قیمت هر بشکه نفت به ۱۱۵ دلار رسید/ جهش ۵۷.۵ درصدی قیمت در یک ماه!

به گزارش بورس نیوز، تنگه هرمز و باب‌المندب نه تنها شاهراه‌های اصلی جابه‌جایی نفت و گاز جهان هستند، بلکه شریان حیاتی تجارت مواد معدنی، محصولات پتروشیمی، فلزات و حتی کالا‌های کشاورزی به شمار می‌آیند؛ مسیری که هرگونه اختلال در آن، اقتصاد آسیا، اروپا و حتی آفریقا را به لرزه درمی‌آورد. جهش انفجاری قیمت نفت هم‌زمان با تنش‌های ژئو‌انرژیک اخیر، بار دیگر نشان داده که امینت این دو گذرگاه، تاثیرات قابل توجهی بر روی اقتصاد جهانی و بخصوص اقتصاد کشور‌های وابسته می‌گذارد.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های انرژی و تجارت جهان است؛ حدود ۲۰ الی ۳۰ درصد نفت جهان و مقدار بزرگی از LNG جهان از همین مسیر عبور می‌کند، اما فقط نفت نیست، بلکه مواد معدنی، محصولات پتروشیمی، فلزات و محصولات کشاورزی هم صادر می‌شوند. کشور‌های ایران، عربستان سعودی، عراق، کویت و امارات، صادر کنندگان اصلی تنگه هرمز به حساب می‌آیند که نفت سبک، نفت سنگین و نفت فوق سنگین صادر می‌کنند و از آن‌ها محصولاتی نظیر بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما، قیر، روغن موتور و خوراک صنایع شیمیایی تولید می‌شود.

طبق آمار معتبر بین‌المللی (OPEC, IEA, IEA-Gas, Worldsteel, FAO و داده‌های تجاری خلیج فارس تا سال ۲۰۲۵)، عربستان سعودی ۶.۲ الی ۶.۵ میلیون بشکه، عراق ۳.۳ الی ۳.۵ میلیون بشکه، امارات ۲.۵ الی ۲.۷ میلیون بشکه، کویت ۲ الی ۲.۱ میلیون بشکه و ایران ۱.۵ الی ۱.۸ میلیون بشکه نفت در روز صادر می‌کنند. کل نفت عبوری از تنگه هرمز به صورت میانگین، حدود ۱۷ الی ۱۸ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود، اما تا سقف ۲۰ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه نیز، صادرات نفت وجود دارد.

اگر به صورت حداقلی، سهم تنگه هرمز ۲۵ درصد و تنگه باب المندب ۱۰ درصد در انتقال نفت جهان باشد، بسته شدن این دو شاهراه مهم و حیاتی، کشور‌های اروپایی و بخصوص آسیای شرقی را تحت فشار خواهد گذاشت. کشور‌های چین، هند، ژاپن، کره جنوبی، سنگاپور و تایوان در منطقه آسیای شرقی و کشور‌های فرانسه، ایتالیا و اسپانیا مقدار قابل توجهی نفت از مسیر تنگه هرمز دریافت می‌کنند. از سوی دیگر، تنگه باب‌المندب، مسیر اتصال خلیج فارس به دریای سرخ، سوئز و اروپا است که اروپایی‌ها و بخش‌هایی از آفریقا بیشترین استفاده را از این تنگه دارند. کشور‌های ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، یونان، هلند و بریتانیا بیشترین وابستگی را به تنگه باب‌المندب داشته و کشور مصر نیز به دلیل وابستگی به درآمد کانال سوئز نیاز به باز ماندن تنگه باب‌المندب و تردد کشتی‌ها در کانال سوئز دارد.

جهش ۵۷.۵ درصدی قیمت نفت برنت

همانطور که در روز ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ به مقاومت حساس ۹۵ دلار اشاره شد، قیمت نفت ۱۹ روز است که جایگاه خود را بر روی این مقاومت شکسته شده، تثبیت نموده و اکنون در محدوده ۱۱۵ دلار و ۴۰ سنت قرار دارد. قیمت نفت از سطح ۵۸ دلار و ۸۵ سنت در ۲۵ آذر ۱۴۰۴ تا سطح فعلی به میزان ۹۶.۱ درصد افزایش یافته است. در واقع، رشد دو برابری قیمت هر بشکه نفت برنت، آسیب جدی به اقتصاد کشور‌های وابسته (وارد کننده نفت) وارد کرده و بسته شدن تنگه هرمز نیز، کشور‌های صادر کننده نفت را از پای درآورده است. از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، قیمت هر بشکه نفت برنت از ۷۳ دلار و ۲۵ سنت با افزایش ۵۷.۵ درصدی به ۱۱۵ دلار و ۴۰ سنت رسیده است که ادامه روند صعودی ماه‌های قبل از جنگ بوده و آثار و پیامد‌های مخرب آن بر اقتصاد جهانی بعد‌ها مشخص خواهد شد!

