بازگشایی پالایشی‌ها می‌تواند بورس را صعودی کند یا موج تازه فروش بسازد
هلن عصمت‌پناه، تحلیلگر بازار سرمایه، در گفتوگو با خبرنگار بورس نیوز، در ارزیابی وضعیت بورس تهران اظهار کرد: «بازار مجدداً تمایلات مثبت را تجربه می‌کند. امروز شاهد رشد شاخص کل و شاخص هم‌وزن و افزایش تقاضا بودیم. پس از نوسانات و فشار فروش هفته گذشته، فعلاً قدرت خریداران بیشتر شده که نکته مثبتی است و نشان می‌دهد رشد بازار صرفاً به چند سهم بزرگ محدود نمانده است.»
وی با اشاره به عوامل اثرگذار بر این تغییر فضا افزود: «بخشی از این بهبود به کاهش موقت نگرانی‌های ژئوپلیتیک و افزایش امید به ادامه مذاکرات و احتمال توافق مربوط می‌شود. البته هنوز توافق قطعی وجود ندارد و نمی‌توان درباره آن با قطعیت صحبت کرد؛ بازار فعلاً احتمال کاهش ریسک‌ها را قیمت‌گذاری می‌کند، نه اینکه لزوماً یک توافق نهایی را مبنا قرار داده باشد.»
کاهش ریسک سیاسی می‌تواند به نفع صنایع داخلی تمام شود
عصمت‌پناه با اشاره به اثر متغیر‌های سیاسی بر صنایع مختلف ادامه داد: «نرخ ارز همچنان یکی از عوامل اثرگذار بر شرکت‌های صادراتی و مجموعه‌هایی است که درآمد آنها ارتباط مستقیمی با دلار دارد. در مقابل، اگر احتمال توافق افزایش پیدا کند، ممکن است نرخ ارز کاهش یابد و بخشی از مزیت ارزی شرکت‌های صادراتی محدود شود.»
وی تأکید کرد که کاهش ریسک‌های سیاسی و اقتصادی می‌تواند در عین حال برای بخش بزرگی از بازار مفید باشد و گفت: «اگر شرایط اقتصادی عادی‌تر شود و ریسک‌های سیاسی کاهش پیدا کند، صنایعی مانند بانک، خودرو و سایر شرکت‌های داخلی می‌توانند از این وضعیت منتفع شوند؛ بنابراین نباید اثر احتمالی توافق را صرفاً از زاویه کاهش نرخ ارز بر شرکت‌های صادراتی بررسی کرد.»
این تحلیلگر بازار سرمایه همچنین نرخ بهره را یکی از رقبای جدی بورس دانست و اظهار کرد: «با وجود رشد شاخص‌ها، هنوز نمی‌توان گفت نقدینگی به‌صورت پایدار از بازار پول به سمت سهام حرکت کرده است. نرخ بهره همچنان می‌تواند بر تصمیم سرمایه‌گذاران و جذابیت نسبی بازار سهام اثر بگذارد.»
عصمت‌پناه درباره بازار جهانی نفت نیز گفت که رشد قیمت نفت می‌تواند از منظر درآمدی برای شرکت‌های نفتی و کامودیتی‌محور مثبت باشد، اما، چون بخشی از این رشد ناشی از ریسک‌های ژئوپلیتیک و نگرانی‌های مربوط به عرضه است، نباید آن را بدون احتیاط به‌عنوان یک عامل پایدار در ارزیابی سودآوری شرکت‌ها در نظر گرفت.
پالایشی‌ها؛ مهم‌ترین ابهام کوتاه‌مدت بازار
این تحلیلگر بازار سرمایه، تعیین تکلیف نماد‌های پالایشی را یکی از مهم‌ترین موضوعات پیش روی بورس دانست و اظهار کرد: «مهم‌ترین مسئله کوتاه‌مدت بازار در حال حاضر، نگرانی‌های مربوط به پالایشی‌هاست. بخش عمده نماد‌های این گروه به دلیل ابهامات مرتبط با قیمت‌گذاری نفت، نرخ خوراک و فرآورده‌ها متوقف هستند و مهلت توقف آنها نیز تا ۶ آبان تمدید شده است.»
وی ادامه داد: «البته به نظر من باید ۶ آبان را موعد تعیین تکلیف موضوع بدانیم، نه اینکه الزاماً نماد‌ها در همان روز بازگشایی شوند.»
