نزديك به نيمهشب،به انگيزهي آغاز مـــــنــــــاظــــرههاي سياسي سيما
در كنار مناظرههايي كه در قالب برنامههاي روتين تلويزيون توليد و پخش ميشوند، صدا و سيما پخش برنامه زنده «رو به فردا» را بدون هيچ تبليغ و برنامهي زمانبديشدهاي آغاز كرده است. اين برنامه در كنداكتور شبكه سه سيما تحت عنوان «اختصاصي» معرفي ميشود و زمان آن ساعتي نزديك به نيمه شب در نظر گرفته شدهاست.
به گزارش سرويس تلويزيون خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، «رو به فردا» از ساختاري گفتوگو محور، به تدريج به مناظره تغيير شكل داد و تهيهكننده آن در گفتوگو با ايسنا تاكيد داشتهاست كه از گروهها و گرايشات مختلف فكري و سياسي در «رو به فردا» دعوت به عمل ميآيد.
بر اين اساس در اين مدت كه از پخش اين برنامه ميگذرد، افرادي چون حسين شريعتمداري، مصطفي کواکبيان، عليرضا زاكاني، جواد اطاعت، مهدي كلهر و محمد خوش چهره و ... در برنامه حاضر شدند؛ با اين حال «رو به فردا» هنوز به دنبال تكميل برنامه است؛ به نحوي كه كرنومتر كه از ضروريات يك برنامه مناظرهاي براي تقسيمبندي زمان است قرار است پس از پخش چندين قسمت در اين برنامه به كار گرفته شود تا مجري برنامه (چون قسمتهاي قبلي) به «گرفتن تايم برنامه» از پشت صحنه مجبور نشود.
علي اصغر پورمحمدي، مدير شبكه سه سيما راهبرد اصلي برنامه «رو به فردا» را تعميق سطح تحليل مخاطبان دانسته و درباره اين برنامه گفته است: در اين برنامه محافظهكاري و ملاحظات سياسي و فرهنگي را تعريف نكردهايم. او ادامه دادهاست: هر ابتكار و نوآوري، مسائل و مشكلات خاص را در مسير خود دارد؛ طبيعي است اين برنامه تا رسيدن به مرحله كاملا مطلوب بايد تجربه كسب كند.
***
مناظره در شبكههاي تلويزيوني دنيا از جايگاهي ويژه برخوردار است به نحوي كه 66 ميليون بيننده براي نخستين مناظره انتخابات رياست جمهوري در آمريكا به ثبت رسيدهاست. در ايران هم اين ميزان چندان كمتر نبودهاست و بيشترين مخاطب مناظره در دوران انتخابات دهم رياست جمهوري، 50 ميليون بيننده داشته است. برخي كشورها از اين حيث سابقهاي طولاني دارند؛ اما توليد و پخش مناظرههاي تلويزيوني براي نخستين بار همزمان با آغاز دهمين انتخابات رياست جمهوري در تلويزيون ايران اتفاق افتاد و اين روزها گونهاي ديگر از گفتوگوهاي مناظرهيي را در شبكههاي ديگر شاهد هستيم.
برنامههاي مناظره بعضا در تمام دنيا از استاندارهاي يكساني برخوردارند؛ تمامي اين برنامهها به لحاظ زماني تقسيمبندي ميشوند و سعي ميشود در طراحي صحنه آن ها از فضاهاي شلوغ پرهيز شود.
مجيد ميرفخرايي از طراحان صحنه كشورمان دربارهي دكور برنامه مناظره نامزدها اظهار كردهاست: براي اين برنامهها بايد تلاش كرد تا دكور به گونهاي طراحي شود كه مخاطب بتواند بر مناظرهكنندگان و صحبتهاي آنان تمركز كند.
***
آنچه مسلم است ثبت نخستين تجارب توليد و پخش يك برنامه با ساختار مناظره در تلويزيون ايران، با اشكالاتي هم همراه بودهاست؛ به نحوي كه بسياري از كارشناسان رسانه و همچنين سياسيون با نقد برخي رويكردهاي تلويزيون ايران، پيشنهادهايي را براي هر چه بهتر برگزار شدن مناظرههاي تلويزيوني، در اين مدت ارائه دادند.
از آخرين پيشنهادهايي كه در خصوص بهتر برگزار شدن مناظرهها طي روزهاي اخير به صدا و سيما ارائه شد، ميتوان به صحبتهاي خطيب جمعه تهران اشاره كرد.
آيتالله امامي كاشاني 25 دي ماه گفته است: روزنامهنويسان بايد به اين مساله احسن بنگرند و مناظرهكنندگان در صدا و سيما و خود صدا و سيما هم بايد ببينند اين تشكيلات دستگاهي است كه ميخواهد فرهنگ دين را بيان كند و بداند چه كساني و چطور بايد بيايند و حرف بزنند.
