بـورس نفـت بـدون نفت كـوره؛ چـرا و چگونـه؟

اين دستور از سوي وزارت امور اقتصادي و دارايي به سازمان بورس ابلاغ شده است. بر اين اساس با توجه به عرضه فرآورده‌هاي نفتي و پتروشيمي در بورس کالاي ايران و شفافيت بازار اين محصولات، بورس کالا و شرکت ملي پخش و پالايش مامور آماده سازي زير ساخت‌هاي بورس نفت در کيش شده‌اند.

سيدشمس‌الدين حسيني ـ وزير اقتصادـ شکل‌گيري نهادي به صورت بازار سرمايه و بورس نفت را نيازمند طي مراحلي مي دانست و گفته بود: در مجموع امکان فني راه‌اندازى بورس نفت با انجام تفاهم لازم بين وزارتخانه‌هاي ذي‌ربط از جمله وزارت اقتصاد و نفت کاملا فراهم است اما مانند بقيه کارها اين اقدام بايد به تدريج در يک زمان بندي مشخص انجام شود و مرحله به مرحله پيش خواهيم رفت. كه گويا زمان آن بدون بستر انجام اقدامات لازم فرا رسيده است.

در حالي زمان مشخصي براي راه اندازي بورس نفت اعلام مي شود كه پيش از اين مدير امور ناظرين بورس كالا از تثبيت قيمت ها بعد از اجراي هدفمندي يارانه ها به عنوان يكي از زمينه هاي را‌ه‌اندازي اين بورس نام برده بود.

اما هنوز اين اتفاق نيفتاده است، بطوريكه در كالاهاي بويژه رينگ پتروشيمي به دليل تغيير قيمت حامل هاي انرژي و از طرفي اجبار فروشندگان به معامله كالاهاي اين رينگ با قيمت هاي پيش از اجراي نهايي هدفمندي يارانه ها هنوز به قيمت هاي ثابت مورد توافق تمامي توليدكننگان دولتي و خصوصي منجر نشده است. پس اگر بورس نفت راه اندازي شود يكي از اساسي ترين پيش زمينه هاي افتتاح را ندارد.

از سوي ديگر تعدادي از مسئولان بورس از جمله سيد علي حسيني ـ معاون نظارت بر بورسها و ناشران سازمان بورس ـ نفت كوره را مقدمه‌ عرضه نفت خام در بورس دانسته و تاكيد كرده است: براي ايجاد بورس نفت نيز ابتدا بايد نفت كوره در بورس عرضه شود؛ مهمي كه هنوز و پس از گذشت پنج ماه از پذيرش نفت خام محقق نشده است.

طبق دستورالعمل هاي هيات پذيرش بورس كالا شركت هاي متقاضي عرضه تنها 6 ماه پس از پذيرش فرصت عرضه دارند اما هنوز اما و اگرها مانع اين عرضه تاثير گذار بر بورس نفت شده است كه مي تواند با تعيين قيمتي عادلانه براي نفت خام، كمك بزرگي به شفافيت قيمت به طور غيرمستقيم حتي براي كالاهاي ديگر از قبيل سنگ آهن، زغال سنگ، فولاد، نرخ حمل و نقل، نرخ كرايه كشتي‌ها و غيره داشته باشد و آنان را نيز از سرگرداني نجات دهد.

در اين بين مسئولان شركت نفت و نيز بورس كالا از آمادگي نهاد متبوع خود براي عرضه اين كالا سخن مي گويند و ديگري را مسئول تاخير در عرضه مي دانند. حال بايد ديد با وجود ابلاغ دولتي به بورس و اهميت عرضه نفت كوره براي آغاز به كار بورس نفت طي حدود 40 روز آينده كاري كه در پنج ماه انجام نشده صورت مي گيرد يا خير.

هم اکنون ميزان توليد روزانه نفت کوره 76 ميليون ليتر است که از اين ميزان به طور متوسط روزانه50 ميليون ليتر به نيروگاه‌ها تحويل داده و مابقي با قيمت فوب خليج فارس صادر مي‌شود. بخش عمده اي از نفت کوره توليد شده در کشور به عنوان سوخت مصرف شده و بخشي نيز مورد استفاده صنايع توليدکنندگان عايق هاي رطوبتي و توليدکنندگان قير است. وکيوم باتوم نيز که به ميزان 4 ميليون تن در کشور توليد شده و بطور کامل پاسخگوي مصرف داخلي است، ماده اوليه توليد قير به شمار مي رود. كه اين حجم از معاملات مي تواند از همين ابتدا بورسي پر رونق را موجب شود.

فاز نخست معاملات محصولات پتروشيمي و فرآورده‌هاي نفتي در بهمن ماه 1386 در تهران راه اندازي شد. متعاقب آن، معاملات رينگ صادراتي فرآورده هاي نفتي پتروشيمي نيز در آبان سال گذشته در جزيره کيش مورد بهره برداري قرار گرفت تا با ورود نفت کوره و پس از آن نفت خام، ايران صاحب يک بورس نفت كامل بين المللي خواهد شد. و حالا هنوز نفت كوره عرضه نشده و بنابراين تا عرضه نفت خام و در پي آن داشتن يك بورس نفت بين المللي فاصله زيادي داريم.

كارشناسان مي گويند تشكيل بورس نفت تحول عظيمي دراقتصاد كشور به وجود مي آورد و اگر نفت منطقه در بورس نفت ايران مورد معامله قرار گيرد، شرايط مناسبي براي اقتصاد كشور ايجاد مي‌كند به طوري كه امكان‌سنجي اوليه براي راه‌اندازي بورس نفت در سه سال گذشته نشان داد كه مي‌توانيم به بورس نفتي دست يابيم كه نه تنها ايران، بلكه كشورهاي منطقه و توليد‌كننده نفت نيز محصولات خود را در آن عرضه كنند و خريداران مختلف از كشورهاي مختلف محصولات را خريداري كنند، لذا با تصميم درست مسوولان، راه‌اندازي اين بورس در كشور امكان‌پذير است.

بنابراين بايد ديد آيا با پذيرش نفت كوره در بورس كالاي ايران انتظارات 6 ساله براي تشكيل بورس نفت كه ايران را در مدار معتبر ترين بورس‌هاي دنيا قرار مي دهد، به سر مي آيد يا بايد چند سال ديگر براي راه‌اندازي اين بورس چشم‌انتظار ماند و چند خوان ديگر طي كرد؟