اصلاح قیمت سوخت به تنهایی راهکار ناترازی نیست
محمد طاهر رحیمی، کارشناس انرژی، در گفتوگو با خبرنگار بورسنیوز، درباره افزایش قیمت بنزین و ریشههای ناترازی سوخت در کشور اظهار کرد: مسئله بنزین در ایران صرفاً با افزایش قیمت حل نمیشود و پیش از هر تصمیمی باید مشخص شود ریشههای مصرف بالای سوخت و ناترازی چیست. در شرایط فعلی حتی درباره میزان کسری بنزین نیز آمارهای متفاوتی مطرح میشود؛ بهطوریکه ارقام اعلامشده از حدود ۵ میلیون لیتر تا ۴۰ میلیون لیتر در روز متغیر است. این اختلاف آماری نشان میدهد کشور با یک بحران آمار مواجه است و بدون اطلاعات دقیق، امکان تصمیمگیری صحیح وجود ندارد.
وی افزود: حتی اگر مصرف بنزین در کشور بالا باشد، باید مشخص شود این مصرف بالا ناشی از رفتار مردم است یا عوامل ساختاری. بخش قابل توجهی از مصرف بنزین به دلیل پرمصرف بودن خودروهای داخلی، فرسودگی ناوگان و پایین بودن بهرهوری خودروهاست و نمیتوان تمام این مسئله را به مصرفکننده نسبت داد. اگر قرار است در این حوزه جراحی اقتصادی انجام شود، اصلاح صنعت خودرو و اجرای طرحهای واقعی برای بهینهسازی مصرف خودروهای موجود نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
این کارشناس انرژی ادامه داد: افزایش قیمت بنزین زمانی میتواند به کاهش مصرف منجر شود که برای آن جایگزین مناسبی وجود داشته باشد. در حال حاضر توسعه کافی و قابل اتکایی در حملونقل عمومی و همچنین تنوع مناسبی در سبد سوخت کشور وجود ندارد؛ بنابراین مصرفکننده پس از افزایش قیمت بنزین لزوماً امکان جایگزین کردن آن با سوخت یا وسیله دیگری را ندارد. خودروهای برقی، هیبریدی و سایر گزینههای جایگزین نیز به اندازه کافی در دسترس نیستند و همین موضوع اثرگذاری افزایش قیمت بر کاهش مصرف را محدود میکند.
رحیمی با اشاره به نقش الگوی شهرسازی و حملونقل در مصرف سوخت گفت: تراکم بالای شهری و وابستگی بخش قابل توجهی از حملونقل کشور به جاده نیز از عوامل افزایش مصرف سوخت است. در بخش حملونقل بار، استفاده گسترده از خودروهای سبک و وانتها به جای توسعه حملونقل ریلی، مصرف سوخت را افزایش داده است؛ بنابراین بخشی از مسئله ناترازی باید از طریق اصلاح زیرساختهای حملونقل و توسعه شبکه ریلی دنبال شود.
وی با انتقاد از تمرکز صرف بر افزایش قیمت بنزین اظهار کرد: دولت باید پیش از افزایش قیمت، مشخص کند چند میلیون نفر از خانوارهای کمدرآمد در عین درآمد پایین، مصرف بالای بنزین دارند و علت این مصرف چیست. ممکن است فردی به دلیل فرسوده بودن خودرو یا استفاده از آن برای امرار معاش، ماهانه بیش از ۲۰۰ لیتر بنزین مصرف کند. چنین فردی در صورت افزایش قیمت، لزوماً امکان کاهش مصرف ندارد و افزایش هزینه سوخت میتواند فشار اقتصادی بیشتری به او و خانوادهاش وارد کند.
این کارشناس انرژی درباره واردات ۱۵۰ هزار دستگاه خودرو نیز گفت: اگر هدف از واردات خودرو کاهش مصرف بنزین است، باید محاسبه دقیقی منتشر شود که نشان دهد این ۱۵۰ هزار خودرو چه میزان از مصرف سوخت را کاهش میدهند و چه میزان ارز برای واردات آنها مورد نیاز است. باید بررسی شود آیا صرف این منابع ارزی برای اصلاح صنعت خودرو و بهینهسازی مصرف خودروهای موجود، بازدهی و اثرگذاری بیشتری نخواهد داشت.
وی با بیان اینکه دولت با محدودیت منابع ارزی مواجه است، افزود: از یک سو دولت اعلام میکند برای تأمین کالاهای اساسی با محدودیت ارز مواجه است و از سوی دیگر برای واردات خودرو منابع ارزی اختصاص میدهد. چنین تصمیمی بدون ارائه محاسبات روشن میتواند برای مردم محل سؤال باشد و لازم است مشخص شود هزینه و فایده این سیاست در مقایسه با گزینههای دیگر چیست.
رحیمی در پایان تأکید کرد: افزایش قیمت بنزین میتواند تنها یک بخش از پازل اصلاح مصرف سوخت باشد و بهتنهایی راهکار ناترازی نیست. اصلاح صنعت خودرو، بهینهسازی خودروهای فرسوده، توسعه حملونقل عمومی و ریلی، افزایش تنوع سبد سوخت و شناسایی دقیق مصرفکنندگان پرمصرف از جمله اقداماتی است که باید همزمان با سیاست قیمتی مورد توجه قرار گیرد؛ در غیر این صورت، افزایش قیمت بدون اصلاح ریشههای مصرف، الزاماً به حل مسئله بنزین منجر نخواهد شد.
