در پاسخ  به این سوال که آیا به دلیل اینکه تنها در آغاز راه هستیم باید از بحث نظارت به سادگی عبور کنیم، گفت : به عقیده من این گونه نیست و بحث نظارت مقوله بسیار مهمی است  که از همین ابتدا باید مورد توجه قرار گیرد.

وی نظارت را هم بر روی خود معاملات و افراد درگیر در آن و هم بر روی  نرم افزار های  معاملاتی حیاتی تلقی می کند  .

این کارشناس ارشد بازار سرمایه  در مورد  ناظران بر ابزار های مشتقه  این گونه اظهار نظر  می کند : افرادی که به عنوان ناظر در نهاد های  کنترلی ابزار های  مشتقه مورد استفاده  قرار می گیرند، باید  کاملاً در زمینه  این ابزار ها  حرفه ای  بوده  و از راه های  انحرافی  آن نیز کاملا باخبر باشند تا بتوانند نظارت مناسبی را ارائه دهند اما  هم اکنون   کسانی  برای  این گونه فعالیت ها  در نظر گرفته  می شوند که تنها از بعد  نظری به مسأله  ابزار مشتقه آگاهی دارند .

به عقیده شایان آرانی به هر حال  با وضع موجود  در صورت  ورود  ابزار مشتقه  با دوره ای  مواجه  می شویم که کارگزاران و برخی دیگر از  فعالان  بازار مطمئنا شیطنت هایی را  در استفاده  از این ابزار ها  انجام  خواهند داد .

این کارشناس ارشد بازار سرمایه همچنین استفاده از  چند مشاور خارجی  مسلط به ابزار های  مشتقه را در بحث نظارت مفید تلقی کرده و استفاده از تجربه  این گونه  مشاوران را در زمینه جلوگیری از  استفاده های نامناسب  از ابزار های مذکور موثر می دانند .