غيبت‌هاي بي‌تذكر؛ قانوني كه هرگز اجرا نشد

تعداد اعضاي كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آئين نامه داخلي مجلس هر كدام 15 نفر و ساير كميسيون‌هاي خاص و تخصصي به تشخيص هيئت رئيسه و روساي شعب داراي حداقل 19 و حداكثر 23 نفر خواهند بود ".

اهميت كاركرد كميسيون‌هاي تخصصي در مجلس به حدي زياد بود كه نمايندگان ملت در مجالس هفتم و هشتم به اصلاح اين بخش پرداختند و ماده 29 آئين نامه داخلي را اينگونه بازنويسي كردند "مجلس داراي كميسيون‌هاي خاص شامل كميسيون تحقيق، تدوين آئين نامه داخلي مجلس، اصل 90 و كميسيون تخصصي با محدوده وظايف مشخص به شرح مواد آئين نامه خواهد بود.

تعداد اعضاي كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آئين نامه داخلي مجلس هر كدام 15 نفر و تعداد اعضاي كميسيون اصل 90 قانون اساسي و كميسيون‌هاي تخصصي و همچنين نفرات عضو با رعايت مواد آئين نامه و راي اكثريت نسبي اعضاء جلسه مشترك هيئت رئيسه و روساي شعب تعيين مي‌شود ".

در تبصره اين ماده كه سال گذشته به آئين نامه اضافه شده، تاكيد شده است "تعيين مصاديق و تهيه شرح وظايف و اختيارات كميسيون‌ها با رعايت كليت آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي توسط هيئت رئيسه مجلس يا هر يك از كميسيون‌ها و يا حداقل پنجاه نفر از نمايندگان پيشنهاد مي‌شود و پس از تصويب در جلسه مشترك هيئت رئيسه، اعضاء كميسيون تدوين آئين نامه داخلي و روساي كميسيون‌هاي تخصصي اجرا مي‌شود ".

"جلسه مشترك فوق الذكر به رياست رئيس يا يكي از نواب رئيس مجلس و با حضور حداقل دو سوم اعضا رسميت مي‌يابد و مصوبات آن با راي حداقل دو سوم اعضاء حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع كليه نمايندگان خواهد رسيد ".

در مواد 30 تا 45 آئين نامه داخلي مجلس "وظايف و اختيارات كميسيون‌هاي تخصصي " تبيين شده كه نشانگر عهده‌داري مسئوليت‌هاي خطير اعضاء كميسيون‌هاست كه به عنوان نمونه مي‌توان به "رسيدگي به درخواست‌هاي تحقيق و تفحص و سئوالات نمايندگان از وزرا و تهيه گزارش موردي و سالانه در خصوص امور اجرائي دستگاه‌ها و نحوه اجراي قوانين به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه " اشاره كرد.

در تبصره ماده 33 آئين نامه داخلي مجلس تصريح شده است "كميسيون‌ها مي‌توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه يا تخلفات يا سوء‌مديريت، با دعوت از مسئولان ذيربط موضوع را بررسي كرده و گزارش آن را به هيئت رئيسه ارائه كنند و هيئت رئيسه مي‌تواند گزارش مذكور را در دستور كار مجلس قرار دهد ".

به عنوان نمونه كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي وظيفه محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، دفاع، اطلاعات و امنيت را بر عهده دارد، كميسيون اجتماعي جهت انجام وظايف محوله در محدوده اداري و استخدامي، اشتغال و روابط كار و تعاون تشكيل مي‌‌شود و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف محوله در محدوده برنامه و بودجه و نظارت بر اين حوزه‌ها، عهده‌دار وظايف خطيري چون نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كرد آن و رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريور ماه سال بعد، بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت در مورد كليه اموال و اشياء منقول و غير منقول مجلس و ارائه گزارش ساليانه است.

