بانک ایران زمین در لبه پرتگاه/ آینده دیگری در راه است؟
به گزارش بورس نیوز، بانک ایران زمین روزگاری با شعار اعتماد و پویایی آغاز کرد، اما امروز بسیاری از مشتریانش، نه به آن اعتماد دارند و نه اطمینان. سیستمی که قرار بود زمینِ امنِ سرمایهها و سپردهها باشد، حالا خود به پرتگاهی بدل شده که هر روز عمیقتر میشود. در میان بانکهای آلوده و زیانده، بانک ایرانزمین پس از بانک آینده، بزرگترین غده سرطانی نظام بانکی شده است؛ نهادی که از دل تعاونی مولیالموحدین شکل گرفت. گزارشهای مختلف، از ارتباط ساختاری این مجموعه با شرکت سمگا و مؤسسه مالی غیرمجاز مولیالموحدین سخن گفتهاند؛ ارتباطی که مسیر شکلگیری بانک را به پیچیدگیهای قابلتوجهی در نحوه انتخاب مدیران و انتقال منابع مالی گره زد.
احتمالا همه شما داستان تبدیل تعاونی مالی و اعتباری غیرمجاز مولیالموحدین به بانک ایران زمین را میدانید که با نقشهای فریبکارانه، داراییهای این بنیاد را معادل بدهیها ارزشگذاری و منتقل نکردند و ترازنامه بانک همان اول ناتراز شد! به طور مثال، اگر فرضا بدهیهای موسسه ۱۰۰ میلیارد تومان بود و داراییها نیز، ۱۰۰ میلیارد تومان، بدهیها را تمام و کمال به بانک منتقل کردند، اما تنها بخشی از داراییها را به صورت کاملا اشباع شده و حباب دار، ارزشگذاری کرده و به بانک انتقال دادند. در حقیقت، تنها بخش اندکی از داراییها به بانک منتقل شد و مابقی را دستهای پشت پرده و عوامل این پروژه بلعیدند.
سونامی ۷۰ هزار میلیاردی در پرونده بانک!
علی القاصی، رئیس کل دادگستری استان تهران، جزئیات تازهای از حکم سنگین صادر شده در پرونده مرتبط با بانک ایران زمین را تشریح کرد. بر اساس این حکم، ارزش روز اموال و املاک تحصیل شده از سوی متهمان بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. در ادامه، حکم مقرر میدارد که مطالبات بانک ایران زمین و ضرر و زیان وارده به آن، در اولویت اول از محل این اموال پرداخت شود. پس از آن، تسویه بدهیهای بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومانی بانک مرکزی به این بانک انجام خواهد گرفت و مازاد اموال به عنوان عوائد ناشی از اخلال در نظام اقتصادی به نفع دولت ضبط خواهد شد.
این حکم همچنین به سهام متهمان در بانک ایران زمین که بیش از ۶۴ درصد کل سهام را شامل میشود، توجه ویژهای داشته است. بر اساس دستور صادره، بانک مرکزی موظف شده است که این سهام را از طریق بورس اوراق بهادار یا فرابورس به فروش رسانده و وجه حاصل از آن را بابت جبران خسارات وارده به متهمان لحاظ کند. برای تعیین ارزش روز عوائد ناشی از جرایم ارتکابی، از سه شاخص هموزن نرخ ارز، نرخ طلا و نرخ شاخص بانک مرکزی استفاده شده است؛ محاسباتی که بر اساس میانگین این سه شاخص، ارزش نهایی عوائد متهمان را بیش از ۳۰۰ هزار میلیارد تومان تخمین میزند. این ارقام نشاندهنده ابعاد گسترده خسارتهای مالی وارد بر ساختار بانکی و اهمیت بازپسگیری داراییها برای ترمیم وضعیت مالی بانک ایران زمین است.
