انگشت اتهامی که به سوی دیگران نشانه می رود
گفتگو در فضای آزاد و دور از هر گونه مخفی کاری و سانسور کردن در حالتی امکان پذیر است که دو طرف برای بهره مندی از نظرات یکدیگر و برقراری شرایط دموکراسی در هنگام تبادل نظرات، شرط ادب و احترام را نسبت به یکدیگر رعایت کنند و توجه داشته باشند که شخصیت طرف مقابل را مورد تهاجم قرار نداده و به شأن و منزلت وی احترام بگذارند.
براساس گزارش بورس نیوز، گاهی اوقات پیش می آید که پس از درج مصاحبه ای با مسئولان و کارشناسان، برخی مخاطبان در ارایه نظرات و دیدگاه خود نسبت به مطالب عنوان شده در مصاحبه نه تنها عملکرد شخص بلکه به شخصیت حقیقی وی توهین کرده و وی را مورد هجمه غیر متعارف و بیان کلمات ناپسند قرار می دهند.
اما باید بررسی کرد که چنین برخوردهایی با نظرات کارشناسی یک مقام مسئول چه پیامدهایی را در چنین فضایی ایجاد می کند زیرا این رویه می تواند با از بین بردن فرصت تعامل و تبادل نظر حتی موجب دلسردی آن مقام مسئول در روند پاسخگویی و روشنگری ها شود.
بر همین اساس به سراغ دو تن از کارشناسان بازار سرمایه رفتیم تا از بعد روانشناسی و رفتارشناسی پیرامون بازار، دلایل و آثار چنین رفتارهایی را جویا شویم.
محمد فتوت، روانشناس صنعتی سازمانی و صاحب امتیاز فصل نامه روانشناسی مدیریت و بازار در این رابطه انسان های مختلف را براساس نوع تفکر به سه گروه عمده تقسیم بندی کرد و در گفتگو با خبرنگار بورس نیوز اظهار داشت: انسان ها در نوع افکار خود به سه دسته طبقه بندی می شوند. گروه اول شامل افرادی هستند که افکاری محدود و غیر حرفه ای دارند، دسته دوم نیز افکاری در سطح متوسط داشته و منطق را در تصمیم گیرهای خود لحاظ می کنند، اما گهگاه به احساسات نیز روی می آورند. چنین گروهی از افراد اشخاصی هستند که در هر شرایطی انگشت اتهام خود را به سمت دیگران به عنوان مقصر و مرتکب خطا نشانه می روند.
وی گروه سوم را افرادی دانست که فارغ از شخصیت یک فرد به کلام و محتوای افکار آن فرد می پردازند و عملکرد او را مورد نقد و بررسی قرار می دهند.
فتوت افزود: چنین گروهی در صورت مخالف بودن با نظر آن مقام مسئول تنها به نحوه تحلیل و عمل او خرده می گیرند و منزلت فرد را به سخره نمی گیرند.
این روانشناس صنعتی سازمانی وجود محلی برای بیان نظرات، انتقادات و راهکارها را بسیار ارزنده و مقبول عنوان کرد و تأکید داشت: با توجه به اینکه یک جامعه متشکل از سه طبقه یاد شده است، باید فضایی برای بیان نظرات موجود باشد تا شخص به لحاظ فکری تخلیه شود، چرا که در غیر این صورت این موضوع آثار نامطلوبی را برای خود فرد در بر خواهد داشت.
اما در خصوص توهین به شخصیت یک مقام مسئول به هنگام ارایه یک اظهار نظر کارشناسی شده، به لحاظ اینکه خطوط قرمزی پیرامون یک نهاد یا سازمان وجود دارد، افراد به جای آن نهاد یا سازمان، مقام مصاحبه شونده فعال در آن را زیر سوال می برند. البته این رفتار به هیچ وجه قابل تأیید نبوده و پذیرفتنی نیست.
فتوت از جنبه فکری، انسان سالم را اینگونه توصیف کرد: در علم روانشناسی انسان سالم فردی است که در مواجهه با پیامی مخالف با ایده و افکار خود، بدون ایجاد تشنج در فضای موجود، بر پایه دلایل و سخنان منطقی از آن پیام انتقاد کند و این اقدام باید بدون بی حرمتی و توهین به طرف ارایه دهنده آن پیغام صورت گیرد.
وی خاطر نشان کرد: در چنین شرایطی باید به این نکته توجه داشت که آیا اگر مقام دیگری این پیام را عنوان می کرد، همین عکس العمل از ما سر می زد که در این شرایط می توان پی برد کلیت نظام و نهاد حقوقی مورد انتقاد قرار گرفته، نه فرد مصاحبه شونده؛ اما چنانچه در چنین حالتی نیز عکس العمل ما تغییر نمی کرد در واقع افراد در نقد خود شخص را خطاب قرار داده اند.
