الزامات راه اندازي بورس نفت در ايران

توليد ساليانه دهها ميليارد دلار درآمد ارزي (بيش از 70 درصد از درآمد هاي ارزي كشور)، واقع شدن ايران در منطقه ايي ژئوپلوتيك و ژئو استراتژيك (بيضي تامين انرژي)، وجود دانش فني يكصد ساله در صنعت نفت و همچنين وجود نخبگان در عرصه بازار سرمايه و تراكنش هاي مالي، همگي سالهاست كه حاكي از جايگاهي است كه ايران را قادر به ايجاد بورس نفت و ايفاء نقش بيشتر در مديريت بازار در بين اعضاء اوپك ساخته است .

علي صادقي كارشناس بازار سرمايه و صنعت نفت در گفت و گو با خبر نگار بورس نيوز ضمن بيان اين مطلب افزود : جمهوري اسلامي ايران با ذخيره نفت درجا 130 ميليارد بشكه و ذخيره گاز درجاي 28.3 تريليون متر مكعب به لحاظ مجموع منابع هيدروكربوري در رتبه دوم جهان قرار دارد و از اينرو از نقش بسيار تعيين كننده ايي در معادلات تامين انرژي فسيلي دنيا برخوردار است.

اما جداي از نقش ايران در سطح بين الملل، مبحث نفت و گاز و درآمد هاي حاصله اهميت بسيار ويژه ايي در اقتصاد ايران دارد و توليد ساليانه دهها ميليارد دلار درآمد ارزي (بيش از 70 درصد از درآمد هاي ارزي كشور)، واقع شدن ايران در منطقه ايي ژئوپلوتيك و ژئو استراتژيك (بيضي تامين انرژي)، وجود دانش فني يكصد ساله در صنعت نفت و همچنين وجود نخبگان در عرصه بازار سرمايه و تراكنش هاي مالي، همگي سالهاست كه حاكي از جايگاهي است كه ايران را قادر به ايجاد بورس نفت و ايفاء نقش بيشتر در مديريت بازار در بين اعضاء اوپك ساخته است .

وي خاطر نشان كرد:اما با نگاهي اجمالي به بازار نفت و قراردادهاي نفتي (خريد و يا فروش فرآوردههاي نفتي و پتروشيميايي) در ايران در خواهيم يافت كه بازار اين محصولات كه همگي از حوزه توليدات پايين دستي محسوب مي شوند با كاستي ها و نارسايي هاي بسيار مواجه است كه البته همين مسايل به موانعي براي برخي كارخانجات و بنگاههاي توليدي در اين بخش نيز تبديل شده است. دو گانگي قيمت محصولات نفتي در كشور، ايجاد بازار هاي موازي، ايجاد رانت ناشي از تفاوت قيمت در فاصله خريدار تا مصرف كننده واقعي و در نهايت شكل گيري بازار ناكارآمد در اين بخش از مهمترين پيامد هاي شرايط كنوني است.

سناريوي راه اندازي بورس نفت

اين كارشناس نفتي در ادامه افزود: طي سال هاي گذشته به دفعات كارشناسان بازار محصولات و فرآورده هاي نفتي و گازي عنوان كرده اند كه از مهم ترين اقداماتي كه مي بايست در اولين گام ها براي حل مشكلاتي مانند ايجاد بازار هاي موازيو وجود رانت ناشي از تفاوت قيمت ها برداشته شود، حركت در مسير ايجاد شفافيت در بازار و حذف انحصارات بوده است.

در حوزه بازار كالاها با تشكيل سيستم بورس كالا و حتي بورس اوراق بهادار و به عبارتي استفاده از مكانيزم بازار سرمايه، اين مساله به شكل علمي و حرفه ايي در حال پيگيري است اما در خصوص پياده سازي اين بحث در بازار محصولات و فرآورده هاي نفتي، كه به نظر مي رسد چالش جدي تر از بخش هاي ديگر باشد تنها راه حل ايجاد بورس نفت پيشنهاد گرديد كه البته در همان ابتدا عنوان شد به دليل بين المللي بودن قيمت ها و استراتژيك بودن محصولات لازم است بورس نفت نيز به شكل بين المللي پياده سازي شود.

