جهش نرخ لوازم یدکی خودرو/ روانکاران و تایرسازان چه قدر درآمد داشتند؟

به گزارش بورس نیوز، صنعت خودرو در دوران جنگ تحمیلی نشان داد که شبکه خدمات پس از فروش، واردکنندگان و مونتاژکاران از تاب‌آوری لازم برخوردار نیستند. غلبه نگاه سودمحور باعث شد با اولین نشانه‌های بحران، بازار خودرو و قطعات دچار نوسانات شدید شود. از یک سو واردات خودرو تقریبا متوقف شد و از سوی دیگر کمبود ارز، هزینه‌های اضافی را به قطعات و محصولات وارداتی تحمیل کرد؛ هزینه‌هایی که نهایتا از جیب مصرف‌کننده پرداخت شد. تخریب صنایع بالادستی مانند فولاد و پتروشیمی نیز دسترسی قطعه‌سازان به مواد اولیه را مختل کرد و تاخیر در تامین قطعه، برنامه تولید خودروسازان را دچار انحراف جدی کرد.

با وجود فروکش کردن بخشی از بحران‌ها، بازار خودرو در سال ۱۴۰۵ رفتاری متفاوت با انتظار عمومی دارد. عرضه افت شدیدی پیدا کرده، قدرت خرید خانوار‌ها کاهش یافته، اما قیمت خودرو همچنان صعودی است. طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، تقاضای انباشته در پایان ۱۴۰۴ به حدود دو میلیون دستگاه رسیده، در حالی که عرضه واقعی کمتر از نیمی از این مقدار است. این شکاف بزرگ نشان می‌دهد سال ۱۴۰۵ نه تنها آرام نخواهد شد، بلکه ساختار بازار خودرو ایران در حال ورود به مرحله‌ای جدید و متفاوت است.

کاهش توان مالی خانواده‌ها نیز، شرایط را پیچیده‌تر کرده است. بسیاری از مردم که امیدوار بودند در آینده‌ای نزدیک بتوانند با شرایط مناسب‌تری خودرو بخرند، اکنون متوجه شده‌اند که این انتظار به نتیجه نرسیده است. شکاف بین درآمد و قیمت خودرو چنان زیاد شده که برای بخش بزرگی از جامعه، خرید خودرو به تصمیمی دشوار و پرریسک تبدیل شده است. مجموعه این عوامل باعث شده بازار خودرو در وضعیتی گرفتار شود که در آن معاملات کم است، اما قیمت‌ها همچنان بالا می‌روند. این وضعیت نه رونق محسوب می‌شود و نه رکود کامل؛ بلکه مرحله‌ای است که فشار اقتصادی، فضای رقابتی و ناتوانی مالی ایجاد کرده است.

طبیعتا در پی آسیب‌های ناشی از جنگ، صنایع و کارخانجات دچار افت تولید و افزایش لجام‌گسیخته بهای تمام شده محصولات شده‌اند؛ به همین دلیل، مصرف کنندگان به اجبار هزینه‌های چندبرابری را متحمل می‌شوند. در زمان جنگ، معمولا خرده فروش‌ها بیش از همه توان رقابت و سودآوری دارند؛ چراکه قیمت محصولاتشان کمتر بوده و تقاضا برای تعمیر و خرید اقلام و قطعات کوچک بیش از اقلام بزرگ و هزینه‌بر است. در صنعت خودرو نیز، شرکت‌های فعال در تولید قطعات و لوازم یدکی خودرو بیش از خودروسازان مشتری خواهند داشت؛ زیرا مردم نقدینگی کافی جهت خرید خودرو ندارند و اندک سرمایه خود را به تعمیر و خرید قطعات اختصاص خواهند داد.

پارادوکس جهش نرخ فروش در قطعه‌سازان

طی ۱۲ ماهه ۱۴۰۴، شرکت نور ایستا پلاستیک یک هزار و ۲۱۲ میلیارد تومان، مالیبل سایپا ۲ هزار و ۴۴۳ میلیارد تومان، تولیدی برنا باطری ۲ هزار و ۹۹۶ میلیارد تومان، تولید محور خودرو ۳ هزار و ۵۲۴ میلیارد تومان و موتورساران تراکتورسازی ایران ۶ هزار و ۲۳۵ میلیارد تومان فروش داشتند که ۵ قطعه‌ساز بزرگ بازار سرمایه کشور هستند. نور ایستا پلاستیک ۲۶ درصد، تولیدی برنا باطری ۶ درصد، تولید محور خودرو ۲۴ درصد و موتورساران تراکتورسازی ایران ۱۴ درصد رشد مبلغ فروش را نسبت به سال قبل تجربه کردند؛ در مقابل، مالیبل سایپا ۲۷- درصد کاهش مبلغ فروش را به ثبت رساند.