مردم در فقر و زیان؛ بانکخواران در رفاه
سوالی اصلی این است: چگونه یک فرد ایرانی عادی میتواند ملک چند هزار میلیارد تومانی داشته باشد که مدیران سابق بانک ایران زمین بیش از ۷۰ همت داراییهایی نظیر املاک و مستغلات دارند؟ بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، نرخ فقر در ایران طی ۶ سال اخیر، در محدوده ۳۰ درصد تثبیت شده که حدودا ۲۶ میلیون نفر برآورد میشود؛ در حالی که برخی منابع غیررسمی و بینالمللی تاکید دارند که با وضعیت کنونی، حدودا ۸۰ درصد از مردم ایران به نوعی با چالش فقر دستبهگریبان هستند. در شرایطی که مشکلات اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی بیداد میکند، سرپرست خانوار از پس تامین مایحتاج برنمیآیند، کسبوکارها به بنبست خورده و نرخ تورم افسار پاره کرده، متاسفانه رانتخواران و بانکخواران مثل قارچ رشد کرده و از هر خلاء اقتصادی، اموال مردم را به یغما میبرند.
بانک ایران زمین، دشمن تولید و بازار مولد
اینکه در سال ۱۴۰۳، جمع درآمد عملیاتی بانک ایران زمین ۳ هزار و ۷۸۵ میلیارد تومان بوده و هزینه سود سپردهها ۱۴ هزار و ۶۵۹ میلیارد تومان، عجیب نیست؟ لطفا با اسم بردن از کازینوها، با آبرو و حیثیت آنها بازی نکنید! حتی آنها نیز، حساب و کتابی دارند و از دخل و خرج سر در میآورند. این بانکهای ایرانی هستند که مدیران، منابع جذبشده را تصاحب کرده و هزینه سود سپردهها را با دریافت وام از بانک مرکزی و خلق نقدینگی تامین میکنند. زیان ناخالص بانک طی یک سال اخیر، تنها ۴ درصد کاهش یافته، اما در سه سال ۳۲ درصد و پنج سال اخیر به میزان ۹۸ درصد افزایش یافته است که در سال مالی ۱۴۰۳ در کانال ۱۰.۸ همتی قرار گرفت.
اجازه دهید ترکیب درآمدی بانک را در آخرین سال مالی مورد بررسی قرار دهیم و به ابعاد تاریک فعالیتهای آن بپردازیم تا علت درآمد ناچیز و هزینه کلان مشخص شود. در سال ۱۴۰۳، بانک ایران زمین ۲ هزار و ۵۷۴ میلیارد تومان از محل تسهیلات اعطایی، ۱ هزار و ۱۱۷ میلیارد تومان از سرمایه گذاری در اوراق بدهی و ۹۳ میلیارد تومان از سرمایه گذاری در اوراق بهادار درآمد کسب کرده است. تسهیلات اعطایی ۶۸ درصد، سرمایه گذاری در اوراق بدهی ۲۹.۵ درصد و سرمایه گذاری در اوراق بهادار تنها ۲.۵ درصد از کل درآمد را ایجاد کرده است. همان ۲.۵ درصد سرمایه گذاری در اوراق بهادار، دیدگاه مدیران و گردانندگان بانک را نشان میدهد! از مسئله رانتخواری، بانکخواری و سوءمدیریت که بگذریم، سرمایهگذاری غیرمولد و سپردهمحوری از همان ۲.۵ درصد سهم دارایی مولد در درآمدزایی، محسوس و قابل لمس است.
سفره مدیران باز؛ جیب سپردهگذاران خالی
بانک ایران زمین در سال ۱۴۰۳ برای محیط اداری، مدیران و کارکنان خود سنگ تمام گذاشت و ۳ هزار و ۱۹۴ میلیارد تومان هزینههای اداری و عمومی را به ثبت رساند. باور بفرمایید هزینههای اداری و تشکیلاتی بانک با درآمدهای عملیاتی آن، هیچ همگرایی ندارد؛ چراکه درآمدها قبل از کسر هرگونه هزینه، نسبت به سال ۱۴۰۲ تغییری نکرده است، اما هزینههای اداری ۲۳ درصد رشد کردهاند. اگر بخواهیم از دورنما به روند هزینههای اداری و تشکیلاتی بانک نگاه کنیم، نسبت به سه سال قبل ۲۳۱ درصد و پنج سال قبل ۶۴۱ درصد افزایش را شاهد هستیم که نشان میدهد در این بانک، مدیران صرفا هزینه کرد را در اولویت خود دارند و راههای کسب درآمد چندان مهم نیستند!
