بازرسان، پشت درهای پارچین
آرمان- احسان بداغی: هيات آژانس بينالمللی انرژی اتمی برای انجام دور تازه مذاکرات با ايران صبح دیروز وارد تهران شد. در موضعگیریهای مقامات ایرانی در این خصوص، شاید بتوان تفاوتهایی را مشاهده کرد اما حرف کلی همه یکی است؛ فعلا خبری از باز شدن درهای سایت پارچین روی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیست. غربیها یک حرف دارند، آنها میگویند این پیشنهادی است برای کسب اطمینان از صلحآمیز بودن برنامههای اتمی ایران. مقامات ایرانی هم هر کدام برای این پیشنهاد پاسخ خودشان را دارند؛ محمود احمدینژاد گفته «در مورد این مسائل تیم تخصصی در حال مذاکره است و من دخالتی ندارم.» فریدون عباسی، رئیس سازمان انرژی اتمی تاکید کرده «هیچ موضوعی در مورد بازدید از پارچین مطرح نیست.» علاءالدین بروجردی، شورای عالی امنیت ملی را مسئول «تصمیم در مورد بازدید ماموران آژانس از پارچین» معرفی کرده. علیاکبر صالحی آن را منوط به تنظیم «چارچوبی جدید» دانسته و نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس هم گفته «این امکان فقط زمانی به وجود میآید که غربیها نیز اجازه دهند تا ایران از پایگاههای نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی بازدید کند.»
اختلاف نظرهای حاصل از 9 سال مذاکره
مذاکرات بر سر برنامه هستهای ایران با کشورهای غربی و آژانس بینالمللی انرژی هستهای میرود تا اولین دهه عمر خود را از سر بگذراند. نهمین سال این مذاکرات در حالی سپری میشود که تنها نتیجه مشخص آن تا کنون افزوده شدن بر دامنه اختلاف نظر میان ایران و طرفهای مذاکره بوده که آخرین آن هم این روزها اختلاف نظر بر سر بازدید از سایت پارچین است. رفت و آمدها برای حل و فصل اختلافات در این زمینه زیاد بوده و به تازگی شاهد بودیم روز گذشته هياتی از سوی آژانس بينالمللی انرژی اتمی به ایران آمدند و البته همه منتظرند ببینند هشتم اسفند سال جاری در آلماتی قزاقستان چه اتفاقی خواهد افتاد. شهری که میزبان مقامات ایرانی و کشورهای 1+5 و البته اتحادیه اروپاست تا باز هم خبرهای مذاکره هستهای ایران برای یکی دو روز در صدر اخبار جهان قرار بگیرد. هشتمين دور مذاکرات هستهای ايران و آژانس، دیروز چهارشنبه ۲۵ بهمنماه در محل سازمان انرژی اتمی ايران برگزار شد. البته از پیش اعلام شده که احتمال دارد اين مذاکرات يک روزه باشد اما ممکن است به روز دوم نيز کشيده شود. هرمان ناکارتس روز سهشنبه پيش از سفر به تهران گفته بود: «اختلاف نظرها وجود دارد و ما تلاش میکنيم تا اين اختلافها را حل کنيم.» اختلاف نظر اصلی اما بر سر موضوع بازدید از سایت پارچین بود، مسالهای که علی آهنی، سفير ايران در فرانسه چند روز پيش درباره آن گفته بود تهران حاضر است اجازه بازديد از سايت پارچين را بدهد. اما اظهارنظرهای بعدی مقامات ایرانی نشان داد که اظهارات آقای سفیر چندان مطابق واقعیت نیست. وی گفته بود: «ما آمادهايم که پس از توافق و نهايی شدن برنامه اقدام، اجازه بازديد از سايت پارچين را بدهيم، با اين حال اعضای گروه 5+1 بايد واقعبين باشند و تداوم برنامه هستهای صلحآميز ايران تحت نظارت آژانس بينالمللی انرژی اتمی را بپذيرند.»
دخالتی در بازدید از پارچین ندارم
البته محمود احمدینژاد هم از لزوم «تعامل و همکاری» در پرونده هستهای ایران گفته، اما متفاوت از آن چیزی که علی آهنی مطرح کرده بود. چرا که رئیس دولت معتقد است « ما دیگر هستهای شدهایم و برگشتی از این مسیر وجود ندارد» و در این مسیر «یک راه بیشتر وجود ندارد و آن این است که به جای تقابل، با هم همکاری کنیم.» وی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره درخواست آژانس برای بازدید از پارچین گفت: «در مورد این مسائل تیم تخصصی در حال مذاکره است و من دخالتی ندارم ولی ما قانون و مقررات و معاهده دو طرفه با آژانس داریم و حقوق قطعی ملت ایران باید به رسمیت شناخته شود.»
