بانک پاسارگاد منابع خود را به چه کسانی می‌دهد؟
بورس‌نیوز:
در شرایطی که بسیاری از بنگاه‌های تولیدی کشور برای تأمین سرمایه در گردش با محدودیت منابع بانکی مواجه هستند، بررسی اطلاعات تسهیلات و تعهدات کلان بانک‌ها نشان می‌دهد حجم قابل‌توجهی از اعتبارات برخی بانک‌ها در اختیار تعداد محدودی از گروه‌های اقتصادی قرار گرفته است. در این میان، نام بانک پاسارگاد بیش از سایر بانک‌ها جلب توجه می‌کند؛ بانکی که بر اساس اطلاعات بررسی‌شده، مجموع خالص تسهیلات و تعهدات ثبت‌شده برای شرکت مادر تخصصی توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه، موسوم به میدکو، در آن به رقم قابل‌توجه ۵۲۴ هزار میلیارد تومان رسیده است. رقمی که بیش از سه برابر بزرگ‌ترین مشتری بانک توسعه صادرات و نزدیک به پنج برابر بزرگ‌ترین مشتری بانک اقتصاد نوین است. اما مسئله تنها بزرگی این رقم نیست؛ بلکه پرسش اصلی به ارتباطات مالکیتی و مدیریتی میدکو با مجموعه مالی پاسارگاد و میزان تمرکز اعتبارات بانکی در یک گروه اقتصادی بازمی‌گردد.
میدکو؛ ۵۲۴ همت تسهیلات و تعهدات در یک بانک
بررسی اطلاعات بزرگ‌ترین مشتریان ۲۰ بانک و مؤسسه اعتباری نشان می‌دهد مجموع خالص تسهیلات و تعهدات این ۲۰ مشتری به حدود ۱۱۹۴ همت می‌رسد. از این رقم، ۵۲۴ همت به میدکو در بانک پاسارگاد اختصاص دارد.
به عبارت دیگر، میدکو به‌تنهایی حدود ۴۳٫۹ درصد مجموع تسهیلات و تعهدات بزرگ‌ترین مشتریان این ۲۰ بانک را به خود اختصاص داده است.
البته این نسبت مربوط به مجموع ۲۰ ردیف مورد بررسی است، نه کل تسهیلات شبکه بانکی. برای درک بزرگی رقم میدکو کافی است آن را با سایر مشتریان بزرگ بانکی مقایسه کنیم. در بانک توسعه صادرات، شرکت سرمایه‌گذاری تجاری شستان با حدود ۱۴۸ همت در رتبه نخست مشتریان قرار دارد. در بانک اقتصاد نوین، شرکت سرمایه‌گذاری اهداف با حدود ۱۰۶ همت و در بانک خاورمیانه، پتروپالایش کنگان با حدود ۸۶ همت بزرگ‌ترین مشتریان ثبت‌شده هستند. در بانک تجارت نیز شرکت معدنی و صنعتی گل‌گهر با حدود ۷۳ همت در صدر قرار دارد.
اما مجموع تسهیلات و تعهدات میدکو در بانک پاسارگاد، حدود ۳٫۵ برابر شستان در بانک توسعه صادرات است.
این اختلاف قابل‌توجه، ضرورت بررسی سیاست اعتباری بانک پاسارگاد و نحوه مدیریت ریسک تمرکز اعتبارات را مطرح می‌کند.
پرسش مهم‌تر؛ رابطه میدکو و بانک پاسارگاد چیست؟
موضوع زمانی حساس‌تر می‌شود که ارتباط تاریخی میدکو با مجموعه مالی پاسارگاد مورد توجه قرار گیرد. میدکو از جمله مجموعه‌هایی است که در ساختار سهامداری و تاریخچه فعالیت آن، نام شرکت‌های مرتبط با گروه مالی پاسارگاد مطرح بوده است.
این ارتباط، پرسشی اساسی را ایجاد می‌کند:
آیا میدکو بر اساس آخرین ساختار مالکیتی و مدیریتی، در زمره اشخاص مرتبط بانک پاسارگاد قرار می‌گیرد؟
این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که بانک مرکزی برای تسهیلات اشخاص مرتبط، مقررات و محدودیت‌های نظارتی ویژه‌ای در نظر گرفته است. هدف این مقررات، جلوگیری از تعارض منافع و تمرکز نامتعارف منابع بانک‌ها در اختیار سهامداران، مدیران و اشخاص دارای روابط کنترلی با بانک است. بنابراین، اگر میدکو بر اساس ضوابط قانونی از اشخاص مرتبط بانک پاسارگاد محسوب شود، لازم است مشخص شود حجم تسهیلات و تعهدات آن چه نسبتی با حدود مجاز قانونی دارد. حتی اگر این شرکت از نظر مقررات اشخاص مرتبط محسوب نشود، همچنان این پرسش باقی است که بانک پاسارگاد چگونه ریسک اعتباری ناشی از چنین تمرکزی را مدیریت می‌کند.
آیا منابع بانک پاسارگاد بیش از اندازه در میدکو متمرکز شده است؟
یکی از مهم‌ترین اصول مدیریت ریسک در نظام بانکی، جلوگیری از تمرکز بیش از اندازه تسهیلات در یک مشتری یا گروه ذی‌نفع واحد است.