تعداد پرسنل بانک در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۴ به ۲ هزار و ۱۳۹ نفر رسیده که نشان میدهد ۱۷۴ نفر طی یک سال اخیر، استخدام شدهاند. از طرفی، میانگین دستمزد ماهانه هر پرسنل ۷۸ میلیون و ۱۵۲ هزار تومان برآورد میشود که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۶۷ درصد افزایش یافته است. مقایسه آمار و ارقام مرتبط با هزینههای اداری و عمومی، تنها به یک نکته اشاره دارد، آن هم ریخت و پاش بدون درآمد است! زمانی که مدیریت ضعیف باشد، نه هزینهها کنترل میشوند و نه درآمد افزایش خواهد یافت؛ چراکه مدیران و عوامل به فکر ریخت و پاش بوده و به راههای کسب درآمد عملیاتی، چندان اهمیتی قائل نیستند.
۹۴.۵ همت زیان انباشته، خروجیِ جانشینِ بانک آینده
این ابربانک خصوصی در سال مالی قبل، ۲۵ هزار و ۲۸۷ میلیارد تومان زیان خالص ساخت که رشد ۴۸ درصدی را نسبت به سال ۱۴۰۲ نشان میدهد. در بازه بلندمدت نیز، زیان خالص بانک نسبت به سه سال قبل ۱۸۲ درصد و پنج سال قبل ۴۴۱ درصد افزایش یافته که ما را به یاد ماجرای تلخ بانک آینده میاندازد. زیان انباشته بانک ایران زمین در مقابل سرمایه ۴۰۰ میلیارد تومانی، روند بسیار نگرانکنندهای را پشت سر گذاشته است؛ به طوری که از ۷ هزار و ۵۷۲ میلیارد تومان در سال ۱۳۹۸ با رشد قابل توجه ۹۴۹ درصدی به ۷۹ هزار و ۴۵۷ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است. نرخ رشد زیان انباشته بانک حتی از نرخ تورم هم سبقت گرفته و در شهریور ماه ۱۴۰۴ به رقم معنادار ۹۴ هزار و ۵۲۳ میلیارد تومان افزایش یافته است. سوال ما این است: آیا بانک ایران زمین هم به سرنوشت تلخ بانک آینده دچار خواهد شد؟ این بار کدام بانک دولتی را قربانی خواهند کرد؟
حرف آخر
در نهایت، پرونده بانک ایران زمین نه یک داستان مدیریتی ساده، بلکه یک الگوی ساختاری از بانکخواری است؛ جایی که تبدیل تعاونی غیرمجاز با ترازنامه متقلبانه، زیانانباشتهای را رقم زده که امروز با حقوقهای نجومی و رشد سرسامآور هزینههای اداری، بر شانههای اقتصاد ملی سنگینی میکند. تا زمانی که سهم درآمد مولد اندک باقی بماند و ساختار مدیریتی بر هزینه کرد متمرکز باشد، این بانک نه تنها به سرنوشت بانک آینده دچار خواهد شد، بلکه زخم عمیقتری بر پیکره اعتماد عمومی باقی خواهد گذاشت.
هادی بهرامی_ پژوهشگر بازار سرمایه
بورس نیوز، رسانه تخصصی بازار سرمایه در راستای شفافیت هرچه بیشتر و روشن شدن مسیر سرمایهگذاری سهامداران، آمادگی درج پاسخ افراد و نهادهای ذکرشده در مطلب را دارد.