خصوصی سازی "فولاد" به روش ناشناخته

طی معاملات روز دوشنبه (29/11/86) بورس اوراق بهادار تهران چهارمین بلوک 5 درصدی سهام شرکت فولاد مبارکه اصفهان توسط سازمان تامین اجتماعی خریداری شد تا بلوک دوم این شرکت تنها بلوکی باشد که از سوی بازار سرمایه مورد بی مهری بازار قرار گرفته و روزهای آتی را به انتظار پیدا شدن خریدار نظاره گر باشد.

بنا بر گزارش بورس نیوز- واگذاری 15 درصد سهام شرکت فولاد مبارکه، تا تاریخ مذکور در حالی با موفقیت انجام شد که طی روزهای عرضه بلوک فولاد خریداران در پایان وقت معاملات و بدون هیچگونه رقابتی اقدام به خرید سهام بلوکی این شرکت نمودند.

از همین رو شاید، عرضه و معامله 15 درصد از 20 درصد سهام فولاد از دید سازمان خصوصی سازی یک موفقیت محسوب شود اما از دید اغلب کارشناسان واگذاری سهام یک شرکت دولتی به شرکتهایی چون صندوق بازنشستگی کارکنان فولاد و یا سازمان تامین اجتماعی و نیز شرکت صندوق اقتصادی مهر ایرانیان ( وابسته به موسسه مالی و اعتباری بسیجیان ) که جزء شرکتهای شبه دولتی می باشند را نمی توان خصوصی سازی محسوب کرد.

در همین راستا دکتر زارعی کارشناس مسایل مالی و اقتصادی در گفتگو با بورس نیوز اظهار داشت: در حال حاضر سازمان خصوصی سازی نسخه واحدی برای عرضه خصوصی سازی سهام شرکتهای دولتی در دست ندارد در حالی که قواعد کلی ناشی از تجارب دیگر کشورها در خصوص روش عرضه عمومی سهام شرکتهای دولتی می تواند برای مسئولین و بازار سرمایه مفید و موثر باشد.

وی افزود: مسایل متعددی به عنوان نقد واگذاریهای اخیر خصوصی سازی وجود دارد که مهمترین آنها بحث روش های عرضه می باشد. در بحث واگذاریهای اخیر سازمان خصوصی سازی کارشناسان و صاحبنظران اقتصادی مسایل مختلفی را به عنوان چالش های پیشروی خصوصی سازی عنوان کردند اما آنچه که کمتر به آن توجه شده بحث اندازه شرکتها در عرضه های سازمان خصوصی است بطوریکه اکثر سهام واگذار شده در راستای اجرای اصل 44 قانون اساسی برای تبدیل شدن از دولتی به خصوصی نیازمند حجم بالای نقدینگی می باشند.

زارعی ادامه داد: تجربه بسیاری از کشورها نشان داده، زمانی که دولت حجم عمده ای از اقتصاد را در دست دارد و بخش خصوصی ضعیف و ناتوان است، واگذاری شرکتهای کوچک برای شروع خصوصی سازی می تواند بسیار موثر تر و کاراتر از عرضه های بزرگتر باشد به همین دلیل قبل از عرضه فولاد براحتی مشکلات و چالش های پیش رو قابل پیش بینی بود چراکه عرضه سهام شرکتی همانند فولاد که بیش از 5 هزار میلیارد تومان ارزش بازار را دارا است نمی تواند دست بخش خصوصی معینی با این حجم نقدینگی قرار گیرد.

از سوی دیگر سهام چنین شرکتهایی که 20 درصد آنها متعلق به دولت 40 درصد سهم آن در دست سهام عدالت قرار دارد، بخش خصوصی تمایلی برای خرید سهام چنین شرکتهایی از خود نشان نمی دهد.

وی خاطرنشان کرد: بنیان بخش خصوصی بر این باور است که بهره وری و کارایی در بخش دولتی پایین است و انتقال مالکیت به بخش خصوصی ضمن افزایش کارایی به رشد اقتصادی هم کمک می کند در حالی که شرکتهای عظیمی همانند مپنا یا فولاد خوزستان و یا ملی مس که در بازار سرمایه عرضه شده، بخش خصوصی را مجاب به خرید سهام شرکت هایی می کند که اعمال مدیریت ناچیزی بر این شرکت ها خواهند داشت.

حال این سوال مطرح است که اگر دولت توان بهره وری و کارایی لازم را داشت چه ضرورتی بر خصوصی سازی بود و اگر اینگونه نیست پس چرا همچنان همراه با خصوصی سازی این شرکت ها مدیریت آنها در دست بخش دولتی است؟

این کارشناس اقتصادی با اشاره به اهداف ابلاغیه اصل 44 گفت: مهمترین هدف این اصل ارتقاء بهره وری، کارایی و رشد اقتصادی می باشد.

وی افزود: خصوصی سازی شرکتها باید به نحوی باشد که بخش خصوصی بتواند مدیریت شرکتها را نیز در دست گیرد در حالی که با حجم عظیم ارزش بازار شرکتهای مشمول این اصل این امر امکان پذیر نیست.

زارعی ادامه داد: تحقیقات نشان داده است که دولت بیش از 1000 شرکت دارد که مشمول خصوصی سازی هستند و ارزش بازار آنها بسیار پایین است بطوریکه بخش خصوصی قادر است آنها را خریداری و مدیریت کند. به همین دلیل به نظر من چالش مهم خصوصی سازی عرضه سهام شرکتهای با سرمایه بالا می باشد و بهترین راه برای توانمند کردن بخش خصوصی و حضور مردم در این بخش واگذاری شرکتهای کوچک با سرمایه کم می باشد تا از این طریق هم مردم و هم بخش خصوصی تجربه شرکت داری را به دست آورند.

بر اساس گزارش بورس نیوز عرضه بلوک های 5 درصدی فولاد طی روزهای اخیر نشان داد که مردم و بخش خصوصی تمایل چندانی برای حضور در چنین شرکت هایی را ندارند چراکه اولاً سهام این شرکتها بدون هیچ رقابتی در پایان ساعات معاملات انجام شد و از سویی دیگر خریداران سهام فولاد نهادهای شبه دولتی بودند.

امید است مسئولین سازمان خصوصی سازی از این واقعه بزرگ تجربه لازم را بیاموزند و در واگذاریهای بعدی شرکتهای دولتی با سرمایه کمتر را در جهت خصوصی سازی عرضه کنند.