نیکفر: ایران باید برای مدتی عرضه نفت خود را نیز متوقف کند
میثم نیکفر، کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با خبرنگار بورسنیوز، درباره برآورد آژانس بینالمللی انرژی از کاهش عرضه نفت تا پایان سال ۲۰۲۶ اظهار کرد: کاهش عرضه نفت در شرایط فعلی به معنای افزایش عرضه نفت ایران نیست، زیرا کاهش عرضه شامل همه تولیدکنندگان میشود و صرفاً به یک گروه خاص محدود نیست. آژانس بینالمللی انرژی نیز در اصل سازمانی است که از سوی کشورهای مصرفکننده نفت شکل گرفته و مأموریت آن کنترل و پایین نگه داشتن قیمت نفت است، در حالی که اوپک بیشتر برای حمایت از تولیدکنندگان و مدیریت بازار تشکیل شده است.
نیکفر افزود: یکی از ابزارهای سازمان بینالمللی انرژی برای جلوگیری از افزایش شدید قیمت نفت، استفاده از ذخایر استراتژیک است. پس از بحران نفتی سال ۱۹۷۳ و افزایش جهشی قیمت نفت، این سازمان کشورهای مصرفکننده را ملزم کرد معادل حدود ۶۰ روز مصرف خود ذخیره نفت ایجاد کنند تا در زمان بروز بحران، امکان عرضه به بازار وجود داشته باشد.
این کارشناس انرژی تصریح کرد: به همین دلیل در کشورهای مختلف از جمله ژاپن، آمریکا، کشورهای اروپایی و چین، مخازن ذخایر استراتژیک ایجاد شده است. با این حال، در شرایط فعلی وضعیت این ذخایر چندان پایدار نیست. در حالی که هدفگذاری برای ذخیره ۶۰ روز مصرف بوده، طولانی شدن درگیریها و کاهش حدود ۱۰ میلیون بشکهای عرضه نفت، فشار قابلتوجهی بر این ذخایر وارد کرده است.
وی ادامه داد: سازمان بینالمللی انرژی برای کنترل این شرایط، همزمان دو مسیر را دنبال کرد؛ افزایش عرضه از طریق برداشت از ذخایر استراتژیک و کاهش تقاضا. تعطیلی برخی پالایشگاهها، از جمله پالایشگاههایی در لیبی، باعث شد بخشی از نفتی که پیشتر وارد پالایشگاه میشد، وارد بازار شود. همچنین آسیب دیدن برخی پالایشگاهها در روسیه نیز تقاضا برای نفت را کاهش داد. از سوی دیگر، چین نیز حدود ۵ میلیون بشکه از تقاضای خود کاسته و همزمان حدود ۲ میلیون بشکه مازاد عرضه وجود داشته است.
نیکفر خاطرنشان کرد: مجموعه این اقدامات باعث شد تا این مرحله امکان کنترل قیمت نفت وجود داشته باشد، اما آسیب دیدن خطوط و تأسیسات نفتی عربستان که جایگزین کردن آنها به سادگی ممکن نیست، در کنار بسته شدن تنگه هرمز، فشار سنگینی بر سمت عرضه وارد کرده است. همین کاهش شدید عرضه باعث شده سازمان بینالمللی انرژی نیز اذعان کند که مشکل عرضه نفت در کوتاهمدت برطرف نخواهد شد.
این کارشناس حوزه انرژی درباره تأثیر افزایش قیمت نفت بر اقتصاد ایران گفت: افزایش قیمت نفت لزوماً به معنای ایجاد یک اثر اقتصادی مثبت یا منفی مستقیم برای ایران نیست، زیرا یکی از ابزارهای جنگ میان ایران و آمریکا، ابزار اقتصادی است. بسیاری از کشورها نیز معتقدند آمریکا را نمیتوان صرفاً از طریق ابزار نظامی شکست داد و فشار اقتصادی یکی از راههای اصلی مقابله با آن است. در چنین شرایطی، کاهش عرضه نفت میتواند به افزایش قیمتها و بالا رفتن هزینه حاملهای انرژی برای آمریکا و سایر کشورها منجر شود.
وی افزود: در این شرایط، ایران نیز یکی از کشورهایی است که کاهش عرضه نفت آن میتواند بر بازار جهانی اثرگذار باشد. ایران و سایر کشورهای منطقه و حوزه خلیج فارس میتوانند بخشی از کاهش عرضه را رقم بزنند و نفت ایران نیز در این مجموعه قرار میگیرد.
نیکفر تأکید کرد: از نظر آثار اقتصادی بر کشور، ایران مطابق برنامه سالانه بودجه، نفت مورد نیاز خود را برای کل سال فروخته و پول آن را نیز دریافت کرده است؛ بنابراین حتی اگر برای سه تا چهار ماه امکان فروش نفت وجود نداشته باشد، کشور از نظر تحقق برنامه فروش نفت و دریافت درآمد آن عقب نخواهد بود.
وی ادامه داد: اگر هدف، پایان یافتن جنگ باشد، ایران باید برای مدتی عرضه نفت خود را نیز متوقف کند تا به یک ثبات برسیم و بتوانیم در بستر این ثبات، رشد اقتصادی را دنبال کنیم. این موضوع یکی از الزامات رشد اقتصادی کشور است؛ زیرا اگر دوباره نفت ایران وارد بازارهای جهانی شود، با توجه به شرایط موجود احتمال تداوم جنگ تا پایان دوره ترامپ وجود دارد و ادامه وضعیت «نه جنگ و نه صلح» میتواند هزینههای اقتصادی سنگینی به کشور تحمیل کند.
این کارشناس حوزه انرژی در پایان گفت: حتی اگر قیمت نفت به ۵۰۰ دلار برسد، الزاماً نمیتوان این هزینههای اقتصادی را جبران کرد. البته این به معنای توقف کامل فروش نفت ایران نیست؛ با توجه به همسایگان متعدد کشور، مسیرهای ترانزیتی و روابط تجاری منطقه، بخشی از نفت همچنان فروخته و درآمد آن دریافت خواهد شد، اما در شرایط جنگی امکان عرضه نفت مانند گذشته وجود ندارد و کنترل عرضه نیز یکی از ابزارهای ایران در این جنگ به شمار میرود.