کم کاری نگران کننده دولت در اقتصاد

براي آنها كه رفتارشناسي دولت محترم را زير نظر دارند كاملا محسوس است كه در هفته‌هاي اخير يك تفاوت عمده در رفتار رئيس دولت رخ داده است، تغيير رفتاري كه با توجه به اوضاع اقتصادي كشور نگران‌كننده است:

§ تشديد تحريم‌هاي تجاري و بانكي عليه جمهوري اسلامي (عامل خارجي) و اجراي طرح پردامنه اصلاح قيمت حاملهاي انرژي (عامل داخلي) كافي بود تا ناظران توقع داشته باشند سال 1390 يكي از دشوارترين و پركارترين سالها براي اقتصاد ايران باشد، سالي كه رهبر انقلاب همگي را به يك جهاد اقتصادي فراخواند. در چنين سالي، فصل بهار در حالي پايان يافت كه مهمترين مساله دولت، تغيير ساختار 8 وزارتخانه (عمدتا اقتصادي) بود. وزارتخانه‌هايي كه اكنون يا وزير آينده خود را نمي‌شناسند، يا ساختار مديريتي پس از ادغام خود را نمي‌شناسند يا هر دو. روشن است كه نمي‌توان توقع داشت گردانهايي كه يا فرمانده ندارند و يا در آستانه تحولات اساسي هستند، آماده نبرد در ميدان جهاد باشند. به بيان ديگر وزارتخانه‌هاي اقتصادي دولت حتي اگر كارايي سالهاي پيش از جهاد اقتصادي را داشته باشند بايد به آنها آفرين گفت!

§ در چنين شرايطي شواهد حاكي از آن است كه رئيس جمهور محترم پس از عزلت‌گزيني كذايي، سنت پركاري پيشين را نيز ترك گفته است: توقف سفرهاي استاني، حضور كمرنگ‌تر در ستاد هدفمندسازي يارانه‌ها، تفويض اختيار به اطرافيان در مورد برخي تصميمات مهم، اكتفا كردن به افتتاح پروژه‌هاي ريز و درشت، سكوت الهام‌بخش! درباره اخبار فسادهاي مالي نزديكان و غيره. اين بروز و ظهورها آنقدر مشهود است كه گاه مردم عادي نيز از كمتر به چشم آمدن رئيس‌جمهور نسبت به گذشته سخن مي‌گويند. به راستي چه شده كه چهره پرتكاپو، پرهمت و خستگي‌ناپذير رئيس‌جمهور كمتر ديده مي‌شود؟ آيا اين هم يكي از تاكتيك‌هاي جهاد اقتصادي است؟!

§ اگر نظام مديريت اقتصاد به معناي واقعي كلمه سيستمي عمل نمايد، كم‌تحرك شدن يك جزء (هرچند اصلي) مي‌تواند از سوي ديگر اجزاء جبران شود. اما اگر نظام تصميم‌گيري و اداره اقتصاد به عارضه تمركز و فردمحوري دچار شده و ماهيت سيستمي خود را از دست داده باشد، آنگاه است كه كوچكترين نقصي در آن عامل مركزي موجب اختلال در كل سيستم خواهد شد. اگر در زماني پيش از اين پررنگ‌شدن غيرعادي نقش رئيس‌جمهور محترم در سطوح مختلف تصميمات خرد و كلان و شوراهاي اصلي و فرعي دولت، انحلال سازمان برنامه و همچنين عزل و نصبهاي معاونان وزرا و استانداران و غيره رخ نمي‌داد، امروز امكان اين بود كه با كم‌تحركي رئيس‌جمهور، ديگر اجزاء سيستم با كمترين آسيب به ادامه كار بپردازد اما...

§ نويسنده معتقد است جدا از طرح شعارهاي ارزشي، مي‌توان دولت نهم را از جهت عملكرد، با سه ويژگي معرفي نمود: پركاري، پاكدستي و ضعف كارشناسي (متعهد كم‌تخصص). دو شاخصه اول از وجوه قوت و شاخصه اخير نقطه ضعف دولت به شمار مي‌رفت. متاسفانه به دليل تسلط (فراتر از نفوذ) برخي جريانهاي مفسد در اطراف رئيس جمهور، دولت دهم تا پيش از فروردين 1390 نقطه قوت دوم خود را نيز تا حدي از دست داد و دست كم بزرگاني در حلقه نزديكان رئيس جمهور صراحتا متهم به آلودگي شدند. به بيان ديگر از سه مولفه نخست در ابتداي سال جاري تنها پركاري و پرهمتي باقي مانده بود كه آن هم با تغيير رفتار اخير رئيس جمهور مورد ترديد قرار گرفته است.

§ در سال جهاد كه همزمان بار سياستهاي اقتصادي داخل و فشارهاي اقتصادي خارج در اوج بوده و سيستم تصميم‌گيري و مديريت اقتصاد نيز متكي به فرد است، كم‌تحرك شدن رئيس جمهور محترم مي‌تواند زيانهاي بزرگي براي ملت و كشور به دنبال داشته باشد. اگر در 100 روز گذشته از سال جهاد، جهادي عمل نكرديم، هنوز فرصت جبران باقي است.