دلیل این موضوع روشن است؛ هرچه سهم یک مشتری از اعتبارات بانک بیشتر باشد، وضعیت مالی و توان بازپرداخت آن مشتری تأثیر بیشتری بر سلامت دارایی‌های بانک خواهد داشت. در مورد میدکو، رقم ۵۲۴ همتی این پرسش را مطرح می‌کند که چه میزان از سرمایه نظارتی و ظرفیت اعتباری بانک پاسارگاد در معرض ریسک این مجموعه قرار گرفته است. آیا چنین حجمی از اعتبارات با حدود مقرر برای تسهیلات کلان سازگار است؟ چه میزان از این رقم به تسهیلات پرداخت‌شده اختصاص دارد و چه میزان مربوط به ضمانت‌نامه‌ها و اعتبارات اسنادی است؟ چه وثایقی در قبال این اعتبارات دریافت شده و ارزش روز آن‌ها چقدر است؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند نشان دهد آیا تمرکز اعتبارات بانک پاسارگاد در میدکو، در چارچوب مدیریت متعارف ریسک قرار دارد یا نیازمند بررسی و مداخله نظارتی است.
یک بانک، یک گروه اقتصادی و ۵۲۴ هزار میلیارد تومان اعتبار
نکته قابل‌توجه در اطلاعات بررسی‌شده، فاصله چشمگیر میدکو با سایر مشتریان بزرگ بانکی است.
برای نمونه، مجموع خالص تسهیلات و تعهدات گروه مپنا در بانک پارسیان حدود ۲۴ همت، گروه عظام در بانک مسکن حدود ۲۱ همت و گروه توسعه اقتصاد ملل در مؤسسه اعتباری ملل حدود ۹٫۶ همت است.
به این ترتیب، رقم ثبت‌شده برای میدکو در بانک پاسارگاد بیش از ۲۰ برابر مبلغ ثبت‌شده برای گروه مپنا در بانک پارسیان است.
البته مقایسه صرف ارقام نمی‌تواند به‌تنهایی نشان‌دهنده تخلف یا تخصیص نامناسب منابع باشد؛ زیرا اندازه پروژه‌ها، نوع فعالیت، ساختار تأمین مالی و توان بازپرداخت شرکت‌ها متفاوت است.
با این حال، وقتی یک مشتری در یک بانک با فاصله‌ای چنین چشمگیر از بزرگ‌ترین مشتریان سایر بانک‌ها قرار می‌گیرد، انتظار شفافیت و پاسخگویی نیز به همان نسبت افزایش پیدا می‌کند.
بانک مرکزی درباره تسهیلات میدکو شفاف‌سازی کند
بررسی اطلاعات تسهیلات و تعهدات کلان بانک‌ها نشان می‌دهد موضوع تمرکز اعتبارات در گروه‌های اقتصادی بزرگ، نیازمند نظارت دقیق‌تر است.
در این میان، پرونده میدکو و بانک پاسارگاد از دو جهت اهمیت دارد.
نخست، حجم قابل‌توجه تسهیلات و تعهدات ثبت‌شده که در میان ۲۰ بانک بررسی‌شده بالاترین رقم است.
دوم، سابقه ارتباطات مالکیتی میان میدکو و مجموعه مالی پاسارگاد که ضرورت بررسی وضعیت اشخاص مرتبط را مطرح می‌کند.
بانک مرکزی به‌عنوان نهاد ناظر باید مشخص کند آیا حدود قانونی مربوط به تسهیلات کلان و اشخاص مرتبط در این پرونده رعایت شده است یا خیر. همچنین بانک پاسارگاد می‌تواند با انتشار توضیحات شفاف درباره ترکیب اعتبارات، وضعیت وثایق و نحوه مدیریت ریسک، به ابهامات موجود در بین سهامداران پاسخ دهد.
عکس تزئینی است
پرسش پایانی از مدیران بانک پاسارگاد
بانک پاسارگاد باید به افکار عمومی و سهامداران خود توضیح دهد که چرا مجموع خالص تسهیلات و تعهدات ثبت‌شده برای میدکو به ۵۲۴ همت رسیده است.
آیا این حجم از اعتبارات متناسب با سرمایه نظارتی و توان مالی بانک است؟
آیا میدکو از منظر مقررات بانک مرکزی، شخص مرتبط با بانک محسوب می‌شود؟
چه میزان از این اعتبارات مربوط به تسهیلات بالفعل و چه میزان مربوط به تعهدات بانکی است؟
و در نهایت، آیا تمرکز چنین حجمی از منابع اعتباری در یک مجموعه اقتصادی، با منافع سپرده‌گذاران، سهامداران و سلامت ترازنامه بانک سازگاری دارد؟
۵۲۴ همت تسهیلات و تعهدات برای یک گروه اقتصادی، رقمی است که پاسخگویی درباره آن نباید به انتشار یک جدول محدود بماند.
شفافیت درباره این پرونده می‌تواند آزمونی مهم برای میزان پایبندی بانک پاسارگاد به اصول مدیریت ریسک، حاکمیت شرکتی و پاسخگویی در برابر سهامداران باشد.