به اين ترتيب در اواسط خردادماه سال 84، شرکت بورس بين الملل نفت ايران (کالاي نفت، گاز و پتروشيمي) با مشارکت ۷۰ درصدي مجموعه شرکت هاي نفت، گاز و پتروشيمي(تماما وابسته به وزارت نفت)، منطقه آزاد کيش با سهم ۱۰ درصدي ، بورس اوراق بهادار با سهم ۱۰ درصدي و بنياد مستضعفان نيز با همين ميزان سهم با سرمايه ايي معادل ۱۰۰ ميليارد ريال منقسم به ۱۰۰ ميليون سهم در منطقه آزاد كيش تشکيل و ثبت گرديد و محل دفتر اصلي و تالار بورس نيز كيش اعلام شد و بر اساس سازماندهي اوليه، بورس نفت ايران داراي يک هيأت اجرايي گرديد و نماينده وزارت نفت مجري آن شد.

صادقي در پاسخ به اين مطلب كه به نظر شما نوع كاركرد اين بازار چگونه خواهد بود تصريح كرد: بر اساس برنامه هاي اعلام شده پيش بيني شده است در نخستين مرحله، محصولات پتروشيمي در اين بورس معامله شود و بخشي از معاملات کاغذي و بخشي ديگر نيز فيزيکي باشد و در معاملات مشتقه نيز سيستم هاي اعتباري، شرکت هاي بيمه، شرکت هاي کارگزاري بانکي و شرکت هاي سرمايه گذاري وارد عرصه شوند.

مزيت هاي بورس نفت ايران

به اعتقاد علي صادقي كارشناسان فعال بازار سرمايه ، مهمترين مزيتي كه مي توان در راه اندازي بورس نفت و يا هر نوع بورس ديگري كه از ساز و كار بازار سرمايه استفاده مي كند بر شمرد، شفاف سازي مبادلات و تنظيم نظام قيمت گذاري بر اساس اصل عرضه و تقاضا است .

وي در تشريح اين موضوع افزود : اما در صورت دقيق شدن در نوع بورس و اينكه امروزه نفت از چه جايگاه ويژه ايي در نظام تصميم گيري فعالين اقتصادي و سياسي در سطح بين الملل برخوردار است مي توان مزيت هاي زيادي را در راه اندازي بورس نفت ايران متصور شد.جمهوري اسلامي ايران مي تواند با راه اندازي بورس نفت در قالب فعاليت در حوزه بين الملل، ضمن تقويت جايگاه ايران در عرصه فرآيند تصميم گيري در سطح منطقه و بين الملل، درآدهاي كشور و نظام را از محل تشكيل بورس نفت و مبادلات و معاملات آن، بطور بهينه حداكثر نمايد .

اين كارشناس نفتي معتقد است با راه اندازي بورس نفت در ايران :

-نقش ايران در بازار نفت اوپك و خاورميانه مورد تاكيد قرار مي گيرد و مي تواند در تنظيم قيمت ها نقش موثر تري ايفا نمايد.و از اين طريق به مرجعي منطقه ايي در تعيين قيمت محصولات و فرآورده هاي نفتي تبديل شود.

-ايجاد امكان بازاريابي مناسب براي نفت و محصولات نفتي توليدي كشور و مديريت ريسك در حوزه قيمت ها

-شفاف سازي بازار و ايجاد فضاي مساوي براي عرضه و تقاضا

-ريسك نوسانات قيمت در مهمترين بخش درآمد كشور (درآمد ارزي) به حداقل خواهد رسيد.

-ايجاد امكان ورود سرمايه گذاران داخلي در بازار متنوع تجارت نفت و بستر هاي ديگري چون حمل و نقل محصولات و فرآورده هاي نفتي، بازاريابي . كليه مقولات مربوط به تجارت ثانويه نفت

-پوشش كامل زماني بازار جهاني نفت به دليل موقعيت جغرافيايي و زماني ايران به گونه ايي كه تمامي دست اندركاران تجارت نفت از اين بازه زماني منتفع خواهند شد.