عصمت‌پناه با اشاره به اهمیت نحوه بازگشت پالایشی‌ها به معاملات تصریح کرد: «اگر بازار به این جمع‌بندی برسد که مصوبات جدید اثر بسیار شدیدی بر سودآوری این شرکت‌ها نخواهد داشت، بازگشایی آنها می‌تواند به محرکی جدی برای شاخص تبدیل شود. اما اگر تعدیل سنگین سود اتفاق بیفتد، بازگشایی نماد‌ها ممکن است به‌جای تقویت بازار، موج تازه‌ای از فشار فروش ایجاد کند.»
به اعتقاد این تحلیلگر، اهمیت این موضوع تنها به سهامداران پالایشی محدود نمی‌شود؛ زیرا وزن این گروه در بازار و تأثیر انتظارات مربوط به سودآوری آن می‌تواند بر رفتار کلی معامله‌گران نیز اثر بگذارد. در نتیجه، نحوه تعیین تکلیف فرمول‌های قیمت‌گذاری و میزان شفافیت اطلاعات منتشرشده، برای ارزیابی مسیر بعدی بازار اهمیت زیادی دارد.
آیا رشد اخیر بورس پایدار است؟
عصمت‌پناه درباره چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار اظهار کرد: «من رشد چند روز اخیر را با دید مثبت ارزیابی می‌کنم، اما هنوز آن را یک روند صعودی قطعی و بدون ریسک نمی‌دانم. بازار در حال حاضر میان سه عامل اصلی، یعنی نرخ دلار، اخبار سیاسی و سودآوری شرکت‌ها، در حال تصمیم‌گیری است.»
وی افزود: «برای ادامه مسیر بازار باید دید آیا نرخ ارز در سطوح فعلی باقی می‌ماند یا با تغییر شرایط سیاسی تحت فشار قرار می‌گیرد؛ همچنین باید مشخص شود که مذاکرات ایران و آمریکا در حد خبر و سیگنال باقی می‌ماند یا به توافقی عملی و پایدار منجر می‌شود.»
این تحلیلگر بازار سرمایه تأکید کرد که متغیر سوم، نحوه بازگشایی پالایشی‌ها و اثر فرمول‌های جدید نرخ خوراک و فرآورده‌ها بر سودآوری این شرکت‌هاست؛ عاملی که به گفته او می‌تواند جهت معاملات را در کوتاه‌مدت تغییر دهد.
سه سناریو برای ادامه حرکت بازار
عصمت‌پناه با تشریح شرایطی که می‌تواند به تداوم رشد بورس کمک کند، گفت: «اگر نرخ ارز در سطوح فعلی باقی بماند، ریسک جنگ کاهش پیدا کند، ورود پول حقیقی به بازار ادامه‌دار باشد و نماد‌های پالایشی نیز بدون شوک منفی بازگشایی شوند، بازار ظرفیت ادامه رشد را خواهد داشت.»
وی در مقابل هشدار داد: «اگر خبر سیاسی منفی منتشر شود، نرخ ارز تحت فشار قرار بگیرد یا بازگشایی پالایشی‌ها با تعدیل سنگین سود همراه شود، همین رشد چند روز اخیر نیز می‌تواند به‌سرعت جای خود را به تضعیف بازار بدهد.»
این تحلیلگر در جمع‌بندی وضعیت بورس تأکید کرد که مثبت شدن شاخص‌ها به‌تنهایی برای تأیید پایداری روند صعودی کافی نیست و باید استمرار ورود نقدینگی، وضعیت سودآوری شرکت‌ها و نحوه مدیریت ریسک‌های سیاسی نیز بررسی شود.
در مجموع، بورس در مقطعی قرار گرفته که ادامه رشد آن به هم‌زمانی چند عامل وابسته است: کاهش ریسک‌های سیاسی، ثبات نسبی متغیر‌های ارزی و روشن شدن وضعیت سودآوری صنایع بزرگ. در چنین شرایطی، بازگشایی پالایشی‌ها می‌تواند به نقطه عطفی در معاملات تبدیل شود؛ نقطه‌ای که نتیجه آن، بسته به محتوای تصمیمات جدید و واکنش بازار، می‌تواند به تقویت تقاضا یا تشدید فشار فروش بینجامد.