موشکافی قراردادهای آتی سهام

با گذشت تقریباً دو ماه از آغاز معاملات آتی سهام و اضافه شدن شرکت های جدید در بازار اوراق مشتقه بورس ، علاوه بر آنکه امکان جدیدی برای سرمایه گذاری در بازار سرمایه کشور بوجود آمده با گسترش ابعاد آن طی سالهای آینده می تواند تأثیر بسزایی در افزایش عمق بازار بر جای گذارد .

بر این اساس در قرارداد آتی سهام فروشنده متعهد می شود در سر رسید تعیین شده ، تعداد معینی از سهم پایه را به قیمتی که در زمان انعقاد قرارداد تعیین می شود ، بفروشد و در مقابل خریدار متعهد می شود آن سهام را در تاریخ سر رسید خریداری کند .

اما آیا در این بین چنانچه خریدار و فروشنده قرارداد آتی در موعد سر رسید تعیین شده ، با افزایش سرمایه از سوی ناشر سهم پایه روبرو باشند می تواند منجر به ایجاد ضرر و زیان به هر یک از طرفین معامله شود؟

در این زمینه محمود خواجه نصیر ، رییس اداره امور بورس ها در پاسخ به این سوال در گفتگو با خبرنگار بورس نیوز ؛ اظهار داشت : به لحاظ حفظ ثروت سهامداران در قبل و بعد از وقوع افزایش سرمایه در قرارداد آتی سهام ، براساس فرمولی مشخص علاوه بر اندازه قرارداد آتی ، آخرین قیمت تسویه روزانه نیز تعدیل شده و براساس ماده 48 دستورالعمل معاملات قرارداد آتی سهام ، بورس پیش از بازگشایی نماد معاملاتی قراردادهای سهم پایه تعدیلات لازم را به شرح زیر انجام می دهد .

آخرین قیمت تسویه روزانه تعدیل شده قرارداد آتی × اندازه قرارداد آتی = اندازه تعدیل شده قرارداد آتی

از اینرو پس از اقدام شرکت مبنی بر افزایش سرمایه و قبل از بازگشایی نماد معاملاتی ، اندازه تعدیل شده قرارداد آتی در مشخصات این قرارداد اعمال و از طریق بورس به اطلاع عموم سهامداران می رسد .

وی در ادامه با ذکر مثالی در این خصوص افزود : چنانچه فردی تعداد 1000 سهم از شرکت (الف) را براساس قراردادهای آتی در اختیار داشته باشد و شرکت پس از مدتی از افزایش سرمایه 100 درصدی برخوردار شود علاوه بر افزایش آخرین قیمت تسویه روزانه این قرارداد ، اندازه قرارداد یا به عبارتی تعداد سهام وی نیز متناسب با سود انباشته یا آورده نقدی و مطالبات سهامداران بیشتر خواهد شد .

این مقام مسئول در سازمان بورس اوراق بهادار کشور در برابر این سوال که چنانچه در موعد تسویه قراردادهای مبتنی بر سهام شرکتی معامله گر با توقف نماد معاملاتی آن در بازار مواجه شود قیمت قبل و بعد از این توقف چگونه محاسبه می شود ؟ پاسخ داد : بنا به ماده 47 و 54 دستورالعمل اینگونه معاملات ، توقف و بازگشایی نماد معاملاتی همه قراردادهای آتی مبتنی بر سهم پایه به طور همزمان با توقف و بازگشایی سهم پایه در بازار نقدی و مشابه یکدیگر انجام شده و علاوه بر آن چنانچه تا پایان جلسه معاملات آخرین روز معاملاتی ، نماد معاملات قرارداد آتی متوقف باشد ، همه موقعیت های تعهدی دوباره براساس آخرین قیمت تسویه روزانه ، تسویه نقدی می شود .

مضافآً اینکه در حال حاضر نیز برای عدم وقوع چنین اتفاقی ، سهام شرکت هایی که به لحاظ گردش معاملات و توقف نماد معاملاتی خود (درکمتر از مدت زمان پانزده روز) از رتبه بالاتری در بورس برخوردارند برای این ابزار انتخاب شده است .

خواجه نصیر در پایان این گفتگو با اشاره به اینکه معاملات آتی سهام ارتباط تنگاتنگی با بازار معمولی اوراق بهادار دارد ، یادآور شد : با توجه به بهره گیری بازار آتی سهام از اهرم پنج برابری نوسانات ، هرگونه جهت دهی مثبت و یا منفی در بازار نقدی اوراق بهادار می تواند به انتفاع یا زیان سرمایه گذاران استفاده کننده از این ابزارها منتهی شود .

شایان ذکر است معاملات قراردادهای آتی سهام برای نخستین بار با مبادله قراردادهای آتی سهام بانک های کارآفرین و پارسیان از مرداد ماه جاری آغاز شده و هم اکنون قرارداد آتی شرکت های بورسی همچون فولاد مبارکه اصفهان ، ملی مس ایران ، معدنی و صنعتی چادر ملو ، سرمایه گذاری غدیر ، سایپا و توسعه معادن و فلزات در بازار اوراق مشتقه بورس افزوده شده است .