تجمع هم سو با هویت ملی و تاثیر آن بر موازنه قدرت

به گزارش بورس نیوز، در روز‌هایی پرتنش که کشور با چالش‌های امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک روبه‌روست، رفتار‌های جمعی و حضور گسترده مردم در مراسمی آیینی که به مناسبت چهارشنبه‌سوری و شب‌های منتهی به پایان ماه مبارک رمضان برگزار شد، بازتابی عمیق در بافت اجتماعی و همچنین چشم‌انداز سیاسی دارد؛ حضورِ میلیونی شرکت‌کنندگان که از ساعات پیش از افطار آغاز شد و تا نیمه‌های شب ادامه یافت، نشان از ظرفیت بالای جامعه برای تمرکز بر رویداد‌های مشترک دارد و در عین حال پرسش‌های تازه‌ای درباره چگونگی تفسیر منافع ملی در چارچوب تشدید فشار‌های بین‌المللی منتشر می‌کند.

این رویداد در ادامه درکِ عمومی از کارکرد نهاد‌های رسمی و غیررسمی را به چالش می‌کشاند و پیامد‌های پایداری برای سیاست‌های جاری و خطوط قرمز امنیتی به همراه دارد؛ به ویژه آنکه در شرایطی که اغلب نهاد‌های تصمیم‌گیر با زعامت رهبریِ آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای، درحال نو شدن یا بازتعریف وظایف روبه‌رو هستند، چنین تجمعی می‌تواند به تقویت یا بازتعین مشروعیت نهاد‌های حاکم منجر شود و در عین حال فضا را برای گفت‌و‌گو و مذاکره با گروه‌های گوناگون اجتماعی فراهم آورد.

تحلیلگران با اشاره به نماد‌ها و آیین‌های ملی که در این واکنش جمعی به کار گرفته شد، به این نکته می‌رسند که نماد‌های فرهنگی در این برهه زمانی به ابزار‌هایی برای تقویت انسجام ملی تبدیل شده‌اند و از طریق آنها پیام‌هایی درباره ثبات و هم‌راهی با دولت به مخاطبان داخلی و بین‌المللی منتقل می‌شود.

با این حال پرسش اصلی این است که این حضور چه تأثیر عملی بر خطوط تصمیم‌گیری و چینش قدرت دارد و آیا می‌تواند به بازبینی مسیر‌های سیاست‌گذاری یا بازتعریف استراتژی‌های امنیت ملی منجر شود یا صرفاً سطحی از هم‌گرایی را نمایاں سازد.

در فضای رسانه‌ای و گفتمانی همواره این نقطه‌های تلاقی مطرح می‌شود که چگونه رویداد‌های اجتماعی با فشار‌های دیپلماتیک همسو یا همسوتر می‌شوند و چه نقش‌هایی برای شبکه‌های ارتباطی، نهاد‌های مدنی و سازمان‌های مردم‌نهاد در راستای حفظ آرامش عمومی و جلوگیری از تشدید تنش‌ها می‌توان ترسیم کرد؛ انتظار می‌رود این رویداد، با وجود محدودیت‌های عملی و ملاحظات قانونی که در هر لحظه ممکن است به وجود آید، به شکل‌گیری گفت‌و‌گو‌های ملی میان گروه‌های متفاوت منجر شود و با تقویت اعتماد به فضای عمومی، امکان ایجاد کانال‌های رسمی و غیررسمی برای ابراز نظر و ارائه راهکار‌های عملی به وجود آورد.

در عین حال باید به این نکته توجه کرد که هر روایت از این حضور باید با دقت به شرایط محلی و تاریخچه روابط قدرت سنجیده شود تا از ساده‌سازی و قرائت یک‌بعدی پرهیز گردد؛ به تعبیر تحلیگران، این رویداد می‌تواند نشان‌دهنده پویایی سرمایه اجتماعی باشد که در فرصت‌هایی از این دست به کار می‌آید تا به صورت مشارکتی و روشمند به چالش‌های موجود پاسخ دهد و در نهایت با حفظ خطوط قرمز قانونی، مشروعیت‌پذیری رویداد‌های جمعی را در مسیر حمایت از ثبات ملی تقویت کند.

در این چارچوب، نهاد‌های امنیتی و مدیریتی کشور موظفند با پاسخگویی شفاف، ایجاد فضا‌های گفت‌و‌گو و تسهیل جریان اطلاعات، به کاهش ابهامات عمومی و کاهش زمینه‌های سوءبرداشت کمک کنند؛ چنین فشاری از سوی جامعه می‌تواند به بازتعین مدل‌های تصمیم‌گیری منجر شود و با ایجاد فرصت‌های همکاری بین بازیگران مختلف، به مرور زمان به پایداری و کاهش هزینه‌های سیاسی منجر گردد؛ اما در مقابل، باید مراقب بود که پژواک این حضور، به جای تقویت انسجام، به شکل‌گیری گفتمان‌های تندتر یا تقابل‌های آرمانی تبدیل نشود و با ابزار‌های قانونی، روشن‌گری و نهادسازی صحیح، مسیر گفت‌و‌گو و تفاهم را حفظ کرد تا از هرگونه گسست فرهنگی-اجتماعی جلوگیری شود.

در نهایت، با وجود ریسک‌های محتمل، می‌توان گفت که حضور پرشور مردم در ساعات پایانی اخرین سه شنبه سال ۱۴۰۴ در فضای عمومی، به عنوان یک شاخص مهم از ظرفیت بالای جامعه برای هم‌افزایی و تجهیز سرمایه اجتماعی به کار گرفته می‌شود و اگر از سوی تصمیم‌گیران با مدیریت هوشمندانه و شفافیت در پاسخگویی همراه شود، می‌تواند به تقویت کارکرد‌های مشروعیت‌سازی، اعتماد عمومی و ثبات سیاسی در سطح ملی منجر گردد؛ بنابراین، رویکرد‌های سیاستی و رسانه‌ای آینده باید به گونه‌ای طراحی شوند که هم نقد‌های سازنده را به رسمیت بشناسند و هم فرصت‌های گفت‌و‌گو را گسترش دهند تا بتوان با حفظ آرامش عمومی و رعایت قوانین، از این رویداد به عنوان نقطه‌ای برای تقویت همکاری‌های اجتماعی و ایجاد فضای مناسب برای تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر بهره برد.