با نگاهی به رشد نرخ فروش محصول اصلی ۵ قطعه‌ساز بزرگ، نور ایستا پلاستیک ۶۴ درصد، تولیدی برنا باطری ۳۸ درصد، تولید محور خودرو ۱۶ درصد و موتورساران تراکتورسازی ایران ۳۲ درصد در بازه یک ساله افزایش نرخ داشتند. از سوی دیگر، شرکت مالیبل سایپا با کاهش ۶۳- درصدی نرخ فروش مواجه شده است.

رکوردشکنی تایرسازان با جهش ۷۳ درصدی نرخ‌ها

گروه صنعتی بارز ۱۷ هزار و ۹۸۸ میلیارد تومان، کویر تایر ۲ هزار و ۹۴۷ میلیارد تومان، صنعتی آرتاویل تایر ۲ هزار و ۶۷۶ میلیارد تومان، صنایع لاستیک یزد ۷ هزار و ۹۶۸ میلیارد تومان، تولیدی ایران تایر ۵ هزار و ۸۱۴ میلیارد تومان و ایران یاسا تایر ورابر ۴ هزار و ۴۸۰ میلیارد تومان فروش را به ثبت رساندند. در یک ساله منتهی به اسفند ۱۴۰۴، گروه صنعتی بارز ۳۴ درصد، کویر تایر ۳۵ درصد، صنایع لاستیک یزد ۶۰ درصد، تولیدی ایران تایر ۲۵ درصد و ایران یاسا تایر ورابر ۴۵ درصد رشد مبلغ کل فروش را در یک سال گذشته تجربه کردند؛ در مقابل، شرکت صنعتی آرتاویل تایر با افت ۳۵ درصدی مبلغ فروش، سال ۱۴۰۴ را به پایان رساند.

از اسفند ماه ۱۴۰۳ تا اسفند ماه ۱۴۰۴، گروه صنعتی بارز ۷۰ درصد، کویر تایر ۵۷ درصد، صنعتی آرتاویل تایر ۷۰ درصد، صنایع لاستیک یزد ۸۷ درصد، تولیدی ایران تایر ۸۵ درصد و ایران یاسا تایر ورابر ۷۰ درصد افزایش نرخ داشتند. به طور کلی، با توجه به نرخ ۵۰.۶ درصدی تورم سال ۱۴۰۴، پنج تایرساز بزرگ بورس کشور با رشد میانگین ۷۳ درصدی، از وضعیت مطلوبی در بازار فروش برخوردارند.

وضعیت مطلوب روانکاران در بازار داغ روغن موتور

در ۱۲ ماهه ۱۴۰۴، شرکت نفت بهران ۴۴ هزار و ۸۲ میلیارد تومان، نفت ایرانول ۳۴ هزار و ۲۱۵ میلیارد تومان، نفت پارس ۲۶ هزار و ۴۱ میلیارد تومان و نفت سپاهان ۳۸ هزار و ۶۰۸ میلیارد تومان درآمد عملیاتی حاصل از فروش را به ثبت رساندند. این چهار روانکار بزرگ بورس، تامین کننده انواع روغن و مشتقات نفتی مرتبط با خودرو هستند که نرخ رشد فروش آن‌ها در یک سال اخیر، مطلوب بوده است؛ به طوری که شرکت نفت بهران ۵۳ درصد، نفت ایرانول ۵۶ درصد، نفت پارس ۵۷ درصد و نفت سپاهان ۲۸ درصد رشد فروش را نسبت به ۱۲ ماهه ۱۴۰۳ تجربه کردند.

در یک ساله مابین اسفند ۱۴۰۳ و اسفند ۱۴۰۴، نفت بهران ۱۰۰ درصد، نفت ایرانول ۹۲ درصد، نفت پارس ۶۰ درصد و نفت سپاهان ۸۸ درصد افزایش نرخ داشتند. در واقع، رشد حداقل ۶۰ درصدی و حداکثر ۱۰۰ درصدی نرخ فروش محصول اصلی چهار روانکار بزرگ کشور، اوضاع رو به راه آن‌ها را نشان می‌دهد.

هادی بهرامی_ پژوهشگر بازار سرمایه