***
به گزارش ايسنا، مناظرههاي تلويزيوني كه در ايام انتخابات بسياري از مخاطبان را پاي تلويزيون كشانده بود، در ادامه با تاكيد رييس سازمان صدا و سيما براي توليد و پخش اين ساختار در تمامي ايام سال همراه شد؛ همچنين در پي اظهارنظرها و پيشنهادات صاحبنظران، ضرغامي روز 26 دي ماه 88 با تأکيد بر اهميت جنبه منطقي و استدلالي مناظرهها، هر گونه رفتار احساسي، عصبي، تخريبي و سياهنمايي را از آسيبهاي جدي اين امر دانستهاست و از شخصيتهايي که در اين مناظرهها شرکت ميکنند، درخواست کردهاست كه تا به هورا کشيدنهاي جناحي و قبيلهيي بياعتنا باشند و هدف اصلي آنان در اين گفتگوها صرفاً رضاي خدا و منافع مردم باشد.
***
براساس اين گزارش، كارشناسان ارتباطات و اهالي رسانه نيز از همان بدو توليد و پخش مناظرهها ابراز عقيده كردند كه توليد و پخش مناظرهها بايد با برنامههاي مكملي نيز همراه شود تا ظرفيت بازتاب، تحليل و تخليهي احتمالي هيجانات ناشي از آن را براي مخاطبان داشته باشد.
در همين ارتباط مجيد رجبي معمار كه پيش از مديريت شبكه جامجم، مدير شبكه تهران بود، دربارهي كمبود برنامههاي تحليلي در تلويزيون كه پس از برنامههاي داغ سياسي و انتخاباتي ميتوانست به آرامش كنترل هيجانات و پاسخ بينندگان بينجامد، گفته است: بله؛ در اين بخش اين اشكال تا حدودي در صداوسيما وجود دارد.
او افزودهاست: به هرحال برنامههاي انتخاباتي چون مناظرهها، تجربه بزرگي بود كه ما بعد از انقلاب اسلامي داشتيم.خارجيها نيز به اين مسأله اذعان دارند اما آنها در رسانههاي خود از اين موضوع سوءتعبير ميكنند.
براساس اين گزارش اين روزها تعدادي از نمايندگان خانه ملت نيز به اظهارنظرهايي پرداختهاند؛ محمدجواد ابطحي، نماينده خمينيشهر در مجلس شوراي اسلامي نيز اظهار كردهاست: مناظرههاي صداوسيما ميتواند فتحالبابي براي ايجاد جلسات مباحثه و نشست بين جريانهاي سياسي و تشكيل كرسيهاي آزادانديشي و نظريهپردازي در كشور باشد.
او ضمن اظهار خشنودي و استقبال از شروع دور جديد مناظرهها در صداوسيما عنوان كردهاست: به نظر ميرسد گاهي براي شركت در اين مناظرهها از كساني دعوت ميشود كه محلي از اعراب ندارند و جامعه به اينها توجهايي ندارد و به تعبيري در كانون افكار عمومي نيستند.
محمدرضا باهنر، نايب رييس مجلس شوراي اسلامي ضمن مفيد دانستن طرح گفتوگوهاي سياسي در رسانه ملي گفتهاست: بهتر است در اين ميزگردها سوالاتي كه قبلا مطرح شده و پاسخ داده نشده بررسي شود، تا سوالات باقي نماند.
او با بيان اينكه مطرح كردن بحثها به صورت كلي مفيد است، افزودهاست: اگر بحث و صحبتي وجود دارد، بهتر است در يك فضاي آرام و نرم و كاملا دموكراتيك مطرح شود، البته مديريت اين كار مهم است و بايد تلاش شود جلسات مناظرهها به گونهاي اداره شود كه سوالات مردم برطرف شود، نه اينكه اضافه شود كه اين مساله به اداره بحث ها بر ميگردد.
علي مطهري كه خود از شركتكنندگان اين مناظرهها بوده، گفتهاست: معتقدم برگزاري گفتوگو و مناظره در فضاي سياسي جامعه باعث آرامش معترضان قانوني و به حاشيه راندن افراد فرصتطلب و ضداسلامي خواهد شد كه در گروه معترضان قانوني نفوذ كرده و درصدد به دستگيري رهبري اين جنبش هستند و همچنين باعث افزايش آْگاهي همه مردم ميشود.
***
توليد مناظرههاي تلويزيوني علاوه بر بحثهاي سياسي با موضوعات ديگر هم دنبال شدهاست؛ به نحوي كه عليرضا برازش، مدير وقت شبكه اول از تمايل به توليد مناظرههاي مذهبي و اجتماعي در برنامههاي مثل «اين شبها» و «بدون حاشيه» خبر دادهاست.
همچنين در مقطعي مناظرههاي ورزشي در برنامهي «نود» دنبال شد و مناظره بين دو تن از پيشكسوتان داوري كشور را شاهد بوديم. مناظرههاي تلويزيوني به تناوب در برنامههاي ديگر هم دنبال شدهاست و برخي از برنامهها هم تلاش كردهاند كه خود را به اين ساختار نزديك كنند.
آن چه مسلم است تلويزيون ايران همچنان ساخت برنامههاي مناظرهگونه را تجربه ميكند و البته رسيدن به جايگاهي مطلوب براي اين ساختار هنوز به زمان نياز دارد؛ فرصتي كه علاوه بر تجربهاندوزي براي برنامهسازان، فرهنگسازي براي پذيرش انتقادات و اصولا يادگيري شيوه صحيح مناظره را به همراه خواهد داشت.