آیا کلیسا‌های اصفهان برای عبادت فعال هستند؟

به گزارش بورس نیوز،معماری اصفهان فقط به میدان نقش‌جهان، مسجدهای تاریخی، کاخ‌ها و پل‌های صفوی محدود نمی‌شود. در محله جلفای نو، مجموعه‌ای از کلیساهای تاریخی قرار دارد که بخشی مهم از هویت فرهنگی و مذهبی ارامنه اصفهان را شکل داده‌اند. کلیسای وانک، کلیسای مریم مقدس، کلیسای بیت‌لحم، کلیسای هاکوپ و کلیسای گئورگ از معروف‌ترین کلیساهای اصفهان هستند.

بیشتر این بناها در دوره صفویه و پس از استقرار ارامنه در جنوب زاینده‌رود ساخته شدند. برخی از کلیساها همچنان کارکرد مذهبی دارند و در آن‌ها مراسم دینی برگزار می‌شود؛ اما همه آن‌ها هر روز برای عبادت عمومی یا بازدید گردشگران باز نیستند. برنامه مراسم، ساعت بازدید و امکان ورود به هر کلیسا ممکن است با مناسبت‌های مذهبی و تصمیم خلیفه‌گری ارامنه تغییر کند.

در یک نگاه:

• معروف‌ترین کلیسای اصفهان: کلیسای وانک
• قدیمی‌ترین کلیسای ارامنه جلفای اصفهان: کلیسای هاکوپ، ساخته‌شده در سال ۱۶۰۷ میلادی
• بزرگ‌ترین کلیسای اصفهان: کلیسای استپانوس مقدس
• کلیسای دارای بزرگ‌ترین گنبد در جلفای اصفهان: کلیسای بیت‌لحم
• یکی از مهم‌ترین کلیساهای تاریخی جلفا: کلیسای مریم مقدس
• مهم‌ترین محدوده بازدید از کلیساها: محله جلفا، خیابان نظر و خیابان حکیم نظامی

آیا کلیساهای اصفهان برای عبادت فعال هستند؟

بله، برخی کلیساهای ارامنه اصفهان همچنان جایگاه مذهبی خود را حفظ کرده‌اند و در مناسبت‌هایی مانند میلاد مسیح، عید پاک، سال نو میلادی، مراسم عشای ربانی، غسل تعمید، ازدواج و آیین‌های یادبود مورد استفاده قرار می‌گیرند. بااین‌حال «فعال‌بودن مذهبی» به این معنا نیست که تمام کلیساها در همه روزهای هفته برای ورود گردشگران یا برگزاری عبادت عمومی باز باشند.

کلیسای وانک علاوه‌بر جایگاه گردشگری، مرکز مهم مذهبی و اداری جامعه ارامنه اصفهان است. به صدا درآمدن ناقوس این مجموعه نیز با انجام فرایض و آیین‌های دینی ارتباط دارد. در مقابل، بعضی کلیساهای تاریخی جلفا فقط در زمان‌های مشخص، با هماهنگی قبلی یا در مناسبت‌های مذهبی قابل دسترسی هستند. برنامه بازدید گردشگری با برنامه مراسم مذهبی یکسان نیست و بهتر است پیش از مراجعه، ساعت فعالیت مجموعه بررسی شود.

گردشگران هنگام ورود باید به مذهبی‌بودن فضا توجه کنند. حفظ سکوت، پوشش مناسب، خودداری از لمس اشیای مذهبی و رعایت محدودیت‌های عکاسی از مهم‌ترین اصول بازدید از کلیساهای اصفهان هستند.

تعداد کلیساهای اصفهان چقدر است؟

در بعضی منابع گردشگری، تعداد کلیساهای اصفهان ۲۰ مورد اعلام شده است؛ اما ارائه یک عدد قطعی بدون مشخص‌کردن معیار شمارش می‌تواند گمراه‌کننده باشد. بعضی آمارها فقط کلیساهای ارمنی محله جلفا را محاسبه می‌کنند و برخی دیگر کلیساهای متعلق به دیگر شاخه‌های مسیحیت، بناهای خارج از محدوده جلفا یا کلیساهای تاریخی غیرفعال را نیز در نظر می‌گیرند.

شورای خلیفه‌گری ارامنه اصفهان اعلام کرده است که در گذشته ۲۴ کلیسا در منطقه جلفا وجود داشت و از میان آن‌ها ۱۲ کلیسا باقی مانده‌اند. بعضی کلیساهای قدیمی نیز در گذر زمان تخریب یا متروکه شده‌اند و امروز فقط نام و اطلاعات تاریخی آن‌ها باقی مانده است. بنابراین هنگام جست‌وجوی «تعداد کلیساهای اصفهان» باید میان کلیساهای باقی‌مانده، کلیساهای فعال و کل بناهای متعلق به فرقه‌های مختلف تفاوت قائل شد.

