تشریح چگونگی ایجاد تحول در بازار سرمایه از زبان رئیس سازمان بورس رئیس سازمان بورس و واراق بهادار در گفت و گوی تفصیلی با فارس از ورود اوراق مشارکت به بورس، تکلیف بورس نفت، تعامل بورس ایران با بورسهای جهان،ارزیابی عملکرد یک ساله بورس و برنامه پنج سال آینده این بازار برای دست یابی به تحولی اساسی گفت. علی صالح آبادی، جوان ترین و در عین حال آخرین دبیرکل " سازمان کارگزاران بورس اوراق بهادار تهران" و اولین رئیس "سازمان بورس و اوراق بهادار" جدیدی است که با انتصاب وی در سن 27 سالگی در آذر 84 ، بحث های زیادی مطرح شد. وی که با حضور خود در بازار سرمایه آماده شنیدن همه نوع انتقاداتی شد اکنون بر این باور است که چه او می آمد یا نمی آید شرایط خاص سال 84 آمادگی هر اتفاقی را داشت. صالحآبادی دارای دکترای مدیریت مالی از دانشگاه تهران و مدرس رشته مدیریت مالی و مهندسی مالی در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران است.همچنین وی عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع) بوده و از آثار و تالیفات وی مجموعه مقالات بازارهای اسلامی و ترجمه کتاب مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک است که در دانشگاههای کشور تدریس میشود. صالحآبادی از سال 1378 در بخش مالی و سرمایهگذاری ستاد اجرایی فرمان حضرت امام (ره) و نیز شرکت سرمایهگذاری غدیر مشغول به کار بوده و آخرین سمت وی قبل از انتصاب به سمت دبیر کلی بورس در 30 آذر 84 مدیر بورس منطقهای کرج بود. با این مدیر جوان بورس درباره مسائلی مانند وضعیت قانون جدید بازار اوراق بهادار (مصوب آذر 84 )، اقدامات انجام شده و نشده ، و فرصت ها و تهدید ها و نقاط ضعف و قوت (SWOT) بازار سرمایه گفت و گو یی انجام شده که از نظر می گذرد. فارس : اگر موافق باشید از آغاز حضور شما در سمت آخرین دبیر کلی بورس تاکنون و اقدمات مهم انجام شده شروع کنیم. صالح آبادی: سال 84 سالی بود که اکثر سهام شرکت ها دارای صف فروش بودند و حجم معاملات اندک و بار اصلی بازار بر دوش خودروسازان و سیمانیها بود و بازیگران این بازار نه خریداران و فروشندگان خرد که بازارگردان ها بودند. سال 84 سال شرکتهای قدیمی و عدم پذیرش شرکتهای جدید بود. از طرف دیگر همزمان با انتخابم به سمت دبیر کلی در پایان آذر 84 ، قانون بازار اوراق بهادار بعد از 38 سال تغییر و ابلاغ شد که این اتفاق یکی از مهمترین رویدادهای بازار سرمایه در طول حیات بود. این در حالی است که سال 85 سال اجرای قانون جدید بازار و نگرانی از نحوه اجرا بود. سال اجرای قانونی که با کش و قوسهای زیاد به زمان اجرا رسید و ما به عنوان گروه جدید مسئولیت سنگینی داشتیم و هم باید آئین نامه هایی مانند اداری، استخدامی، مالی را می نوشتیم و هم می بایست ساختمان تازه ای را در اختیار می گرفتیم و نسبت به تعیین اعضای هیات مدیره، تدوین اساسنامه ها، تشکیل شرکت سهامی بورس ، کانونها و... اقدام می کردیم. ضمن اینکه در راه شکل گیری شرکت های سهامی بورس و بورس کالایی به عنوان مقام اجرایی بازار سرمایه مسائلی چون تعیین انتخاب سهامداران، اعضای هیات