تحليل بودجه شركت هاي سرمايه گذاري در بورس

با توجه به راه اندازي سيستم كدال براي دريافت الكترونيك اطلاعات شركت هاي بورسي و همچنين پايان سال و تدارك شركت هاي بورسي به ارسال بودجه سال آينده مطلب زير تقديم مي شود:

سازمان بورس و اوراق بهادار، شركت هاي پذيرفته شده در بورس را موظف كرد تا در راستاي دريافت و افشاي سريع آخرين اطلاعات مالي و اطلاعات موثر بر قيمت سهام، بودجه سال مالي آينده خود را يك ماه قبل از پايان هر سال مالي به سازمان ارايه كند. نفس وجود بودجه براي تمامي شركت ها بسيار ضروري است كه نشان دهنده برنامه يك ساله آينده شركت است و ملاك ارزيابي عملكرد مديريت و براي شناسايي انحرافات عملكرد بسيار مفيد است اما استفاده از اين ابزار براي مشخص كردن ميزان سود سال آتي شركت هاي بورس نسبت به نوع شركت بورسي و فعاليت آن جاي تامل دارد. در اين گفتار به بررسي بودجه شركت هاي پذيرفته شده در بورس شامل 1- شركت هاي توليدي2- شركت هاي سرمايه گذاري مي پردازيم:

1- بودجه سالانه شركت هاي توليدي:

بودجه اي كه براي يك شركت توليدي تهيه مي شود با پيش فرض هايي نظير ميزان توليد، ظرفيت قابل دسترسي شركت، ميزان فروش بر اساس تحقيقات بازاريابي كه توسط مديريت شركت انجام مي شود و نرخ مواد اوليه، حقوق و دستمزد و حتي نرخ ارز در برخي از سال ها و در نهايت نرخ فروش محصول است. در نتيجه براساس معيار هاي فوق اگر بودجه اي تهيه و قبل از شروع سال مالي منتشر شود براي فعالان بازار سرمايه مفيد خواهد بود البته بايد عملكرد واقعي شركت نيز هر سه ماه به طور رسمي منتشر شود تا مقايسه اي از عملكرد واقعي و بودجه انجام گيرد البته شركت هاي توليدي كه توليدات و فروش آن ها فصلي است بهتر است بودجه خود را نيز بر همان اساس ارايه كنند تا عملكرد آن ها براي استفاده كننده گمراه كننده نباشد. متاسفانه در چند سال اخير آيتم هايي به درآمد شركت هاي توليدي اضافه شده كه بودجه آن ها را در طول سال دچار نوسان شديد كرده است، مانند درآمد حاصل از فروش سرمايه گذاري ها و درآمد حاصل از فروش زمين. شركت هاي توليدي، بايد درآمدي كه محقق شدن آن به اما و اگرها بستگي دارد را به بودجه اضافه وEPS خود را به بازار اعلام كنند، اين آيتم ها كه توسط مديران شركت ها به راحتي قابل دستكاري است و مي توان زمان فروش آن ها را پس و پيش كرد يا واقعا قيمت فروش آن ها تا حد قابل اطمينان، قابل پيش بيني نيست.

هرچند سازمان در چند سال اخير روي درآمد عملياتي و سود عملياتي تاكيد زيادي كرده است ولي بايد قبول كرد اين چنين درآمدها باعث انحراف بسياري از سرمايه گذاران كم آگاه بورس شده است چون يكي از ملاك هاي ارزيابي قيمت سهام P/E است و با قرار گرفتن درآمد يكباري فروش زمين يا ساير دارايي ها در EPS در فرمول P/E ضريب دو تا چند برابر مي خورد. بنابراين قويا توصيه مي شود كه اين گونه درآمدها از بودجه شركت ها حذف و اطلاعات آن ها به صورت پاورقي ذكر شود.

در صورتي كه ارزش سهام يك شركت توليدي كه برابر ارزش فعلي جريانات نقدي كه از محل توليد و عمليات شركت حاصل مي شود به علاوه ارزش روز آن زمين يا دارايي غيرتوليدي يا ارزش سرمايه گذاري، آن در نظر بگيريم اگر يك شركت توليدي در يك صنعتي واقع شود كهP/E آن پنج است و همين رقم براي ارزيابي شركت نيز توسط بازار استفاده شود و اگر سود عملياتي آن 300 ريال باشد قيمت آن 1500 ريال خواهد بود و اگر درآمد غيرعملياتي به ميزان 200 ريال به درآمد شركت اضافه شود و EPS را به 500 ريال برساند بايد قيمت سهام 200+1500ريال يعني 1700ريال در نظر گرفت اما به كرات مشاهده شده است كه بازار كل EPS يعني 500 ريال را در پنج ضرب كرده است و ارزش سهم را در بازار به 2500 ريال رسانده است.