كميسيون سياست‌ داخلي و شوراها جهت انجام وظايف محوله در محدوده سياست‌ داخلي، شوراها، امور غير عمراني شهرداري‌ها و ثبت احوال تشكيل مي‌شود و كميسيون فرهنگي وظيفه محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني و جوانان و زنان و خانواده را عهده‌دار است و كميسيون اصل 90 به عنوان يكي از مهم‌ترين كميسيون‌هاي تخصصي قوه مقننه، مسئوليت رسيدگي به شكايات مردمي از طرز كار قوا را تحت عنوان "ساماندهي و كارآمدسازي مجلس و نمايندگان ملت خصوصا نسبت به طرز كار قواي سه گانه مبتني بر اصول متعدد قانون اساسي بالاخص اصل نودم " را بر عهده دارد.

فعاليت كميسيون‌هاي ويژه مجلس نيز از اهميت بالايي برخوردار است كه نمونه آن وظيفه كميسيون تلفيق بودجه در بررسي كارشناسي لوايح بودجه سالانه براي ارائه به صحن علني يا بررسي سياست‌هاي ابلاغي اصل 44 قانون اساسي مربوط به خصوصي سازي در كميسيون مربوطه و بررسي طرح بزرگ دولت دهم براي تحول اقتصادي با محوريت هدفمندسازي يارانه‌ها در كميسيون تخصصي تشكيل شده براي اين كار، است.

اگر چه به دليل اهميت كاركرد كميسيون‌هاي تخصصي مجلس در آئين نامه داخلي نهاد قانونگذاري راهكار "اعلام اسامي نمايندگان غيبت‌كننده در جلسات كميسيون‌هاي تخصصي به نمايندگان ملت " براي ترغيب نمايندگان به حضور منظم در جلسات كميسيون‌ها و جلوگيري از نابساماني در برگزاري جلسات در نظر گرفته شده است اما هنوز بعضي وقت‌ها سخنگويان كميسيون‌ها از برگزار نشدن نشست‌هاي كميسيوني به خاطر نداشتن نصاب لازم براي تشكيل جلسه سخن مي‌گويند.

بر اساس ماده 88 آئين نامه داخلي مجلس مصوب 1387 (فصل ششم از مبحث دوم كه به موضوع غيبت به عنوان زير مجموعه حقوق و تعهدات نمايندگان اختصاص دارد)، نماينده‌اي كه بيش از يكصد ساعت متوالي يا دويست و پنجاه ساعت غير متوالي از اوقات رسمي جلسات مجلس يا كميسيون را بدون عذر موجه در يك سال غيبت كند، مستعفي شناخته خواهد شد.

بر اساس ماده 89 به غيبت و تاخير غير موجه حقوق تعلق نمي‌گيرد و ماده 90 آئين نامه نيز تصريح دارد "محاسبه ساعات غيبت در كميسيون‌ها با روساي كميسيون‌ها و در جلسات رسمي مجلس با هيئت رئيسه است و در هر دو صورت، اعلان رسمي غيبت با هيئت رئيسه خواهد بود كه موظف است غيبت و تاخير غير موجه نمايندگان در كميسيون‌ها را به صورت ماهانه به اطلاع نمايندگان برساند ".

بر اساس ماده 91 آئين نامه "غيبت و تاخير غير موجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و در صورت‌مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد " و در تبصره ماده مذكور هم آمده است "غيبت غير موجه از دو جلسه كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمي مجلس است "، اما با وجود آنكه بارها شنيده شده جلسات كميسيون‌ها به علت فقدان حد نصاب لازم برگزار نشده، هنوز مقررات اين بخش اجرايي نشده و هيئت رئيسه رسم ندارد اسامي كساني كه موجب تعطيلي جلسات كميسيون‌ها مي‌شوند، اعلام كند.

تاخير در ارائه لايحه بودجه از گلايه‌هاي دائمي برخي نمايندگان مجلس است كه معتقدند اگر لايحه مذكور در موعد مقرر ارائه نشود، فرصت كافي براي بررسي آن در نهاد قانونگذاري وجود ندارد اما گاهي اوقات ديده شده برخي اعضاء كميسيون تلفيق بودجه به دلايل پيش پا افتاده در جلسات كميسيون متبوعشان شركت نمي‌كنند و به همين علت كميسيون تشكيل نمي‌شود كه نمونه اخير آن عصر پنجشنبه گذشته به وقوع پيوست كه به نظر مي‌رسد هيئت رئيسه مجلس بايد در اين زمينه جدي تر به وظيفه خود عمل كند.