مدیره، تدوین مقررات، تحویل وظایف بازار، تشکیل بورس کالا و انحلال دو سازمان کارگزاری بورس فلزات و کشاورزی و تشکیل کانونهای کارگزاران و نهادهای سرمایه گذاری نیز مطرح بود که تمام این موارد به نتیجه رسیده است. از طرف دیگر سال 85 سال ابلاغ اصل 44 قانون اساسی و ورود شرکتهای جدید و پذیرشهای جدید و همچنین افزایش ارزش معاملات و ارزش کل بازار بود . تشکیل بازار فرابورس (OTC) نیز از دیگر الزامات قانون و بازار بود که از ابتدای سال 86 تاکنون براساس چارچوب قانون و براساس مصوبه شورای عالی بورس، مجوزهای آن تا پایان سال جاری به برخی از شرکت ها اعطا خواهد شد و در سال آینده هم ساختار اجرایی بازار فرابورس را پیاده خواهد کرد. از سوی دیگر در مرحله زیر ساخت ها اقداماتی انجام شد و هم اکنون نرم افزار جدید معاملاتی (آتوس) آماده بهره برداری است و تنها بحثی که درباره قرارداد های آتی (فیوچر) مطرح می شود استفساریه شورای نگهبان است که بعد از کسب آن نسبت به استفاده از این ابزار اقدام خواهد شد. لایحه مالیاتی ای نیز از سوی شورای بورس به وزارت امور اقتصادی و دارایی ارائه شده و درصورت تصویب این لایحه مالیاتی کل بازار سرمایه کشور متحول خواهد شد. یکی از مباحث مطرح شده در این لایحه پیشنهادی به وزیر اقتصاد، مالیات فیوچر و صکوک و تعیین تکلیف مالیات این ابزارهاست. در رابطه با ابزار جدید اسلامی دیگر به نام صکوک نیز باید گفت تمام مقدمات و پیش نیاز های بکارگیری آن به اتمام رسیده و پس از پایان دو جلسه آتی کمیته های فرعی شورای بورس، تمام ساختارهای اجرایی صکوک به پایان خواهد رسید و از آن پس ما آمادگی خود را برای اعطای مجوزهای مربوطه اعلام می کنیم. درخصوص عملیات باقی مانده براساس قانون بازار نیز باید گفت کانون دارندگان گواهینامه های حرفه ای هم در حال شکل گیری و صندوق املاک و مستغلات هم در مرحله بررسی و مطالعات است که با تاسیس این صندوق ها که به احتمال زیاد تا پایان سال دو مجوز صندوق املاک و مستغلات صادر خواهد شد، ابزار جدیدی وارد بازار می شود. سرمایه گذاران این صندوق ها همچون سهامداران بازار اوراق بهادار بوده و سرمایه گذاران با این روش سرمایه گذاری در امور ساخت و ساز صندوق ها مشارکت کرده و صاحبان شرکت ها نیز پس از احداث واحدهای مسکونی و فروش آنان، سهامداران را در سود ناشی از این سرمایه گذاری شریک می کنند. از دیگر مباحث مطروحه، توسعه مقررات در بازار سرمایه و مرور قانون قدیم بود که برهمین اساس دستورالعملهای جدیدی تدوین و تصویب شد. دستورالعمل پذیرش، تبلیغات کارگزاران، نحوه ارائه گزارش دارندگان نهایی از مهمترین اقداماتی بود که به منظور توسعه مقررات صورت گرفت و دستورالعمل عرضه عمومی و تائید صلاحیت شرکت های کارگزاری، دستورالعمل پذیرش شرکت ها در بازار اولیه هم از دیگر اقدامات مهمی بود که صورت گرفته است. راه اندازی مرحله اول بورس نفت تحت عنوان بورس فرآورده های نفتی و پتروشیمی نیز که با تولیت شرکت بورس کالایی و در کیش راه اندازی شد از دیگر اقدامات بسیار مهم است. درباره بورس بین المللی نفت خام نیز باید بگویم که برای تشکیل