این روانشناس حوزه اقتصادی پیش داوری ها را در بروز چنین واکنش هایی دخیل دانست و اذعان داشت: در هر شرایطی نباید در مقابله با عملکرد و ایده های افراد پیش داوری داشت، چرا که ممکن است فرد در عملکرد قبل خود دچار اشتباه شده باشد، اما اکنون با پی بردن به خطای خود در جهت اصلاح آن برآید. البته در جامعه ما شخصیت آدم ها ملاک قضاوت قرار می گیرند، نه عملکرد آنها که این به دلیل پیش داوری های بیش از حد افراد جامعه است. در حالیکه نباید براساس شخصیت، یک طرز تفکر را رد یا قبول کنیم. چرا که دیدگاه یک فرد در مقاطع مختلف و در شرایط متفاوت می تواند دستخوش تغییر قرار گیرد.
فتوت اشتباهات خود فرد را دیگر عامل چنین واکنش هایی برشمرد و گفت: در حوزه مالی و اقتصادی و در شرایطی که تورم و رکود کسب سود را برای سرمایه گذار دشوار می سازد، اکثر افرادی که دست به توهین نسبت به شخصیت یک مقام مسئول می زنند، به دنبال مقصری برای اشتباهات خود می گردند.
وی در ادامه به بهبود روند شفاف سازی و اطلاع رسانی در جهت روشنگری وضع بازار سرمایه اشاره کرد و در ارتباط با افزایش سطح تعامل مسئولان بازار سرمایه با رسانه ها طی چند هفته اخیر اظهار داشت: متأسفانه فرهنگ غلطی در جامعه امروز کشور جا افتاده که اگر یک مسئول گامی مثبت در جهت روشنگری مسایل و مشکلات موجود بردارد، افراد اینگونه می پندارند که به طور حتم نیتی ناصواب پشت آن اقدام بوده که چنین طرز تفکری ناشی از بیماری ذهنی و منفی گرایی حاکم بر افکار جامعه است.
به باور این روانشناس حرکت به سمت سلامت روانی در حوزه های مختلف از جمله اقتصاد را با بررسی رفتار مالی سرمایه گذاران و مدیریت آن امکان پذیر است.
فتوت در خاتمه سخنان خود داشتن نگاهی مثبت به وضع اقتصادی را لازمه حضور و فعالیت در بازار سرمایه دانست و گفت: نگاه به بازار سرمایه و نیز مدیران و مسئولان این حوزه باید نگاهی مثبت باشد، مگر آنکه در خصوص شرایط کلی بازار و یا عملکرد مسئولان خلاف آن ثابت شود و در این صورت نیز باید براساس دلیل منطقی و به دور از هر گونه حرکت عجولانه، نسبت به انتقاد اقدام کرد.
در همین ارتباط مصطفی والهی، مدیر عامل شرکت کارگزاری ساوآفرین پذیرش انتقاد و بررسی ایده افراد را برای حرکت به سمت جامعه آرمانی لازم دانست و به خبرنگار ما گفت: زمانی که اظهار نظر حرفه ای و کارشناسانه از سوی یک مقام مسئول بیان می شود، ممکن است با انتقاداتی نیز همراه گردد. چرا که عقلانیت انتقادی، شالوده داشتن جامعه مردم سالاری است.
وی تأکید کرد: در این میان باید توجه داشت که فحاشی و توهین به یک فرد در جامعه ای مثل جامعه اسلامی ما درست نبوده، ضمن اینکه چنین عکس العمل هایی نیز باعث نمی شود نظرات اشتباه اصلاح شود.
این کارشناس بازار سرمایه چنین برخوردهایی را موجب سرخوردگی مدیران و مسئولان و روی آوردن آنها به خود سانسوری عنوان کرد و یادآور شد: افرادی که در بازار سرمایه فعال هستند از ضریب هوشی به نسبت بالاتری از دیگران برخوردارند و رفتار آنها باید برمبنای استدلال و بیان دلایل و آمار قابل قبول رخ دهد.
وی تحمیل زیان به سرمایه گذاران در شرایط نامساعد اقتصادی و روند نه چندان مناسب بورس را در بروز چنین رفتار ناپسند و توهین به شخصیت افراد یک عامل اساسی دانست و گفت: مدیران و مسئولان در برخورد با چنین مواردی نباید چنین نظراتی را جدی بگیرند. چرا که این رویه برای پیگیری روند دموکراسی و یادگیری طرز گفتگو در فضایی آزاد مناسب است. هر چند که به هیچ وجه نمی توان چنین رفتاری را توجیه کرد.
والهی در خاتمه سخنان خود تأکید کرد: به عنوان مثال طی دو ماه اخیر مدیر نظارت بر بورس ها و بازارهای سازمان بورس و اوراق بهادار یکی از مسئولانی بوده که در مقایسه با دیگر مدیران جسارت و جرأت بیشتری در مصاحبه با رسانه ها را داشته، در حالیکه آماج بیشترین هجمه و انتقادات قرار گرفته است. در حالیکه در چنین شرایطی از وضع بازار، شجاعت و روشنگری چنین مقامی ستودنی و قابل تحسین است.