حجت‌الاسلام موسي قرباني عضو هيئت رئيسه مجلس كه علاوه بر نمايندگي مردم قائنات جانشيني معاونت قوانين نهاد قانونگذار در امور تنقيح را عهده‌دار است، درباره عدم اعلام اسامي نمايندگاني كه با غيبت خود موجب از رسميت افتادن نشست‌هاي كميسيون‌ها مي‌شوند، مي‌گويد: موارد بسياري وجود دارد كه هيئت رئيسه بايد درباره نمايندگان اعمال قانون كند اما شايد با نيت خير، رعايت حال نمايندگان را مي‌كند.

وي با تاكيد بر اينكه مجلس در راس امور قرار دارد و با نمايندگان ملت نمي‌توان مانند يك كارمند عادي برخورد كرد، اينگونه از بي توجهي همكاران خود به آئين نامه داخلي مصوب خودشان گلايه مي‌كند كه "بسياري از اوقات در جلسات غير علني توصيه‌هايي به نمايندگان مي‌شود، اما حتي آن توصيه‌ها هم مغفول واقع مي‌شوند ".

جانشين معاونت قوانين مجلس در امور تنقيح با رمزگشايي از اينكه "موضوعات بسياري وجود دارد كه بايد منتشر شوند و اينگونه موارد كه اطلاع رساني نمي‌شود، فقط به غيبت نمايندگان كه رسما بايد اعلام ‌شود، خلاصه نمي‌شود "، گفت: در آئين‌نامه مجلس حتي تذكر و توبيخ نمايندگان در مواردي كه شئون نمايندگي را رعايت نمي‌كنند و اينكه وقتي رئيس مجلس به نماينده‌اي تذكر مي‌دهد و وي باز هم به آن تذكر عمل نمي‌كند و البته اخطار و مواردي ديگر پيش‌بيني شده اما تاكنون حتي در يك مورد هم اين موارد اجرا نشده است.

حجت‌الاسلام قرباني افزود: در مواردي بي ‌نظمي‌ها و سخنان ناخوشايندي در ادوار مختلف مشاهده شده ولي با اين حال باز هم مواد آئين‌نامه در خصوص برخورد با اين مسائل مصداق عملي و اجرايي پيدا نكرده و با آنكه همه مي‌دانند تخلفاتي صورت مي‌گيرد، هيچ‌گاه نماينده‌اي رسما از رئيس مجلس تذكر و توبيخ دريافت نكرده است.

وي با بيان اينكه "گاهي هيئت رئيسه اغماض مي‌كند " به ذكر نمونه‌اي در اين زمينه پرداخته و مي‌گويد "همين سنتي كه اخيرا درست شده و تذكراتي كه در پايان جلسه داده مي‌شود، از اساس خلاف قانون است؛ چرا كه تذكرات و اخطارهايي كه در آئين ‌نامه‌ وجود دارد حتما بايد به اداره جلسه مربوط باشد؛ در حاليكه همه مي‌دانند فلاني و فلاني چكار كرده‌اند و اينكه ديگري در كجا دعوا كرده، ربطي به اداره جلسه ندارد ".

"اگر قرار باشد هر كس هر حرفي كه به ذهنش مي‌‌رسد بيان كند، خيلي‌‌ها حرف دارند؛ اگر اين كار قانوني است چرا روي افراد خاصي محدود مي‌شود و اگر غيرقانوني است، چرا انجام مي‌شود ولي به نظر مي‌رسد با توجه به جايگاهي كه نمايندگان دارند، با وجود برخي اتفاقات، هيئت رئيسه توان برخورد با آنهايي كه به آئين نامه عمل نمي‌كنند را ندارد ".

نماينده مردم قائنات و عضو هيئت رئيسه مجالس هفتم و هشتم در پايان با بيان اينكه "هر قانوني براي اجرا تصويب مي‌شود و آئين‌ نامه داخلي مجلس هم جزء مصوبات نمايندگان ملت است "، اين نكته را متذكر شد كه قوانين بسياري هستند كه در كشور اجرا نمي‌شوند و در همه قوا در واقع رعايت حال افراد مي شود و شايد هيئت رئيسه مجلس هم با نيت خير رعايت حال نمايندگان را مي‌كند كه البته اين كار به ضرر مملكت است

.