چرا برخی معاملات آتی سکه طلا را قمار می دانند؟

قمار یعنی قربانی کردن مال و شرف برای به دست آوردن مال غیر با خدعه و تزویر و احیاناً به عنوان تفریح. بدین معنا که قمار عبارت است از قراردادی بین دو یا چند شخص که بازی مخصوصی بنمایند و هریک از آنها که برنده شد، دیگران مال معینی را به وی بدهند.

این جملات تعریف ساده ای از قمار بود تا با اشاره ای کوچک به مفهوم اصلی آن در رابطه با معاملات سکه طلا که بر اساس ابزار های معاملاتی در بورس کالا خرید و فروش می شود، صحبت کنیم.

در بورس کالا امکان خرید و فروش هم زمان سکه طلا فراهم شده و سرمایه گذاران در چهار سر رسید می توانند اقدام به خرید و فروش سکه طلا کنند.

اما نکته قابل توجه آنجا است که چندی پیش و در زمانی که بانک مرکزی اقدام به فروش سکه به صورت محدود و در شعب منتخب بانک ملی کرده بود، رییس کل بانک مرکزی با تشدید نوسانات نرخ ارز دلار و در نتیجه روند صعودی قیمت سکه در کشور، معاملات آتی سکه طلا در بورس کالا را قمار دانست.

سخنی که واکنش های بسیاری از سوی مسئولان بازار سرمایه و بورس کالا را در پی داشت و آنها را به واکنش وا داشت.

صحبت محمود بهمنی که در حاشیه نشست صبحانه کاری اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران در جمع خبرنگاران مطرح شده و دلیل قمار دانستن معاملات آتی را سود بالای آن ظرف سه تا چهار ماه عنوان کرده بود.

جالب این است که رییس بانک مرکزی خود به عنوان عضو شورای عالی بورس می باشد و چنانچه این امر قمار بوده، نباید مورد موافقت و تأیید این شورا قرار می گرفت. اما اینکه چرا پس از چند سال بازار معاملات آتی از سوی یک مقام مسئول و ناظر در بزرگترین نهاد پولی کشور، قمار خوانده می شود، جای سوال بسیاری دارد.

اما بر اساس مصاحبه صورت گرفته از سوی خبرنگار بورس نیوز با وزیر امور اقتصادی و دارایی به عنوان رییس شورای عالی بورس در خصوص قمار بودن یا نبودن معاملات آتی سکه، عنوان شد که انجام این معاملات طبق مصوبه شورای عالی بورس بوده و کاملاً شرعی و قانونی است. چرا که هر نوع مصوبه ای که در شورای عالی بورس وجود داشته باشد، بدون استثنا سازمان بورس اوراق بهادار مکلف است تا نظریه فقهی آن را از کمیته فقهی این سازمان دریافت کند. در حال حاضر نیز با توجه به اینکه انجام این معاملات در بازار آتی سکه طلا در بورس کالا هم مصوبه شورای عالی بورس را دارد و هم کمیته فقهی سازمان آن را تأیید کرده است، هیچ مشکلی به لحاظ شرعی نداشته و اطلاق عنوان قمار نیز برای آن به هیچ وجه درست نیست.

در همین رابطه سایت خبری-تحلیلی بورس نیوز اقدام به انجام یک نظر سنجی کرد تا در این خصوص که آیا معاملات آتی سکه طلا طبق گفته رییس بانک مرکزی قمار است یا خیر، نظرات سایر فعالان و سرمایه گذاران بازار را نیز دریافت کند.

در این نظر سنجی از بین 2063 رأی اعلام شده، میزان آراء در هر یک از گزینه های منتخب بسیار به هم نزدیک بوده که از آن میان 48.47 درصد با رییس بانک مرکزی هم عقیده بوده و بازار معاملات آتی سکه را قمار می دانند.

اما مابقی آراء 51.53 درصد عنوان قمار را برای این معاملات رد کرده و با نظر محمود بهمنی مخالف هستند.

اما میزان درصد آراء دو گزینه تا این حد به هم نزدیک بوده و تفاوت قابل ملاحظه ای بین میزان آراء آنها وجود ندارد و اینکه چرا بیش از 48 درصد از شرکت کنندگان در این رأی گیری معاملات آتی سکه را قمار می دانند، جای سوال دارد و باید به این گروه یادآوری کرد که این بازار از شورای عالی بورس تأییدیه گرفته و کمیته فقهی سازمان بورس نیز آن را شرعی دانسته است.

اما به نظر می رسد گروهی که این گزینه را انتخاب کردند، با توجه به سابقه کوتاه مدت بازار آتی سکه طلا عمدتاً افرادی هستند که آگاهی کافی از این بازار را ندارند و آن را قمار می دانند.

همچنین با توجه به وضعیت بازار سهام و روند عکس آن با بازار آتی این گروه نه تنها از بازدهی کم و حتی منفی بورس در زمان نزول بازار متضرر می شوند، بلکه به دلیل عدم آشنایی با معاملات آتی از کسب بازدهی چشمگیر آن نیز دور مانده اند. به همین دلیل این افراد شاید نتوانند دلیلی منطقی برای قمار دانستن آن ارایه کنند، اما به نظر می رسد به دلیل عدم کسب سود مناسب و از روی احساسات خود این گزینه را انتخاب کرده اند.

جالب توجه ترین مطلب در خصوص صحبت اخیر بهمنی در رابطه با قمار خواندن این بازار آن است که به تازگی در جلسه ای که با حضور معاون اول ریاست جمهوری، وزیر امور اقتصادی و دارایی، رییس کل بانک مرکزی و رییس سازمان بورس اوراق بهادار و نیز مسئولان شرکت بورس کالای ایران حضور داشتند، مقرر شد تا بانک مرکزی علاوه بر عرضه سکه طلا در معاملات آتی بورس کالای ایران، بخشی از معاملات نقدی سکه را نیز به این بورس منتقل نماید.

اهداف این تصمیم تنوع بخشی به ابزارهای معاملاتی بازار سکه طلا و تعمیق و انسجام دهی هر چه بیشتر و کمک به ایجاد تعادل در معاملات این بازار اعلام شده است.

در پایان شایان ذکر است از یک سو با توجه به عملکرد سه ساله بازار معاملات آتی سکه در بورس کالای ایران و استقبال روز افزون فعالان بازار از این معاملات، بهتر است نهادهای ناظر و اثر گذار بر روی بازار سرمایه کشور از جمله بانک مرکزی، در خصوص چنین معاملاتی که بیانگر تنها بازار قانونمند و تحت نظارت در زمینه طلا است، از ادبیات بهتری استفاده کرده و وجود هر گونه ابهام و یا مشکل در این قبیل مباحث را در جلسات کارشناسی و به دور از فضای احساسی و هیجانی مطرح کنند.

از سویی دیگر اعلام طرح پیش فروش سکه از سوی محمود بهمنی نیز با توجه به وجود بازار آتی و ثانویه سکه طلا، به نظر می رسد به نوعی موازی کاری با فعالیت های بورس کالا باشد اما بانک مرکزی برای برقراری تعادل قیمتی در بازار طلای کشور طرح عرضه سکه نقدی و آتی در بورس کالا را پیشنهاد کرده و شاید بتوان این اقدام را به نوعی عذر خواهی از قمار دانستن معاملات آتی و در نتیجه تأیید این معاملات دانست.