براي مثال انحرافي كه موضوع درآمد حاصل از فروش سرمايه گذاري ها در بودجه شركت گاز لوله در سال 1385 ايجاد كرده يكي از ده ها نمونه موجود در بورس است. در سال 1385 بيش از 38 درصد از سود هر سهم گاز لوله را درآمد حاصل از فروش سرمايه گذاري ها تشكيل داده بود كه در اواخر سال براساس گزارش شركت تقريبا صفر شد.

نهاد ناظر كه بودجه عملياتي شركت هاي توليدي را كه با وسواسيت كامل شامل پرس و جو از ميزان توليد، نرخ هاي مواد اوليه و نرخ فروش و ساير هزينه هاي مستقيم توليدي و سربار مورد بررسي قرار مي دهد و براي كوچك ترين تغييرات از مديران شركت دليل توجيهي مي خواهد، يكباره در برابر يك رقم بزرگ در بودجه شامل فروش سرمايه گذار ها هيچ اطلاعاتي از شركت نمي خواهد و يا اصولا وجود ندارد كه بخواهد چون تنها يك تصميم است و نرخ فروش نيز مشخص نيست، اثر موضوع فوق بر بودجه سالانه شركت هاي سرمايه گذاري شديدتر است.

2- شركت هاي سرمايه گذاري:

شركت سرمايه گذاري در بودجه خود دو درآمد:

الف- درآمد حاصل از نگاهداشت سرمايه گذاري ها ب- درآمد حاصل از فروش سرمايه گذاري را ارايه مي كنند. نهاد ناظر با كمال دقت درآمد حاصل از نگاهداشت سرمايه گذاري ها را مورد بررسي قرار مي دهد و پس از تعيين ميزان سهام آن ها در پرتفوي شركت و ميزان درآمد هر سهم و با اطمينان زياد درآمد فوق را تاييد مي كند ولي در خصوص درآمد حاصل از فروش سرمايه گذاري ها كم ترين اطلاعات را از شركت ها مي گيرند و يا هنگام پرسش از شركت ها كه كدام سهام در پرتفوي را مي خواهد، بفروشد مي گويند اين از اسرار شركت است و نمي توان گفت اين در حالي است كه درآمد حاصل از فروش سرمايه گذاري ها در برخي از سال ها مخصوصا شركت هاي سرمايه گذاري قريب 60 تا 80 درصد درآمد بودجه اي آن را تشكيل مي دهند. بودجه اي كه بيش از 50 درصد درآمد آن رو هوا باشد و كم ترين اطلاعاتي به بازار نمي توان داد چه فايده اي دارد. انحرافي كه اين گونه درآمدها براي بودجه شركت هاي سرمايه گذاري ايجاد كردند و باعث تعديل منفي EPS شركت هاي سرمايه گذاري شدند در دو سال گذشته كم نبوده اند مانند سرمايه گذاري بوعلي و سرمايه گذاري صنعت بيمه. اين شركت ها در بودجه هاي خود مبلغ قابل توجهي را بابت فروش سرمايه گذاري ها پيش بيني كردند و به دليل شرايط بد بازار نتوانستند، بفروشند و حتي مجبور شدند از محل سود حاصل از نگاهداشت سرمايه گذاري ذخيره براي پرتفوي خويش در نظر بگيرند. تعديل EPS براي شركت هاي سرمايه گذاري به صورتي كه الان در خصوص شركت هاي سرمايه گذاري بورس در حال انجام است بسيار خنده آور است. بنابراين پيشنهاد حذف كلي ارايه بودجه سالانه براي شركت هاي سرمايه گذاري پيشنهادي معقول به نظر مي آيد و در صورت اصرار بر ارايه بودجه، تنها به درآمد حاصل از نگاهداشت سرمايه اشاره كرد و ساير هزينه هاي ثابت شركت لحاظ شود و به جاي آن شركت هاي سرمايه گذاري در پايان هر ماه عملكرد خويش را ارايه كنند و تا آنجا كه ممكن است NAV پرتفوي خود را به بازار ارايه كنند. حذف بودجه از شركت هاي سرمايه گذاري و لزوم ارايه NAV مديران شركت هاي سرمايه گذاري و مديران پرتفوي را از انجام معاملات صوري جهت سودسازي و ساير اقداماتي كه معمولا جهت بهتر نشان دادن پرتفوي انجام مي دهند، برحذر مي دارد.