چنین بورس فراگیری باید وزارت خانه های امور خارجه، نفت و امور اقتصاد و دارایی و نماینده بانک مرکزی کارگروهی را تشکیل دهند و دولت باید در راه اندازی و تاسیس آن مسئولین را یاری دهد چرا که به هرحال بورس بخشی از وظیفه عرضه و آماده کردن زیرساختها را برعهده داشته و هر زمان مقدمات به اتمام رسید و وزارت نفت هم مدارک شرکتهای خود را به شرکت ارائه دهد، بورس نفت هم راه اندازی خواهد شد. برنامه عرضه انواع اوراق مشارکت در بورس طرح مهم دیگری است که در حال پیگیری است. چرا که بسیاری از شرکت ها و سرمایه گذاران اوراق مشارکت مختلفی را در سبد سهام خود دارند و بازار سهام تجربه ورود اوراق مشارکت ایران خودرو را دارد و هر چند که به گفته کارشناسان، حضور اورق مشارکت ایران خودرو تجربه موفقی نبود اما به نظرم مهم تجربه بود که حاصل شده است. سازمان و شرکت بورس هم اکنون آمادگی کامل خود را برای ورود اوراق مشارکت تمام شرکتهای واجد شرایط اعلام می کند و برهمین اساس بانک مرکزی با تشکیل کمیته ای در حال بررسی راهکارهای ورود این محصول جدید در بورس است که مقرر شده نمایندگان سازمان و شرکت بورس و بانک مرکزی با برگزاری جلساتی مشترک این بحث را به نتیجه برسانند که گزارشهای اولیه در دی ماه به بانک مرکزی ارائه شده و امید است که تا پایان سال جدید هم زیرساخت ها و مقررات اوراق مشارکت در بورس آماده تا اوایل سال 87 از این ابزار نیز استفاده شود. از دیگر اقدامات مهم سازمان بورس جدی گرفتن و پیگیری های شدیدی است که برای بین المللی شدن بورس در نظر است . ورود سهام شرکت ها به بورسهای بین المللی از مباحث جدید در بازار سرمایه است و تا سال گذشته هم هیچ زمانی بحث جدی ای درباره ورود سهام شرکتها به بورسهای بین المللی وجود نداشت چرا که صنایع بازار محدود به دو صنعت سیمان و خودرو بود از سوی دیگر تفکیک مقام ناظربازار از مقام اجرایی هم صورت نگرفته بود و سرمایه شرکت ها هم در مقیاس و اندازه بزرگ نبود تا بتوان امیدی به پذیرش شرکتهای ایرانی در سایر بورس ها داشت. اما اکنون شاهد تلاش شرکت بورس برای برقراری ارتباط با بورسهای چین، مالزی، هنگ کنگ و دبی هستیم و ما حتی تا پیش ازسال 85 یم تفاهم نامه مشترک با بورسهای خارجی نداشتیم تا چه برسد به ا ینکه حتی یک شرکت بتواند خود را برای حضور در سایر بازارها آماده کند. این در حالی است که پذیرش در بورسهای بین المللی مستلزم احراز شرایط خاص و مشخصی است که تاکنون تنها شرکت ملی مس موفق به کسب این شرایط شده و امید است با این تحرکهای جدید دربازار سرمایه، شاهد گسترش تعاملات بورس ایران با سایر بورسها باشیم. فارس : برای کاهش ریسک چه اقداماتی انجام شده و این برنامه در حوزه وظایف کدام حوزه بازار سرمایه است؟ صالح آبادی : با بکارگیری ابزارهای مالی بخشی از ریسک پوشش داده می شود ضمن اینکه پوشش ریسک در حوزه وظایف شرکت بورس قرار دارد و سازمان بورس هم به عنوان نهاد قانونگذار و ناظر بر بازار بخشی از این وظیفه را بر دوش گرفته و اقدامات گوناگونی هم در این باره به انجام رسانده است. هدف مجموعه بورس توزیع ریسک به منظور پوشش ریسک است و دراین باره کارهای زیادی انجام شده و به منظور اطلاع رسانی صحیح به بورس، دستورالعمل نظارت بر عملکرد حسابرسان تدوین شده است. از طرف دیگر تا پیش از این بارها و بارها شاهد تخلفات حسابرسان بودیم که خود سبب اختلال در اطلاع رسانی صحیح به بازیگران بازار می شد که با نظارت بر نهادهای مرتبط با امور سهامداران نیز می توان به کاهش ریسک کمک کرد و با این اقدامات سعی شده کمیت و کیفیت اطلاع رسانی و در نتیجه ریسک را به نحو مطلوبی بهینه شود. فارس : از نظر شما مهمترین رویداد بازار سرمایه در چند سال اخیر چیست؟ صالح آبادی : به نظرم مهمترین اتفاق باور بورس از سوی مسئولان کشور و ابلاغیه اصل 44 و تاکید مقام معظم رهبری بر عرضه سهام شرکتهای مشمول این اصل از طریق بورس بود. این ابلاغیه تحرک و جانی دوباره به بازار بخشید و پس از این ابلاغیه ما شاهد ترغیب نمایندگان مجلس و مسئولان کشور برای آشنایی با بورس بودیم و چه موفقیتی از این بالاتر که دولت و مجلس همگام شدند تا ابلاغیه مقام معظم رهبری را به نحو احسن به اجرا گذارند. قانون خدمات کشوری هم پس از این ابلاغیه واگذاری سهام عدالت را به در دستور کار قرار داد و حتی رئیس جمهور هم با تشبیهی اعلام کرد که نباید از این بازار تنها استخوان به دست مردم برسد. واقعیت این است که امروزه مسئولان کشور به این نتیجه رسیده اند که شرکت و سازمان بورس از هم جدا و منفک هستند و جدایی ساختمان سازمان از شرکت هم یکی از اقداماتی بود که می تواند در فر هنگ سازی مثمر ثمر باشد. فارس : عملکرد خود و هئیت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار چگونه ارزیابی می کنید؟ صالح آبادی : برای نتیجه گیری باید یک نکته را بپذیریم و آن این برای هر اقدامی باید اجازه بدهیم که زمان بگذرد اما اگر بخواهم آمار بدهم می گویم که اعضای هیات مدیره بورس 90درصد وظایف محول شده و معین در قانون را به انجام رسانده اند و 10 درصد باقی مانده هم درحال انجام و شکل گیری است. بر هیمن اساس است که سال 86 را سال خوبی می دانم و معقتدم سال آینده تمام اقدمات و زیر ساخت ها به ثمر خواهد رسید و خانواده های بسیاری سهامداران خواهند شد و تعداد شرکتهای تازه وارد به بورس افزایش خواهد یافت و شرکتهای تامین سرمایه و کانونهای مختلف تشکیل و وارد بازار سرمایه می شوند. به شخصه در این مدت تجارب بسیاری کسب کرده ام. آموخته های من، آموخته هایی از دوران رکود، دوران سخت و آسان، روزهای پر فراز و پر نشیب بازار سرمایه به همراه تجربیات تئوریک از مقطع کارشناسی تا دکتری است و برنامه استراتژیک 5 ساله ایی را برای آینده بازار سرمایه تدوین کرده ام که تا سال آینده پس از اتمام آن ارائه خواهد شد . بر اساس آن، برنامه هر سال به تفکیک مشخص و پیش بینی شده تا پایان سال 1392 بازار سرمایه باید به کجا برسد. فارس : در مورد چهار محور فرصت ها و تهدید ها، نقاط قوت و ضعف بازار سرمایه چه نکاتی وجود دارد ؟ صالح آبادی : در مورد فرصتهای بازار سرمایه می توان مواردی چون نرمافزار جدید معاملاتی بورس (آتوس) که به توسعه بازار کمک میکند، زمینه رقابتی کردن بازار محصولات کالاهای پایهای کشور با وجود بورس کالای ایران ، وجود قانون بازار اوراق بهادار و ایجاد ضمانت اجرایی در پیادهسازی روشهای کنترلی در حوزه هیئت داوری، ابلاغ و تأکید بند «ج » سیاستهای کلی اصلی 44 قانون اساسی بر واگذاری سهام شرکتهای دولتی از طریق بورس، توسعه استانداردهای حسابداری، رابطه تنگاتنگ با نهادهای مرتبط برون سازمانی از جمله قوه قضاییه، حوزه علمیه، سازمان حسابرسی و...، نگاه مثبت و مناسب سیاستگذاران و مسئولان کشور در توسعه اقتصاد بازار محور، الزامات و نیازهای جدید اقتصادی کشور که میتواند زمینه های جدیدی را برای فعالیت بازار سرمایه ایجاد کند، استفاده از کمک و همکاری و همفکری و تجارب کشورهای منطقه و تعاملات سازنده با آنها بخصوص با کشورهای اسلامی منطقه در سیاستگذاری و قانونگذاری، جهانی شدن بازارهای مالی و تسهیل حرکت سرمایهها در فضای بینالمللی و تفکیک مقام ناظر و اجرایی در بازار سرمایه و افزایش نقش نظارتی سازمان بورس در پیشگیری از تخلفات از جمله فرصت های اصلی بازار سرمایه به شمار می روند. اما در مورد تهدیدهای بازار سرمایه باید گفت عدم شفافیت قوانین اثرگذار بر فعالیتهای بازار سرمایه مانندقانون های مالیات و تجارت ، فرایند سخت و مشکل تدوین و تصویب قوانین و مقررات در کشور، بحرانها و تحریمهای مالی ، ناآشنایی متخصصین بازار و سرمایهگذاران به حقوق مالی و ضعف دانش حقوق مالی در کشور، تعداد کم متخصصان و دانشاندوختگان مجرب در امور مالی و بازار سرمایه در تأمین نیروی انسانی مورد نیاز بازار سرمایه و عدم شفافیت قوانین موجود و محدودیت مقررات مربوط به سرمایهگذاری خارجی تهدیدهای پیرامون بورس و بازار سرمایه هستند. از جمله نقاط قوت بازار سرمایه نیز وجود سایتهای متعدد اطلاعرسانی در بازار سرمایه، ابزار مالی قرارداد آتی که امکان پوشش ریسک را فراهم میسازد، حضور نیروهای انسانی متخصص، جوان و با انگیزه و استفاده از روشهای نوین و روزآمد، وجود سیستمهای مکانیزه اداری و استفاده از سیستمهای پیشرفته اطلاعاتی و ارتباطی برای فعالیتهای مختلف سازمان، تیم محور بودن فعالیتهای سازمان، استفاده علمی از نظرات فقهی در کمیته فقهی تخصصی در طراحی ابزارهای مالی ، وجود بخشهای تحقیقاتی و پژوهشی در سازمان و امکان انجام مطالعات در زمینههای مختلف تخصصی (مالی، اقتصادی و حسابداری) و حقوقی، فرهنگ سازمانی مبتنی بر مشارکت، همکاری و مشوق نوآوری، وجود زیرساختهای قانونی لازم برای توسعه فعالیتها در بازار سرمایه کشور از جمله ایجاد ابزارها، بازارها و نهادهای مالی جدید و امکان پیگیری جرائم در بازار سرمایه براساس قانون جدید است. این در حالی است که نبود امکانات مربوط به امضای الکترونیک جهت توسعه فعالیتهای الکترونیکی بورس، کمبود امکانات نوین زیرساختی در نظام بانکی جهت توسعه معاملات اینترنتی و بورس الکترونیک، محدودیتهای زیرساختهای مخابراتی در کشور به منظور توسعه بازار سرمایه از قبیل لیزلاین و محدودیتهای قانون تجارت در مواجهه با نیازهای جدید در بازار سرمایه مانند صندوقهای سرمایهگذاری از نقاط ضعف پیش رو بازار سرمایه هستند.