بازار در تنگناي ركود
دنياي اقتصاد-گروه بورس- شروين شهرياري: بورس تهران در ادامه روند نزولي خود هر چهار روز معاملاتي اين هفته را با كاهش شاخص عمومي و قيمتهاي سهام سپري كرد تا با افت يك درصدي شاخص، كارنامهاي منفي در آخرين هفته بهار به جاي بگذارد.
به اين ترتيب رشد متوسط بورس در نخستين فصل سال 91 به سطح يك درصد محدود شد كه اين بازدهي ناچيز نيز تنها از محل سود تقسيمي شركتها (و نه افزايش قيمت سهام) حاصل شده است. مذاكرات نمايندگان 1+5 با نماينده كشورمان از جمله اتفاقات مهم اين هفته بود كه در مجموع نتوانست چشم انداز روشني از حل مناقشه سياسي بر سر موضوع اتمي با غرب ايجاد كند. بنابراين، انتظار ميرود سرمايهگذاران با فرض پايداري شرايط فعلي به لحاظ ريسكهاي موجود به فعاليت خود در كوتاهمدت ادامه دهند.
علائم بيماري در بازار
شرايط اين روزهاي بورس تهران را ميتوان به فردي تشبيه كرد كه با علائم مزمن بيماري دست و پنجه نرم ميكند. نشانههايي كه بارزترين آن به صورت افت شديد حجم معاملات قابل مشاهده است. در اين حال، متقاضيان با كاهش قابل ملاحظه انگيزه خريد سهام مواجه شدهاند و تلاش مسوولان ارشد بازار هم بر رصد طرف عرضه و تلاش براي مهار آن به ويژه در تماس با سرمايهگذاران حقوقي متمركز شده است. به طور معمول، آنچه بازارهاي مالي را در اين وضعيت بيمارگونه قرار ميدهد «ابهام» است. وجود اين حالت به مراتب بدتر از محقق شدن يك خبر ناگوار است، زيرا واكنش به رويدادهاي منفي معمولا به صورت افزايش عرضه و افت سريع قيمتها پديدار ميشود؛ وضعيتي كه در مقابل خريداران را تحريك و موجب تعادل بازار پس از يك دوره تقابل شديد عرضه و تقاضا ميشود. اما در حالت ابهام، قدرت تصميمگيري از مشاركتكنندگان بازار سلب شده و تصميمات سرمايهگذاري همواره به زماني نامعلوم در آينده موكول ميشوند. مطالعه اوضاع بورس تهران در شش ماه اخير به خوبي حكايت از سيطره عوامل ابهامزا بر بازار دارد و آثار نامساعد اين شرايط به صورت ضعف رو به تزايد در روند دادوستدها نمايان شده است. پيام روشن اين وضعيت در بازار سرمايه براي مسوولان ارشد اقتصادي، ضرورت شفافسازي در خصوص نقشه راه اقتصاد كشور است؛ نقشهاي كه بايد براي طيف گستردهاي از ابهامات شامل سياستهاي دولت براي مقابله با تحريم، نحوه تخصيص بودجه عمراني و نيز نرخ سود بانكي و نحوه اجراي فاز دوم هدفمندي پاسخي درخور ارائه كند. بديهي است در غياب ترسيم چشمانداز اقتصادي در سطح كلان، بايد منتظر تداوم بيماري مخرب ابهام و پيامدهاي ركودي آن در بازار سرمايه و به تبع آن در بستر كلي اقتصاد كشور بود.
