هشتگ نه به "صندوق تکراری"؛ به فکر صندوق سرمایهگذاری جدیدی باشیم
بورس نیوز:
بازار سرمایه ایران طی سالهای اخیر با رشد چشمگیر ابزارهای مالی و توسعه صندوقهای سرمایهگذاری مواجه بوده است. با این حال، یکی از ویژگیهای بارز این صنعت، گرایش به سمت الگوبرداری از محصولات موفق قبلی است. زمانی که یک نهاد مالی با کمک تحلیلگران خود برای نخستین بار صندوقی در حوزههای طلا، نقره یا اهرمی را راهاندازی میکند و با استقبال بازار روبهرو میشود، سایر نهادها نیز ترجیح میدهند با ساختاری مشابه وارد میدان شوند. این روند، اگرچه اطمینان نسبی برای جذب نقدینگی ایجاد میکند، اما به مرور زمان بازار را از ایدههای تازه تهی میکند. برای پویایی بیشتر بازار سرمایه، به نظر میرسد زمان آن رسیده است که نهادهای مالی نگاه ویژهای به طراحی ابزارهای نوآورانه و متناسب با نیازهای واقعی اقتصاد داشته باشند.
از تقلید امن تا ضرورت تنوعبخشی
نگاهی به روند شکلگیری صندوقها نشان میدهد که لیدرهای بازار نقش کلیدی در باز کردن مسیر داشتهاند. صندوقهای طلا با پیشگامی گزینههای شاخص، صندوقهای نقره با راهاندازی نخستین نمونههای تخصصی و صندوقهای اهرمی با معرفی مدلهای کارآمد، مسیر را برای سایر رقبا هموار کردند.
با این حال، تکرار مداوم این الگوها بدون افزودن ارزشِ متمایز، تنوع ابزارها را محدود میکند. سرمایهگذار امروزی تشنهی گزینههایی است که بتواند ریسک پرتفوی او را به شکل بهینهتری مدیریت کند. اگر نهادهای مالی واحدهای تحقیق و توسعه (R&D) خود را فعالتر کنند، فضای زیادی برای خلق صندوقهای جدید با استراتژیهای ترکیبی وجود خواهد داشت که هم برای ناشر و هم برای سرمایهگذار جذابتر است.
فرصتهای پیدانشده؛ از فلزات ترکیبی تا تجارت منطقهای
جهان مالی به سمت داراییهای متنوع و تخصصی حرکت میکند. در اقتصاد ایران نیز با توجه به ساختار صنعتی و شرایط کلان، میتوان صندوقهای نوین و متنوعی را طراحی کرد. برای نمونه، تشکیل صندوقهای ترکیبی از فلزات اساسی و گرانبها (مانند طلا، نقره، مس، روی، نیکل و سرب) که با مدیریت تحلیلگران خبره هدایت شوند، میتوانند بازدهی متعادلتر و کمریسکتری را به صورت سبد ترکیبی به سرمایهگذاران هدیه دهند.
از سوی دیگر، در شرایط اقتصادی کنونی، راهاندازی صندوقهایی با تمرکز بر زنجیره تامین، تسهیل واردات و صادرات با کشورهای همسایه، و حمایت از لجستیک زمینی و هوایی میتواند راهگشا باشد. اینگونه صندوقها نه تنها به تنظیم بازار و رفع کمبود کالا کمک میکنند، بلکه نقدینگی سرگردان جامعه را به سمت فعالیتهای مولد تجاری هدایت میکنند. همچنین، ورود به حوزههای فناوریمحور، داراییهای نامشهود، یا حتی صندوقهای متمرکز بر پروژههای مولد اشتغالزایی و صنعتی، از دیگر پوستههاب خالی بازار است که پتانسیل بالایی برای جذب سرمایه دارد.
تکامل صندوقهای تخصصی؛ املاک، زعفران و انرژی
برخی از حوزهها در بازار سرمایه وجود دارند که با وجود پتانسیل بالا، هنوز به تکامل نرسیدهاند. برای مثال، صندوقهای املاک و مستغلات در حال حاضر بیشتر بر روی اجارهداری متمرکز هستند، در حالی که اقتصاد کشور نیازمند صندوقهایی است که به صورت مستقیم در فرآیند ساخت، توسعه و عرضه مسکن به بخش خصوصی یا عمومی فعالیت کنند. چنین صندوقهایی میتوانند همزمان به رونق تولید و کسب سود پایدار برای سرمایهگذار منتهی شوند.
در حوزههایی مانند زعفران و انرژی نیز تعداد محدود صندوقها نشان میدهد که این بخشها نیازمند برنامهریزی استراتژیکتری هستند. انتشار نقشهی راه (Roadmap) شفاف، تحلیل فصول رونق و رکود، افشای دقیق ترکیب داراییها و ارائه گزارشهای دورهای قابل اتکا، از جمله اقداماتی است که میتواند به شناختهتر شدن و اعتبار بیشتر این صندوقها در نزد سرمایهگذاران کمک کند.
سخن پایانی؛ گام برداشتن به سوی نسل جدید ابزارها
صندوقهای سرمایهگذاری قرار است خانهی امنِ پساندازهای خرد و کلان جامعه باشند. اگر نهادهای مالی فراتر از الگوهای تکراری حرکت کنند و با تکیه بر تحلیلهای تخصصی، نیازهای واقعی اقتصاد را پوشش دهند، هم منابع مالی به سمت بخشهای مولد هدایت میشوند و هم اعتماد عمومی به بازار سرمایه افزایش مییابد. بازار بورس نیازمند خلاقیت است؛ بیایید سهم بیشتری به نوآوری بدهیم.
هادی بهرامی، پژوهشگر بازار سرمایه