فارس: شروط و الزامات راه اندازي بورس برق در ايران

بررسي ها و مطالعات تطبيقي در ديگر كشورها نشان مي دهد كه براي راه اندازي بورس برق در ايران بايد حداقل 6 شرط و سه الزام اساسي مدنظر مسئولين و مديران قرار گيرد.

در حالي اكثر كشور هاي توسعه يافته نسبت به راه اندازي بورس برق با اهدافي چون كاهش هزينه ها و قميت و به كارگيري بهينه از منابع و توزيع مناسب انرژي برق كرده اند كه مسئولين وزارت نيرو و سازمان بورس در تدارك راه اندازي اين نوع بورس در ايران هستند تا نسبت به فراهم نمودن يك مرجع قيمتي براي بازار برق، ايجاد بازار نقدي و بازار سازماندهي شده براي ابزارهاي مالي نظير قراردادهاي آتي، پيمان آتي و قراردادهاي اختيار، عمل به عنوان طرف مقابل قابل اعتماد و بي طرف براي فعالان بازار، استفاده از مكانيزم‌هاي قيمتي بازار نقدي جهت كاهش تجمع شبكه، گزارش دهي معاملات تحويلي و برنامه توسعه هر منطقه به سيستم اپراتور مورد نظر اقداماتي بنيادي انجام دهند.

براساس اين گزارش ،‌ بازار برق ايران در شرايطي به صورت متمركز در سال 1382 تأسيس شده كه آخرين بررسي هاي و مطالعات كارشناسان سازمان بورس حاكي است در اين بازار 5 نوع معامله در قالب هاي بازار روز قبل، مناقصه يك طرفه و قيمت تمايزي، عمده فروشي، نرخ ظرفيت (آمادگي) ثابت و خريد از بازار بر اساس قيمت تسويه بازار وجود دارد.

اين در حالي است كه تجربه كشورهاي پيشرو در زمينه راه اندازي بورس برق نشان مي دهد كه ساختار شرايط صنعت برق و مقررات حاكم بر آن در فراهم سازي بسترهاي لازم براي ايجاد و توسعه بورس ها بسيار مؤثر بوده و از سوي ديگر باتوجه به وظايف و كاركرد بورس ها، كالاهاي مورد معامله در آن بايد حداقل هايي را احراز كنند كه اين شرايط عمدتا" در راستاي شفاف سازي معاملات و كشف صحيح قيمتها تعيين شده‌اند.

*6 شرط لازم براي پذيرش برق به عنوان يك كالا در بورس

به گزارش فارس، براساس نظرات ارايه شده سازمان بورس براي پذيرش برق به عنوان يك كالا در بورس بايد حداقل 6 شرط اساسي رعايت شود .

براساس اين شروط، كالا بايد موضوع قراردادي براي معامله بوده و داراي معيارهاي استاندارد براي مبادلات وزن ،حجم، شكل و.... باشد و از طرف ديگر كالا از معيارهاي مشخص جهت استاندارد كيفي برخوردار بوده تا بتوان محصول مورد نظر را به راحتي درجه بندي كرد.

شرط چهارم نيز تاكيد دارد كالا تا حد امكان مستقل از سياست هاي حمايتي پولي و مالي دولت بوده و براساس پنچمين شرط نبايد در توليد و مصرف كالا انحصاري وجود داشته باشد و شرط ششم نيز بر امكان پيش بيني ميزان توليد و عرضه كالا تصريح كرده است.

*چالش هاي موجود

گزارش فارس حاكي است براي راه اندازي بورس برق در حالي احراز اين 6 شرط لازم است كه برق در ايران به عنوان يك كالاي بورسي عمده شرايط فوق الذكر را دارا بوده اما بنا بر بررسي هاي سازمان بورس ، ساختار دولتي اين صنعت در كشور در حال حاضر احراز دو شرط اساسي را با چالش رو به رو ساخته است.