بيمها و اميدهاي 12 ماهه
ارسال گزارشهاي سالانه شركتها همواره از اهميتي خاص براي فعالان بورس تهران برخوردار است؛ اما اهميت مطالعه اين گزارشها در سال جاري به علت ريسكهاي پيراموني و تاثير آن بر شرايط مالي شركتها دو چندان شده است. در گزارشهاي ده روز اخير، نشانههايي توامان از بيم و اميد در عملكرد بنگاههاي بورسي به چشم ميخورد. در همين راستا، عملكرد 12 ماهه دومين شركت بزرگ بورس يعني ملي مس اميدواركننده بود. گزارش ملي مس كه تعديل مثبت 41 درصدي نسبت به آخرين پيش بيني سود 9 ماهه را در بر داشت از حركت به سمت فروش داخلي و فروش محصولات با دلار آزاد حكايت ميكند. همچنين نشانهاي خاص از نگراني در فرآيند فروش و وصول مطالبات «فملي» از خريداران به چشم نميخورد. در اين گروه، گزارش 12 ماهه فولاد مباركه اصفهان آب سردي را برسر خوش بينيهاي قبلي ريخت و اين غول فولادي با تعديل منفي 7 درصدي سود سال 90 را به 378 ريال به ازاي هر سهم تقليل داد. سبقت رشد هزينههاي شركت از رشد فروش در كنار جهش هزينههاي مالي ناشي از خريد فولاد هرمزگان از دلايل اصلي افت سودآوري «فولاد» نسبت به پيش بينيهاي قبلي هستند. در گزارشهاي شركتهاي پتروشيمي متانول ساز يعني خارك و فناوران، جهش سودآوري ناشي از افزايش نرخ ارز آزاد چشمگير بود. «شخارك» و «شفن» به ترتيب تعديل مثبت 59 و 38 درصدي را نسبت به پيش بيني قبلي اعلام كردند كه در نوع خود جالب توجه است. با اين وجود، در صورتهاي مالي 12 ماهه اين شركتها نشانههايي از انباشت مطالبات به چشم ميخورد كه حائز اهميت است. همچنين عملكرد دو ماهه پتروشيمي خارك نيز از كاهش 35 درصدي حجم فروش نسبت به مدت مشابه سال گذشته حكايت دارد كه در اثر افت تحويل خوراك گاز ترش به شركت روي داده است. به اين ترتيب ميتوان گفت دليل عمده عدم رشد قيمتهاي سهام اين صادركنندگان، بهرغم تعديلات مثبت سنگين، با بروز برخي مشكلات در روند توليد و فروش مرتبط است كه عمدتا در اثر ريسكهاي بيروني حاصل شده است. در اين ميان، گزارشهاي سه ماهه بنگاهها در ماه جاري به لحاظ شفافسازي اين عامل (سهولت توليد، فروش و دريافت مطالبات شركتها) نقشي مهم در تعيين روند آتي سهام صنايع گوناگون ايفا خواهد كرد.
التيام موقت در بازارهاي جهاني
بالاخره مردم يونان پس از كش و قوسهاي فراوان در اين هفته پاي صندوقهاي راي رفتند و به پشتوانه سه هزار سال پيشينه دموكراسي، تصميم اكثريت خود را براي اجتناب از عقايد افراطي و ماندن در يورو به جهانيان اعلام كردند. به اين ترتيب احزاب چپ تندرو و طرفداران قطع برنامه رياضت اقتصادي (كه پيامد خروج احتمالي از حوزه پولي يورو را دربرداشت) در اقليت پارلمان يونان قرار گرفتند. اين خبري خوش براي بازارهاي جهاني بود چرا كه انتظار ميرود رهبران اروپايي با توجه به نتايج انتخابات، انعطاف بيشتري در نحوه اجراي برنامه رياضت اقتصادي يونان نشان دهند. از سوي ديگر، وزراي دارايي اروپا در اين هفته موافقت كلي با اعطاي وام 100 ميليارد يورويي براي كمك به بانكهاي اسپانيا را اعلام كردند. همچنين در اجلاس گروه 20 و نشست آتي رهبران اروپا در پايان هفته آينده نيز احتمالا توافقاتي در مورد برنامههاي تحريك اقتصادي و دخالت بيشتر بانكهاي مركزي در زمينه تسهيل (خلق) اعتبار صورت ميگيرد. به اين ترتيب يك موج ديگر از بحران سركش اقتصاد جهاني احتمالا با اقدامات واكنشي رهبران اقتصادي دنيا در كوتاهمدت التيام خواهد يافت تا پس از آرامشي موقت، دوباره به شكلي جديد و با شدتي بيشتر سر برآورد.