بازدید از پارچین، نیازمند چارچوبی مشخص
در همین حال علیاکبر صالحی یکی از محورهای دور هشتم مذاکرات ایران و هیات کارشناسی آژانس انرژی اتمی را بحث درخصوص بازدید از سایت پارچین عنوان کرده و از احتمال رسیدن به توافق در این خصوص گفته است، البته به شرط تدوین چارچوبی مشخص برای این بازدید. تاکید وزیر خارجه کشورمان بر این موضوع است که «برای بازدید از پارچین باید چارچوبی تنظیم شود» و ادامه داده در این صورت «به منظور شفافسازی، آمادگی خود برای بازدید از این مركز پس از توافق درباره چارچوب بازرسی از آن را اعلام میكنیم.» صالحی همچنین با اشاره به سفر روز چهارشنبه عدهای از كارشناسان آژانس به ایران گفته است: «آنها درباره تنظیم این چارچوب با طرف ایرانی مذاكره خواهند كرد.»
موضوع بازدید از پارچین مطرح نیست
با این حال همزمان و در اظهارنظری دیگر، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران تاکید کرد: «هیچ موضوعی در مورد بازدید از پارچین مطرح نیست.» وی با بیان اینکه مسئولان آژانس ابهاماتی را در مورد سایت پارچین مطرح میکنند و ما در مورد رفع این ابهامات گفتوگو میکنیم، گفت: «آنها برای ادعاهایی که در مورد پارچین مطرح میکنند باید مدارک لازم را ارائه و اگر سندی دارند آن را بیان کنند. ما این را بارها گفتهایم که اگر مدرکی دارند آن را نشان دهند، اما امتناع میکردند.» فریدون عباسی همچنین تاکید کرد: «برای آنها شرایط عوض شده و در گفتوگوها معقولانهتر برخورد میکنند و امیدواریم در مورد این مسائل منطقی برخورد کنند و حقوق ملت ایران را به رسمیت بشناسند و در مورد ابهامات نیز مدارک ارائه دهند.»
شرط جدید: درخواست بازدید از پایگاههای نظامی آمریکا
در این بین اما علاءالدین بروجردی تصمیمگیری در مورد بازدید ماموران آژانس از پارچین را با شورای عالی امنیت ملی دانست. رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس درباره نظر مجلس در این خصوص توضیح داد: «باید منافع متقابل دیده شود، یعنی اگر قرار است امتیازی همچون بازدید از پارچین بدهیم و آنها همچنان تحریمها را در دستور کار خود داشته باشند، این عدم موازنه قابل قبول نیست.» همزمان نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز با بیان اینکه «ایران به هیچ عنوان اجازه بازدید از پارچین را به آنها نمیدهد»، گفت: «این امکان فقط زمانی به وجود میآید که غربیها نیز اجازه دهند تا ایران از پایگاههای نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی بازدید کند.»
مذاکره با 1+5 زیر سایه گفتوگوهای فنی
اکنون در حالی مقامات ایرانی همچنان بر عدم امکان بازدید بازرسان آژانس از سایت پارچین تاکید دارند که برگزاری سه دور مذاکرات اخیر میان ایران و آژانس در تهران نیز به گمانهزنی رسانههای خارجی درباره بازدید احتمالی بازرسان از پارچین دامن زده است تا جایی که برخی رسانهها حتی از چمدانهای در دست هرمان ناکارتس، رئیس هیات فنی و کارشناسی آژانس به تهران در دور گذشته برخی گمانهزنیها درباره بازدید از پارچین را مطرح کردند. اصرار مقامات آژانس بر انجام این بازدید و انکار مسئولان ایرانی به گواه بسیاری از تحلیلگران مسائل بینالملل این مذاکرات دو جانبه را وارد مراحلی فرسایشی کرده است. ایران و کشورهای 1+5 کمتر از دو هفته دیگر بر سر میز مذاکره حاضر میشوند تا گفتوگوی دیگری بر سر پرونده برنامه هستهای کشورمان شکل بگیرد. پروندهای که میتوان گفت وجه فنی آن در مذاکرات دوجانبه ایران و آژانس و وجه سیاسی آن در مذاکره با کشورهای 1+5 مورد بررسی و رایزنی قرار میگیرد. طولانی شدن گفتوگوهای ایران و آژانس به شکلی مستقیم و واضح مذاکرات با 1+5 را تحت تاثیر خود قرار میدهد؛ موضوعی که هیچ یک از دو طرف آن را رد نکردهاند. بنابراین گرچه نگاه دنبالکنندگان پرونده هستهای ایران بیشتر از هر چیز جریان مذاکرات با 1+5 را پیگیری میکند اما طلیعه نتایج آن مذاکرات را امروز باید در نتایج گفتوگوهای کمهیاهوتر با آژانس دید. جایی که علاوه بر مساله بازدید از سایت پارچین، موضوع توافق بر سر یک مدالیته حل و فصل نیز همچنان مورد بحث طرفین است.