آیا آزادسازی ذخایر استراتژیک قیمت نفت را کنترل خواهد کرد؟!
به گزارش بورس نیوز به نقل روزنامه گاردین در تحلیلی به قلم هیتر استیوئرت به بررسی تأثیر آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت بر بازارهای جهانی پرداخته است. به گزارش این نشریه معتبر، آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در پی بسته شدن تنگه هرمز و جهش قیمت نفت، برای پنجمین بار در تاریخ خود دکمه اضطراری را فشار داده و آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اعضا را تصویب کرده است. این بزرگترین مداخله از این دست در تاریخ آژانس محسوب میشود.
پیشینه تاریخی این اقدام
گاردین در مقدمه تحلیل خود به ریشههای تأسیس آژانس بینالمللی انرژی اشاره میکند: وقتی اقتصاد جهانی در دهه ۱۹۷۰ در چنگال بحرانهای وحشتناک نفت بود و چند کشور نفتی مهم، گلوی اقتصاد را فشار میدادند، آژانس بینالمللی انرژی به وجود آمد تا بتواند جلوی شوکهای بعدی را بگیرد. حالا تقریباً نیم قرن بعد، ۳۲ عضو آژانس تصمیم گرفتهاند دکمه اضطراری را بزنند؛ کاری که در کل تاریخ آن فقط چهار بار قبلاً انجام داده بودند.
چهارشنبه این هفته، آژانس اعلام کرد که ۴۰۰ میلیون بشکه نفت خام از ذخایر اضطراری خودش (که یک سوم کل ذخایر دولتی اعضا است) را روانه بازار میکند تا شوک قیمتی نفت که بر اثر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به وجود آمده را آرام کند.
ابعاد بحران در مقایسه با مداخله انجام شده
برای درک میزان اثربخشی این اقدام، گاردین مقایسهای میان ابعاد بحران و حجم مداخله انجام داده است. این روزنامه به نقل از نیل شیرینگ، اقتصاددان ارشد مؤسسه کپیتال اکونومیکس، مینویسد: بسته شدن تنگه هرمز حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز را از بازار حذف میکند. ولی بزرگترین آزادسازی قبلی آژانس (که همین الان در حال انجام است) معادل ۲.۵ میلیون بشکه در روز میتواند به بازار تزریق کند. به بیان دیگر، مداخله آژانس قادر به جبران حتی یکچهارم کمبود ایجاد شده نیست. شیرینگ همچنین به محدودیتهای زیرساختی اشاره میکند: «مهم است که این نفت بتواند به جایی که نیاز هست برسد. شما به اندازه ظرفیت خطوط لوله خود میتوانید نفت آزاد کنید.» یعنی اگر زیرساخت حمل و نقل ظرفیت آن را نداشته باشد، نمیتوان همه ۲.۵ میلیون بشکه را جابجا کرد.
تجربههای تاریخی و ارزیابی مداخلات پیشین
گاردین به سابقه این اقدامات نیز پرداخته و مینویسد: از سال ۱۹۷۴ که آژانس تأسیس شده، فقط چهار بار به صورت هماهنگ این کار انجام شده که نشان میدهد بحران الان چقدر جدی است. این موارد عبارتند از:
- ۱۹۹۱: بعد از عملیات طوفان صحرا (حمله نظامی جرج بوش پدر به عراق)
- ۲۰۰۵: وقتی طوفان کاترینا نصف تولید نفت آمریکا در خلیج مکزیک را نابود کرد
- ۲۰۱۱: وقتی ناتو در جنگ داخلی لیبی مداخله کرد
- ۲۰۲۲: بعد از حمله همهجانبه روسیه به اوکراین
به گزارش گاردین، تجربه نشان داده که این آزادسازیها معمولاً قیمت نفت را حدود ۱۰ تا ۲۰ دلار هر بشکه پایین میآورد. اما نکته مهم اینجاست که این روزها قیمتها آنقدر پرنوسان بوده که تشخیص این موضوع سخت است که آیا کاهش قیمت به خاطر نفت اضافه است یا به خاطر اظهارات جدید ترامپ یا تحولات میدانی در خاورمیانه تاثیر گذار بوده.
ذخایر استراتژیک؛ نماد اعتماد، نه راهکار بلندمدت
نیک باتلر، مشاور اقتصادی پیشین گوردون براون (نخستوزیر اسبق بریتانیا) و مدیر باسابقه شرکت بیپی، در گفتوگو با گاردین هشدار میدهد که نباید با آزادسازی نفت، واکنش عجولانه نشان داد، مخصوصاً اگر بحران طولانی شود. باتلر تأکید میکند: «این ذخایر را فقط یک بار میتوانید استفاده کنید. باید خیلی مواظب باشید چقدر از آن را آزاد میکنید. این ذخایر یک جورایی یک نماد و یک اقدام برای اعتمادبخشی هستند.»
بحران گاز؛ تهدید خاموش
گاردین در بخش دیگری از تحلیل خود به نکته مهمی اشاره میکند: تمرکز صرف بر نفت ممکن است از بحران جدیتر در بازار گاز غفلت کند. به نوشته این روزنامه، نیک باتلر تأکید میکند که در حال حاضر بیشترین فشار روی گاز است، نه نفت و برای گاز، سازمانی مثل آژانس بینالمللی انرژی وجود ندارد که دارای ذخایر استراتژیک و برنامه هماهنگ باشد.
باتلر معتقد است در بریتانیا، دولت نه تنها باید به فکر محافظت از مردم در برابر قبضهای بالای انرژی باشد، بلکه حتی ممکن است مجبور شود طرح جیرهبندی انرژی (سهمیهبندی) اجرا کند. او میگوید: «خیلی تعجب میکنم اگر مقدار جیرهبندی نداشته باشیم، به این معنا که مصرفکنندههای اولویتدار مثل بیمارستانها بتوانند به منابع دسترسی داشته باشند.»
نقش و مشارکت کشورها تعیین کننده است!
گاردین به نقش کشورهای مختلف در این اقدام نیز اشاره کرده و مینویسد: بریتانیا جزو کشورهایی است که ذخایر خود را روانه بازار میکند و قرار است ۱۳.۵ میلیون بشکه بدهد. در بریتانیا، این کار به این معناست که به شرکتهای خصوصی که از طرف دولت نفت ذخیره کردهاند و در نقاط مختلف این کشور پخش شدهاند، دستور داده شود که آنها را آزاد کنند. ریچل ریوز، وزیر خزانهداری بریتانیا، با دیگر وزرای اقتصاد گروه ۷ درباره برنامه آژانس صحبت کرده است. ظاهراً آمریکا هم حاضر به مشارکت است، شاید به این امید که بتواند تأثیر تورمی بر قیمت سوخت را کاهش دهد.