از کلیساهای تاریخی باقی‌مانده جلفا می‌توان به وانک، بیت‌لحم، مریم مقدس، گئورگ، گریگور لوساوُریچ، هاکوپ، هُوهاننِس مگردیچ، میناس، نرسس، نیکوغایوس، سرگیس و استپانوس اشاره کرد.

معروف‌ترین کلیسای اصفهان کدام است؟

کلیسای وانک اصفهان یا دیر آمناپرگیچ مقدس، بدون تردید معروف‌ترین کلیسای شهر است. نام آمناپرگیچ در زبان ارمنی به مفهوم «نجات‌دهنده همگان» اشاره دارد و واژه وانک نیز به معنای دیر یا صومعه است.

این مجموعه در محله جلفای نو قرار دارد و فقط شامل ساختمان اصلی کلیسا نیست. موزه خاچاطور گساراتسی، موزه مردم‌شناسی ارامنه جلفای نو، کتابخانه، برج ناقوس، یادمان نسل‌کشی ارامنه و بخش‌هایی از آثار تاریخی جامعه ارمنی نیز در این مجموعه قرار گرفته‌اند. کتابخانه وانک هزاران جلد کتاب فارسی، ارمنی و خارجی و مجموعه‌ای از کتاب‌های نادر را نگهداری می‌کند.

نمای بیرونی کلیسا در مقایسه با فضای داخلی آن ساده‌تر است؛ اما درون بنا با نقاشی‌های مذهبی، طلاکاری، کاشی‌کاری، نقوش گیاهی و روایت‌هایی برگرفته از عهد عتیق و عهد جدید پوشیده شده است. ترکیب هنر ایرانی دوره صفوی با عناصر معماری و هنر مسیحی، وانک را از بسیاری از کلیساهای دیگر ایران متمایز می‌کند.

برخلاف مطلب قبلی، کلیسای وانک را نباید «کلیسای انجیلی اصفهان» نامید. این مجموعه به جامعه ارامنه و ساختار کلیسایی آنان تعلق دارد و نام رسمی آن دیر آمناپرگیچ مقدس است.

کلیسای وانک؛ مشهورترین کلیسای اصفهان

کلیسای وانک، یکی از کلیسا‌های جلفا اصفهان است که با وجود معماری ساده، به عنوان یکی از زیباترین جاذبه‌های شهر اصفهان به شمار می‌آید. این بنای ارزشمند در مرکز شهر اصفهان قرار دارد و شما می‌توانید با خرید اینترنتی بلیط هواپیما و در مدتی زمانی کوتاه به این شهر سفر کرده و از این بنای زیبا دیدن کنید. کلیسای وانک اصفهان توسط مهاجرین ارامنه در دوران حکومت شاه عباس صفوی ساخته شده و در ابتدا تنها با هدف عبادت مسیحیان، مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ اما به مرور زمان و با افزایش ارزش تاریخی این بنا، به یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی اصفهان تبدیل شد. این کلیسا در جهان با نام آمناپرکیچ شناخته می‌شود و محل جمع‌آوری آثار هنری و تاریخی ارزشمندی است که در گوشه و کنار این بنا مشاهده می‌شود. از جمله دیدنی‌های کلیسای ارامنه اصفهان می‌توان به معماری چشم‌نواز، تندیس‌های پرشمار، نقاشی‌های زیبا و آرامگاه‌های تاریخی اشاره کرد. کلیسای وانک به عنوان کلیسای انجیلی اصفهان نیز شناخته می‌شود و تنها در روز‌های خاصی از سال مناسک دینی در آن برگزار می‌شود. کلیسای وانک همه روزه صبح‌ها از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و بعدازظهر‌ها از ساعت ۱۶ تا ۱۸:۳۰ دقیقه به‌روی بازدیدکنندگان باز است.

آدرس کلیسای وانک و خیابان کلیسا اصفهان

کاربرانی که عبارت «خیابان کلیسا اصفهان» را جست‌وجو می‌کنند، معمولا به دنبال مسیر دسترسی به کلیسای وانک و بخش گردشگری محله جلفا هستند. وانک در محدوده خیابان حکیم نظامی، خیابان نظر شرقی و کوچه کلیسای وانک قرار دارد. این منطقه در جنوب زاینده‌رود و نزدیک میدان جلفا واقع شده است.

