راهکاری برای مبارزه با تدلیسگران بورس تهران

یکی از مهمترین کارکردهای بازار سرمایه ایجاد شفافیت و کاهش امکان رفتارهای فرصت طلبانه و ایجاد ظاهر فریبنده برای کالای مورد معامله است.

به گزارش واجد تحلیل و مطالعات بورس نیوز ، این کارکرد اخیر یعنی جلوگیری از ایجاد ظاهر فریبنده در کالای مورد معامله (که در اصطلاح فقهی به آن تدلیس هم گفته می شود) در بازار بورس بیش از هر چیزی ناشی از شفافیت اطلاعاتی و عمق بازار است به گونه ای که اطلاعات کافی و حجم کافی از سهام هر شرکتی در بازار موجود است تا اولاً پدیده ابهام اطلاعاتی و ثانیاً پدیده کمیابی تعیین کننده قیمت یک سهم نباشند.

تدلیس در معامله به معنای آراستن کالای مورد فروش برای خریدار به گونه ای است که وی بیش از ارزش ذاتی آن را برداشت کند.

حال این موضوع به گونه ای دیگر در بازار بورس و برخی بنگاههای معاملاتی ملک و اتومبیل دیده می شود و آن هم به جای تدلیس در خود کالا تدلیس در بازار کالا یا سهام است.

این موضوع بدین صورت است که مثلاً در بنگاه معاملات اتومبیل دو رقیب ساختگی برای اتومبیل مورد فروش ایجاد می شود که فرد مراجعه کننده وقتی دعوای آن دو را می بیند که چگونه با یکدیگر بر سر خرید اتومبیل مورد تقاضای وی رقابت می کنند حاضر است تا قیمت بیشتری بدهد و آن را بخرد.

این تدلیس در خود کالا ایجاد نشده است (همچون برق انداختن اتومبیل و یا قرار دادن قطعه نوی با کیفیت پایین در اتومبیل که مثلاً بعد از یک ماه از کار بیافتد) بلکه در روند معامله ایجاد شده است به گونه ای که اغوا گری و فریبکاری باعث ایجاد ذهنیت بیش از واقع در خریدار شده است.

حال چنین فرآیندی در بازار بورس بسیار اتفاق می افتد. به ویژه بعد از فراهم شدن زمینه دستورهای پنهان در سیستم معاملات دیده می شود که افرادی نوع تقاضای فروش را به گونه ای در سیستم معاملات قرار میدهند که تعداد زیادی تقاضای فروش را تداعی کند تا فروشندگان ترغیب به رقابت با آن دستور فروش شده و آنگاه زمینه خرید تعداد زیادی سهام برای آنها فراهم شود.

مثلا یک دستور 200 هزار سهمی را در قالب 50 دستور 4000 سهمی قرار میدهند تا دیگران تصور وجود 50 دستور 50 هزار سهمی را نموده و از خرید منصرف شده و به فروش ترغیب شوند تا فرد دارنده دستور اغوا کننده فوق در قیمتهای پایین تر تعداد بیشتری سهم خریداری نماید.

اما بحث در اینجا قسمت دیگری از ایجاد ظواهر فریبنده از معاملات می باشد که بین ساعت 8:30 تا 9:00 رخ میدهد. معمولاً کسانی که می خواهند سهام خود را بفروشند و البته کمی هم ناسالم عمل میکنند در این ساعت برای تشکیل صف خرید برای همان سهم هجوم می برند و چند ثانیه یا یکی دو دقیقه به ساعت 9:00 باقیمانده است اقدام به حذف دستور خرید و قرار دادن دستور فروش البته به صورت پنهان در سیستم می نمایند و یا بلافاصله بعد از ساعت 9:00 اقدام به قرار دادن دستور فروش می نمایند.

کمتر هم چنین پیش می آید که این افراد اقدام به ایجاد صف فروش صوری نموده و با حذف دستورات خود دستورات خرید را روانه سیستم می نمایند.

البته برخی از این افراد در پایان معاملات روز قبل و در صورتی که درصد مثبت یا منفی روز بعد در دامنه امروز باشد با محاسبه قیمت صف فردا اقدام به این کار می نمایند که بعضاً هم بورس به آنان تذکراتی برای حذف دستورات فریبنده می دهد.

با توجه به موضوعات فوق و لزوم جلوگیری از ایجاد ظاهر فریبنده در معاملات به نظر می رسد که مناسب باشد محدودیتی برای حذف دستورات خرید و فروش در دقایق مانده تا زمان شروع معاملات وضع شود.

پیشنهاد واحد تحلیل و مطالعات بورس نیوز

پیشنهاد این است که از ساعت 8:45 تا ساعت 9:10 امکان حذف دستورهای خرید و فروش وارد شده قبلی در سیستم وجود نداشته باشد. این به آن دلیل است که برخی از کارگزاران در صورتی که جای مناسبی در صف خرید یا فروش نداشته باشند از خرید یا فروش منصرف می شوند که این کار در همان 5 دقیقه اول ورود دستورات تا 8:35 امکانپذیر است اما بعضاً ممکن است با حذف برخی از دستورهای خرید و فروش امکان مجددی برای گرفتن جای مناسب در صف به وجود آید که این زمان یک ربع برای این منظور اختصاص یافته است تا البته رفتارهای هیجان آمیز نیز کمتر شود.

با این حساب این امکان وجود دارد که حداقل دستورات واقعی در سیستم وارد شده و از ایجاد ظاهر فریبنده جلوگیری شود. ضمناً بورس نیوز پیشنهاد می کند که دستورهای خرید و فروش وارد شده در پنج دقیقه پایان ساعت معاملاتی (بعد از ساعت 11:55) تا ساعت 9:10 روز بعد قابل حذف از سیستم نباشد و یا در صورت حذف جریمه قابل توجهی شامل حال کارگزار مربوطه گردد.

این پیشنهادها و بررسی ها در راستای رسالت اصلی شفاف سازی و خبررسانی بورس نیوز و برای کمک به کارآیی بیشتر بازار سرمایه و غلبه تحلیل بر هیجان و غلبه صداقت و رفتار واقعی به جای رفتار فریبنده و تصنعی ارائه می گردد و قطعاً نظرات خوانندگان گرامی در این راستا راهگشا خواهد بود.