در صورت تداوم جنگ، افزایش نرخ دلار سقف مشخصی ندارد
به گزارش خبرنگار بورس نیوز، افزایش شدید نرخ ارز در ماه‌های اخیر بار دیگر نگرانی‌ها درباره تشدید تورم و فشار بر معیشت خانوار‌ها را افزایش داده است. مرتضی افقه، اقتصاددان، معتقد است ساختار اقتصاد ایران به‌گونه‌ای است که هرگونه اختلال در درآمد‌های ارزی، اثر خود را با سرعت زیادی بر سطح زندگی مردم نشان می‌دهد.
افقه در گفت‌و‌گو با خبرنگار بورس نیوز با اشاره به ساختار درآمدی اقتصاد کشور اظهار کرد: «اقتصاد ما وابستگی بسیار بالایی به روابط خارجی دارد، چون بخش عمده درآمد دولت و کشور از فروش نفت تأمین می‌شود و در یک دهه اخیر محصولاتی مانند فولاد و پتروشیمی نیز سهم بیشتری پیدا کرده‌اند.»
وی افزود: «وقتی اقتصادی تا این اندازه به درآمد‌های ارزی وابسته باشد، طبیعی است که هر تغییری در این درآمد‌ها بتواند بلافاصله بر معیشت مردم اثر بگذارد.»
افت درآمد‌های ارزی، فشار را به معیشت منتقل می‌کند
افقه با اشاره به شرایطی که از سال ۱۳۹۷ و تشدید تحریم‌ها ایجاد شده است، گفت: «از سال ۹۷ که تحریم‌ها تشدید شد، فروش نفت به‌شدت کاهش پیدا کرد. اگرچه بخشی از این کاهش از طریق روش‌های مختلف جبران شد، اما هزینه‌های مربوط به این مسیر‌ها نیز باعث شد درآمد خالص کشور کاهش پیدا کند.»
وی ادامه داد: «در شرایط اخیر نیز با توجه به جنگ و محدودیت‌های ایجادشده در فروش و انتقال نفت، فشار بر منابع ارزی بیشتر شده و همین مسئله خود را در افزایش نرخ ارز نشان داده است.»
این اقتصاددان تأکید کرد: «در ساختار اقتصادی ایران، قیمت ارز به‌صورت سریع و مستقیم بر زندگی مردم اثر می‌گذارد و افزایش آن بلافاصله خودش را در معیشت و سفره خانوار نشان می‌دهد.»
افقه افزود: «به همین دلیل، در چنین شرایطی هر روز تعداد بیشتری از مردم به زیر خط فقر سقوط می‌کنند و بخشی از طبقه متوسط نیز مجبور می‌شود هر روز تعدادی از نیاز‌های کالایی خود را از سبد مصرفی حذف کند.»
وی هشدار داد: «اگر این روند ادامه پیدا کند، طبیعتاً شرایط زندگی مردم بسیار سخت‌تر خواهد شد.»
«راهکار اصلی، پایان جنگ است»
افقه درباره راهکار کنترل وضعیت فعلی نیز اظهار کرد: «در شرایط موجود، عملاً راهکار مؤثری جز پایان یافتن جنگ وجود ندارد.»
وی ادامه داد: «ممکن است بخشی از تحمل اقتصاد کشور تا امروز به دلیل وجود ذخایر نفتی و امکان فروش آنها بوده باشد، اما اگر این ذخایر نیز به پایان برسد و مشکل محاصره اقتصادی حل نشود، شرایط می‌تواند بسیار بدتر از وضعیت فعلی شود.»
این اقتصاددان معتقد است حل مسئله ارزی در شرایط کنونی بیش از آنکه به ابزار‌های معمول سیاست پولی وابسته باشد، به رفع محدودیت‌های خارجی و بازگشت جریان درآمد‌های ارزی بستگی دارد.
نرخ دلار سقف مشخصی ندارد
افقه درباره اینکه در صورت ادامه جنگ، نرخ دلار تا چه سطحی می‌تواند افزایش پیدا کند، گفت: «وقتی روند به این شکل باشد که ارز کافی وارد کشور نشود و ذخایر نیز روزبه‌روز کاهش پیدا کند، نمی‌توان برای نرخ ارز یک سقف مشخص تعیین کرد.»
وی تصریح کرد: «نمی‌توان گفت مثلاً نرخ دلار به عدد مشخصی مانند ۳۰۰ هزار تومان می‌رسد و بعد متوقف می‌شود. اگر ورود ارز متوقف شود و ذخایر هم کاهش پیدا کند، این روند می‌تواند ادامه داشته باشد.»
افقه در عین حال نقش سیاست پولی را در سرعت این افزایش مهم دانست و گفت: «تنها چیزی که می‌تواند تا حدودی سرعت افزایش نرخ ارز را کاهش دهد، این است که بانک مرکزی تا چه اندازه بتواند رشد نقدینگی را کنترل کند.»
وی افزود: «نقدینگی یکی از محرک‌های قیمت ارز است، چون بخشی از نقدینگی در دست مردم قرار دارد و می‌تواند به بازار ارز وارد شود؛ بنابراین کنترل رشد نقدینگی می‌تواند سرعت افزایش نرخ ارز را تا حدی کاهش دهد، اما نمی‌تواند به‌تنهایی از افزایش آن جلوگیری کند.»
کنترل نقدینگی، مانع افزایش ارز نمی‌شود
افقه در پایان تأکید کرد: «حتی اگر بانک مرکزی بتواند رشد نقدینگی را کنترل کند، این اقدام لزوماً به معنی جلوگیری از افزایش نرخ ارز نیست و بیشتر می‌تواند سرعت این افزایش را کاهش دهد.»
این اقتصاددان خاطرنشان کرد: «تا زمانی که مسئله ورود ارز به کشور و محدودیت‌های خارجی حل نشود، نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با ابزار‌های پولی، روند افزایش نرخ ارز به‌طور کامل متوقف شود.»