چه کسی سانتریفیوژ «فوق مدرن» ایران را سر برید؟!

یکی از نکات مهم برای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران بعد از رسیدن به توافق در ژنو، حفظ حق ایران برای ادامه برنامه‌های تحقیق و توسعه خود بود.

به گزارش «تابناک»، در بخشی از برنامه اقدام مشترک که به توافق ژنو مشهور شده، امده: «ایران به فعالیت‌های تحقیق و توسعه‌ تحت نظارت خود، از جمله فعالیت‌های تحقیقاتی و توسعه‌ای فعلی در عرصه غنی سازی که برای انباشت اورانیوم غنی شده طراحی نشده‌اند، ادامه خواهد داد.»

بعد از به توافق رسیدن ایران و 5+1، وقتی که هیات‌های کارسناسی دو طرف در مورد چارچوب اجرایی توافق در حال مذاکره بودند، آینده سانتریفیوژهای پیشرفته و نسل جدید ایران که در بخش تحقیقاتی تاسیسات نطنز قرار دارند، به گرهی بر سر راه مذاکرات تبدیل شد.

سرانجام صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی با شفاف و بی ابهام دانستن بخش مربوط به تحقیق و توسعه فعالیت های هسته ای اظهار داشت که متخصصان سازمان انرژی اتمی ایران در مذاکرات اخیر ژنو با استدلال های خود، بی اساس بودن استدلال طرف مقابل را اثبات کرده و در نهایت این حق ایران در استفاده تحقیقاتی از سانتریفیوژهای نسل جدید پذیرفته شده شده است.

اولین گزارش آژانس بعد از این توافقات، در بیستم فوریه منتشر شد و مدیرکل آژانس در بخشی از گزارش خود به فعالیت‌های تحقیقاتی ایران پرداخته است.

یک هفته بعد از انتشار این گزارش، بعضی منابع داخلی با استناد به این گزارش و در خبری با عنوان «سانتریفیوژ فوق مدرنی قربانی توافق ژنو شد» مدعی شدند که: « استناد ۱+۵ به صفت «کنونی» (Current) در متن توافق ژنو بود و می گفتند ایران صرفا می تواند برنامه تحقیق و توسعه غنی سازی کنونی خود را ادامه بدهد و نمی تواند این برنامه را وسیع تر از این که هست بکند و بنابراین حق نصب ماشین جدید در بخش تحقیق و توسعه و تست آن را ندارد. در پاراگراف ۳۰ از گزارش اخیر آژانس در این باره آمده است: «در چهارم دسامبر ۲۰۱۳ (۱۳ آذر ۱۳۹۲)، ایران پرسشنامه اطلاعات طراحی به روز شده ای را درباره «سانتریفیوژهای جدید» تکی که این کشور آن را IR-8 نامگذاری و در بخش تحقیق و توسعه نطنز نصب کرده در اختیار آژانس قرار داد». آژانس سپس شرح داده که این ماشین با گازدهی نشده و قابلیت غنی سازی آن تست نشده باقی مانده است. به این ترتیب می توان نتیجه گرفت که توافق ژنو عملا برنامه تحقیق و توسعه ایران را هم Halt کرده و این خسارتی بسیار بزرگ برای صنعت هسته ای ایران خواهد بود.

اما واقعیت چیست؟

در بند سی‌ام گزارش مدیرکل آژانس آمده است:

از گزارش قبلی دبیرکل تاکنون، ایران به طور متناوب به تزریق UF6 به ماشین‌های IR-6s به صورت تکی و نیز به ماشینهای از نوع IR-1، IR-2m، IR-4 و نیز IR-6 گاهی به صورت تکی و گاهی به آبشارهای با اندازه مختلف ادامه داده است. یک تک سانتریفیوژ IR-5 همچنان منتظر تزریق UF6 است. در چهارم دسامبر 2013، ایران یک پرسشنامه طراحی را به آژانس ارائه کرد که در آن ایران به آژانس از قصد خود برای نصب یک تک سانتریفیوژ جدید موسوم به IR-8 در بخش تحقیق و توسعه خبر داده است. از 15 دسامبر به این سوی، آژانس یک غلاف محافظ جدید را بدون اتصالات مشاهده کرده است.

گزارش آژانس همچنین در پاورقی مربوط به نوع سانتریفیوژهای مورد استفاده در بخش تحقیقاتی که به آنها گاز تزریق شده نوشته: «در پانزدهم فوریه، یازده سانتریفیوژ IR-4، هفت سانتریفیوژ IR-6، یک سانتریفیوژ IR-6s و یک سانتریفیوژ IR-5 با هم در آبشار 2، چهارده سانتریفیوژ IR-1 در آبشار شماره 3، تعداد 164 سانتریفیوژ نوع IR-4 در آبشار شماره 4 و تعداد 162 سانتریفیوژ R-2m در آبشار پنجم نصب شده بودند.»

نکته جالب این است که منبعی که خبر قربانی شدن سانتریفیوژهای فوق مدرن ایران را منتشر کرده، از روز توافق در ژنو مدعی تا کنون همواره مدعی بوده است که طبق توافق ژنو ایران صرفا می تواند برنامه تحقیق و توسعه غنی سازی کنونی خود را ادامه بدهد، این در حالی است که ترجمه رسمی توافق ژنو اظهار می‌دارد: «ایران به فعالیت‌های تحقیق و توسعه‌ تحت نظارت خود، از جمله فعالیت‌های تحقیقاتی و توسعه‌ای فعلی در عرصه غنی سازی که برای انباشت اورانیوم غنی شده طراحی نشده‌اند، ادامه خواهد داد.»

این دو ادعا به روشنی با یکدیگر متفاوت هستند.

از سوی دیگر، این سایت مدعی شده است که « توافق ژنو عملا برنامه تحقیق و توسعه ایران را هم Halt کرده و این خسارتی بسیار بزرگ برای صنعت هسته ای ایران خواهد بود.» این در حالی است که گزارش آژانس به روشنی این ادعا را باطل می‌داند و بر اساس آن برنامه‌های تحقیق و توسعه هسته‌ای ایران، همچنان با جدیت در جریان است.