قطر؛ غول گازی و پتروشیمی خلیج فارس

کشور قطر ۴۵ درصد، ایران ۴۰ درصد و امارات ۱۵ درصد از صادرات میعانات گازی (Condensate) در مسیر تنگه هرمز سهم دارند. از طرفی، قطر حدود ۷۰ درصد از کل LNG عبوری را به خود اختصاص داده است؛ امارات ۱۰ درصد و ایران ۳ درصد میعانات گازی صادر می‌کنند. قطر ۳۵ الی ۴۰ درصد، امارات ۲۵ درصد، عربستان ۲۰ درصد و ایران ۱۵ درصد به حجم صادرات محصولات LPG شامل پروپان و بوتان تسلط دارند. تقریبا ۱۵۰ میلیون تن محصولات پتروشیمی از خلیج فارس صادر می‌شوند که عربستان ۳۵ درصد، ایران ۲۵ درصد، قطر ۱۵ درصد، امارات ۱۵ درصد و کویت به همراه عمان ۱۰ درصد از حجم صادرات را به خود اختصاص داده‌اند.

تسلط ایران و عربستان بر بازار متانول، اوره و پلاستیک

در صادرات متانول، ایران با ۴۵ درصد تسلط، در صادرات اوره، عربستان با ۴۰ درصد تسلط و در صادرات پلی‌اتیلن/پلی‌پروپیلن، عربستان با ۴۵ درصد تسلط، دست برتر را دارد. البته دست برتر بودن در شرایط جنگی، می‌تواند بزرگ‌ترین ریسک‌ها را به وجود آورده و زیان هنگفتی به صادر کنندگان بزرگ وارد کند. به طور مثال، در صورت بسته شدن کامل تنگه هرمز و باب‌المندب، قطر در صادرات میعانات گازی و عربستان در صادرات نفت و محصولات پتروشیمی با مشکلات جدی مواجه خواهند شد. باید خاطر نشان کرد که ایران از بسته شدن تنگه هرمز آسیبی نخواهد دید؛ زیرا مالک و ناظر بی، چون و چرای تنگه هرمز می‌باشد.

امارات؛ مرکز صادرات مجدد منطقه

در بخش کانه‌های فلزی و معدنی، کشور ایران با تسلط ۶۵ درصدی به صادرات فولاد و آهن اسفنجی، کشور امارات با تسلط ۴۵ درصدی به صادرات آلومینیوم و کشور ایران مجددا با تسلط ۹۰ درصدی به صادرات مس، بزرگ‌ترین تولید کننده و صادر کننده در خلیج فارس و مسیر عبوری تنگه هرمز هستند. در بخش محصولات کشاورزی، ایران و عربستان هر کدام ۳۰ درصد از صادرات خرما، در بخش آبزیان، عمان ۵۵ درصد، در بخش سیمان و کلینکر، ایران ۶۰ درصد و در بخش صنعتی و شیمیایی، امارات (مرکز صادرات مجدد) حدودا ۵۰ درصد سهم دارند.

سخن پایانی

بررسی آخرین داده‌های انرژی و تجارت جهانی تا سال ۲۰۲۵ روشن می‌کند که تنگه هرمز و باب‌المندب، ستون‌های استراتژیک امنیت انرژی و صادرات در خاورمیانه‌اند و کوچک‌ترین ناامنی در آن‌ها می‌تواند زنجیره تامین جهانی را دچار شوک‌های شدید و طولانی‌مدت کند. تنوع بالای کالا‌های عبوری، از نفت و LNG گرفته تا فولاد، پتروشیمی و محصولات کشاورزی، نقش این منطقه را بیش از پیش حیاتی کرده است. در چنین شرایطی، وابستگی شدید قدرت‌های اقتصادی به این مسیر‌ها و رشد افسارگسیخته قیمت نفت، پیامد‌هایی دارد که اثرات آن احتمالا در ماه‌ها و سال‌های آینده، به صورت گسترده‌تری در اقتصاد جهانی نمایان خواهد شد.

هادی بهرامی_ پژوهشگر بازار سرمایه