يكي از معضلات اساسي برق به عنوان كالاي بورسي، دولتي بودن بخش توليد و توزيع و وجود انحصار در اين صنعت است و در ايران قيمت برق مصرف كننده ها همواره توسط دولت (توليدكننده) تعيين شده و مقدار زيادي يارانه (خصوصا در بخش خانگي) نيز پرداخت مي شود. بنابراين يكي از پيش زمينه‌هاي اصلي ايجاد بورس برق آزادسازي اين صنعت و ورود بخش خصوصي به اين صنعت است كه چنين زمينه اي فعلا" وجو ندارد.

* 3 الزام اساسي جهت راه اندازي بورس برق در كشور

اين در حالي است كه از طرف ديگر راه اندازي بورس برق در كشور به 3 الزام اساسي نياز دارد كه كارشناسان سازمان بورس اين الزامات در سه سرفصل اصلي طبقه بندي كرده اند .

1- الزامات ساختاري صنعت برق

همانطور كه عنوان شد توليد، توزيع و انتقال برق در ايران تقريبا" در انحصار دولت بوده و يكي از پيش نيازهاي راه اندازي بورس برق وجود بازار رقابتي براي آن است كه پيش بيني مي شود با اجراي سياست هاي ابلاغي اصل 44 و واگذاري توليد برق به بخش خصوصي در آينده اين مشكل مرتفع شود.

2- الزامات قانوني

يكي ديگر از الزامات تبديل بازار برق به بورس برق، الزامات قانوني است و بر اساس قانون بازار اوراق بهادار مجوز راه اندازي «بورس ها» توسط شوراي عالي بورس داده مي شود و بر هيمن اساس براي راه اندازي بورس برق پس از امكان سنجي و مطالعات اوليه بايد درخواستي به همراه گزارش راه اندازي بورس برق به سازمان بورس و اوراق بهادار ارسال تا جهت اعطاي مجوز به شوراي عالي بورس ارائه شود.

3-الزامات سخت افزاري و نرم افزاري

از سويي ديگر بهره گيري از امكانات پيشرفته نرم افزاري و سخت افزاري در بورس هاي برق دنيا به دليل گستردگي دامنه مصرف و ملاحظات متعددي كه در حوزه هاي توليد انتقال و توزيع اين كالا وجود دارد امري اجتناب ناپذير است و قطعا" مشاركت كليه فعالان اين بازار و سرعت و دقت در تخصيص كالا و تسويه معاملات بدون استفاده از نرم افزارهاي قوي ممكن نخواهد شد.

از اين روي الزامات سخت افزاري و نرم افزاري به عنوان ضرورتي اساسي در كليه بورسها، در اين بورس با اهميتي دوچندان رو به روست.

*نتيجه گيري

بررسي هاي به عمل آمده نشان مي دهد كه تجربه فعاليت بازار برق در ايران ساختارهاي قابل اتكايي را جهت ايجاد بورس برق ايجاد كرده و بي شك بهره گيري از بازارهاي تشكل يافته موجب افزايش كاركردهاي اين بازار از جمله تسهيل بهره برداري اقتصادي، امنيت حصول و بهينه سازي در توليد، انتقال، توزيع و مصرف خواهد شد. ضمن اينكه وجود بازاري تشكل يافته، منسجم و تحت نظارت در افزايش و بهبود تعاملات بين المللي اين صنعت بسيار ارزشمند است.

اقداماتي كه در جهت ايجاد بورس برق در ايران آغاز شده و وزارت نيرو و سازمان بورس مي توانند در آينده اي نزديك به تشكيل بورس برق در ايران اقدام كنند چرا كه كالاي برق شرايط اوليه لازم جهت تبديل شدن به يك كالاي بورسي را داراست و مي توان با رفع برخي موانع كه بيشتر مربوط به ساختار صنعت برق در ايران مي شود شاهد تشكيل بورس برق در ايران بود.

اين در حالي است كه به طور خلاصه مي توان با سه رويكرد اصلي كه شامل خصوصي سازي صنعت برق و رقابتي شدن بازار اين كالا، توسعه و ارتقاي بازارهاي نقدي در قالب بورس برق و توسعه معاملات مشتقات مبتني بر اين كالا مسير رسيدن به بورس برق در ايران است مي توان به راه اندازي اين نوع بورس در كشور اميدوار بود.?