بورس نفت ايران، بورسي متفاوت

اين كارشناس بازار سرمايه و نفت ضمن بيان اين مطلب كه بورس نفت ايران از جهاتي با ديگر بورس متفاوت خواهد بود افزود : بورس نفت ايران در گروه بورس كالا طبقه بندي مي شود و از حيث برخي پارامتر ها نسبت به ديگر بازار هاي بورس جهان تفاوت هاي ويژه اي دارد. شايد بتوان خاص بودن بورس نفت ايران را به دليل وجود شرايطي چون تازه كار بودن و نداشتن سابقه، چالش هاي بين المللي و سياسي با تشكيل بورس نفت ايران در داخل و خارج از كشور، عدم اطمينان مشتريان به بورس نفت در ابتداي معاملات، عدم وجود ساز و كار شناخته شده براي مبادله با مشتريان بين المللي، وجود رقباي بالقوه در منطقه مانند بورس نفت دبي، وجود برخي مسايل ساختاري ضد توسعه ايي در اقتصاد ملي، وجود رفتار دوگانه در فرآيند قيمت گذاري برخي از محصولات نفتي و يا پتروشيميايي، عدم كارايي نظام بانكي و بيمه ايي و موسسات مالي و اعتباري و وجود برخي مسايل حقوقي در داخل و محيط بين الملل اشاره كرد.

سرانجام بورس نفت

به نظر مي رسد مراحل عملياتي شدن بورس بين المللي نفت ايران مراحل پاياني خود را طي مي كند و با توجه به حمايتي كه دولت نهم ،وزراي نفت و اقتصاد و همچنين سازمان بورس از اجرا شدن اين موضوع كرده اند، بزودي شاهد راه اندازي بورس نفت خواهيم بود.

در همين ارتباط دبیر شورای عالی مناطق آزاد نيز اجرايي شدن بورس نفت را تا پايان سال اعلام كرده است، وي در ادامه مصاحبه خود با شانا اعلام كرده است: اساسنامه تشکیل بورس نفت در کیش باید به تصویب و تایید دو وزارتخانه نفت و اقتصاد و دارایی برسد، بنابراین طی جلسه ای که هفته گذشته با رئیس کمیسیون انرژی مجلس داشتیم ایشان به طور جدی پی‌گیر تصویب اساسنامه بورس نفت بوده و تاکنون نیز پیشرفت‌های خوبی داشته است. وی با بیان اینکه سازمان منطقه آزاد کیش 10 درصد سهمیه خود را برای بورس نفت پرداخت کرده ، خاطر نشان كرده است: ساختمان بورس نفت در کیش خریداری شده و امیدواریم تا با تصویب اساسنامه بورس نفت از سوی دو وزارتخانه نفت و اقتصاد ، بورس نفت در کیش تا پایان سال جاری به بهره‌برداری برسد.

وی گفت: پس از تهیه ساختمان بورس نفت در کیش تجهیزات نرم‌افزاری آن نیز نصب شده است و تنها منتظر تصویب و تایید اساسنامه بورس نفت هستیم. همچنين معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس نيز در همين خصوص در گفت وگو با شانا اعلام كرده است همه اقدام های لازم برای راه ‌اندازی بورس بین‌المللی نفت به وسیله سازمان بورس انجام شده و سازمان تنها منتظر اقدام مسئولان وزارت نفت در این زمینه است.

با توجه به شرايط فوق و اشاراتي كه در خصوص چالش هايي كه راه اندازي بورس نفت در ايران را تهديد مي كند، اين نكته آشكار مي گردد كه ورود قوي به بازار هاي جهاني و راه اندازي سيستم هاي مدرن بازار سرمايه مانند بورس نفت نيازمند در نظر گرفتن همه تمهيدات و جوانب است و مي بايست مسايل پيش راه انداري و راه اندازي اين بازار با دقت لازم و به دور از سياست زدگي و شتابزدگي برنامه ريزي كرد.

كارشناسان بازار معتقدند راه اندازي بورس نفت ايران مي بايست در قالب مراحل مختلف پيش بيني شود و در هر مرحله نوع ديگري از محصولات و فرآورده ها وارد ميدان عرضه شوند. از ديگر مسايلي كه متوليان موضوع مي بايست بطور ويژه به آن بپردازند، مباحث رسانه ايي و اطلاع رساني در اين خصوص است . بنابراين لازم است با توجه بين المللي شدن فعاليت ها در بورس نفت، به تناسب سطح و عمق كار، از ابزار ها، نرم افزار ها و روش هاي حرفه ايي در اين خصوص بهره برد.