مسیرهای خیابان حکیم نظامی، نظر شرقی و کوچه‌های اطراف میدان جلفا علاوه‌بر دسترسی به وانک، برای جلفاگردی، بازدید از خانه‌های قدیمی، کافه‌ها و دیگر آثار تاریخی این محله مناسب‌اند.

برای بازدید کامل از وانک، موزه‌ها و محوطه مجموعه بهتر است حدود یک تا دو ساعت زمان در نظر بگیرید. در روزهای تعطیل و دوره‌های پرمسافر، احتمال شلوغی ورودی بیشتر است.

ساعت بازدید و قیمت ورودی کلیسای وانک اصفهان

قیمت و ساعت ورود به کلیسای وانک ثابت نیست و ممکن است براساس فصل، مناسبت‌های مذهبی و تصمیم مدیریت مجموعه تغییر کند. در زمان بررسی این متن، سایت رسمی خلیفه‌گری ارامنه برای دوره فروردین تا شهریور، ساعات بازدید وانک را از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۲:۴۵ و ۱۵:۳۰ تا ۱۸:۱۵ اعلام کرده است. مبلغ ورودی اعلام‌شده برای بازدیدکنندگان ایرانی ۱۶۵ هزار تومان و برای بازدیدکنندگان خارجی ۳۳۰ هزار تومان است.

کلیسای مریم مقدس؛ کلیسای آسدوادزادزین

کلیسای مریم مقدس، یکی از خاص‌ترین کلیسا‌های این شهر است که در میان مشهورترین کلیسا‌های اصفهان قرار دارد. این کلیسا با نام آسدوادزادزین نیز شناخته می‌شود که به دلیل قدمت تاریخی و معماری بی‌نظیر، مقصدی محبوب برای گردشگران به شمار می‌آید. واژه آسدوادزادزین در زبان ارمنی به معنای مریم مقدس است. کلیسای مریم مقدس اصفهان، در سال ۱۶۱۳ میلادی، در مجاورت کلیسای هارکوپ ساخته شد. این کلیسا که در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، برای بازدید عموم دایر بوده و شما می‌توانید در سفر خود به اصفهان از تماشای زیبایی منحصر به فرد آن لذت ببرید. در این کلیسا می‌توانید کتاب‌های دست‌نویس ارزشمندی را که قدمت آن‌ها به چندین قرن پیش باز می‌گردد، مشاهده کنید. در سرتاسر کلیسا می‌توانید از تماشای نقاشی‌های متعدد بر روی سقف و دیواره‌های این بنا لذت برده و اوج هنر هنرمندان ایرانی را مشاهده کنید.

کلیسای استپانوس؛ بزرگترین کلیسای اصفهان

کلیسای استپانوس اصفهان، در محله هاکوپیان اصفهان قرار دارد و ساخت آن به سال ۱۶۱۴ میلادی باز می‌گردد. این کلیسا، به عنوان بزرگ‌ترین کلیسای اصفهان شناخته می‌شود. گنبد این کلیسا دارای هشت نورگیر مختلف بوده که به وسیله قوس‌های چشم نواز، به چهار ستون بنا و دیوار‌های جانبی آن متصل می‌شود. دو گنبد کوچک‌تر نیز در دو طرف گنبد اصلی کلیسای استپانوس مقدس قرار دارد. محراب این کلیسا، در سمت شرقی بنا بوده و دو اتاقک چهار گوش در دو سمت آن جای گرفته است. مصالح به کار رفته در این بنا، عمدتا خشت و آجر بوده و دیوار‌های داخلی آن به وسیله گچ و نقاشی‌های دیواری پوشانده شده است.

کلیسای هاکوب؛ قدیمی‌ترین کلیسای اصفهان

در میان قدیمی‌ترین کلیسا‌های اصفهان، نام کلیسای هاکوب، از اولین نام‌هایی است که به ذهن‌ها خطور می‌کند. این کلیسا در سال ۱۶۰۷ میلادی بنا شده و در مجاورت دیگر کلیسای مشهور اصفهان یعنی کلیسای مریم مقدس، در محله جلفا اصفهان قرار دارد. پلان اولیه این کلیسه، به شکل صلیب بنا شده بود؛ اما متاسفانه در گذر زمان به دلیل تخریب بازوی جنوبی، به شکل مستطیل تغییر یافت. معماری این کلیسای قدیمی به معماری کلیسا‌های اصفهان شباهت داشته و دارای سه گنبد قوسی و سقفی است که بر روی ستون‌های متصل به دیوار‌های شمالی و جنوبی مستقر شده است. در بالای ورودی این کلیسا دو کتیبه به زبان ارمنی قرار گرفته است. اگر فصد بازدید از کلیسا‌های زیبای محله جلفا اصفهان را دارید، تنها کافی است با خرید بلیط هواپیما اصفهان یوتراوز سفر خود را آغاز نمایید.

کلیسای بیت اللحم اصفهان؛ شکوه مطلق 

اگر می‌خواهید اوج شکوه و زیبایی را در کلیسا‌های قابل بازدید اصفهان مشاهده کنید، کلیسای بیت اللحم بهترین انتخاب برای شما به شمار می‌آید. کلیسای بتلهم اصفهان نیز به مانند بسیاری از دیگر بنا‌های تاریخی اصفهان در دوران صفویه ساخته شده است و در شمال دو کلیسای مشهور دیگر، یعنی هاکوپ و مریم مقدس قرار دارد. این کلیسا در میان دیگر کلیسا‌های اصفهان دارای بلندترین گنبد بوده که از فواصل دور قابل مشاهد است. شکوه و زیبایی این کلیسا، چه در نمای خارجی و چه از نظر نقاشی‌های چشم نواز و داخل بنا نظر هر مراجعی را به خود جلب می‌کند. کلیسای بیت اللحم در فهرست ۲۳ کلیسای زیبا در جهان قرار گرفته است. این کلیسا در ۲ طبقه، با ترکیبی از معماری ایرانی اسلامی و هم‌چنین ساختار معماری کاتولیک ساخته شده است. ناقوس‌خانه کلیسای بیت اللحم در سال ۱۸۹۷ به این مورد منحصر به فرد از کلیسا‌های تاریخی اصفهان افزوده شد. شما می‌توانید با خرید بلیط هواپیما ساری اصفهان و سفر به این شهر از این کلیسا و دیگر کلیسا‌های دیدنی اصفهان لذت ببرید.

کلیسای گئورگ؛ زیبا و مقدس

کلیسای گئورگ مقدس، یکی از مهم‌ترین کلیسا‌های اصفهان است که در میان ارمنی‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد. این کلیسا در دوران صفویان توسط بازرگان معروف اهل جلفا، به نام خواجه نظر ساخته شده است. در این بنا سنگ‌های مقدسی قرار گرفته که این سنگ‌ها با دستور شاه عباس صفوی، از ارمنستان به ایران و اصفهان منتقل شده است.

کلیسای کاتارینه؛ از کلیسا‌های جلفا

از دیگر کلیسا‌هایی که می‌توانید در منطقه جلفای اصفهان از تماشای آن لذت ببرید، کلیسای کاتارینه است. ساخت این کلیسا به سال ۱۶۲۳ میلادی باز می‌گردد و با هدف ارائه خدمات به راهبه‌هایی که از ارمنستان به اصفهان مهاجرت کرده بودند، ساخته شد. در داخل این کلیسا، می‌توانید تصاویر رویسانا، تاگوهی و هریپسیمه، اولین راهبه‌هایی که در این صومعه سکونت داشته‌اند را مشاهده کنید. کلیسای کاتارینه از بخش‌های مختلفی تشکیل شده که از جمله آن‌ها می‌توان به: کتابخانه، اقامتگاه راهبه‌ها، کلاس و آشپزخانه اشاره کرد. پس از گذشت ۴ قرن از احداث این صومعه، سرانجام در سال ۱۳۳۳ با فوت مادر الیزابت، آخرین راهبه آن، این بنا به کلیسا کاتارینه مبدل شد و به عنوان عبادتگاهی برای مسیحیان این منطقه مورد استفاده قرار گرفت.

سخن پایانی

از شهر اصفهان به عنوان یکی از مراکز مهم سکونت ارامنه و مسیحیان در ایران یاد می‌شود. در همین راستا در طول تاریخ و بخصوص در دوران صفویه، کلیسا‌های پرشماری در این شهر تاریخی ساخته شده است. کلیسا‌هایی که تنها برای روز‌هایی خاص مانند تولد مسیح (ع)، جشن سال نو، مراسم ازدواج مسیحیان، غسل تعمید و... مناسک دینی در آن برگزار می‌شود و در باقی ایام سال بازدید برای عموم آزاد است. برای سفر به اصفهان و تماشای این آثار ارزشمند، تنها کافی است به سایت یوتراوز مراجعه کرده و بلیط هواپیمای سفر خود را با هزینه‌ای مناسب خریداری کنید.