برنده اصلی سقوط الرمادی به دست داعش کیست؟
داعش ریشههای عمیقی در حکومت صدام دارد. بسیاری از کارآمدترین فرماندهان، مشاوران و جنگجویان داعش، کار خود را با حزب بعث و حکومت صدام آغاز کردند. بعثیها داعش را میگردانند و این مساله از تاکتیکهای مورد استفاده آنها نیز قابل مشاهده است.
بعد از کودتای سال ۱۹۶۳ که به حکومت اولیه بعثیها انجامید، صدام حسین ریاست بر سازمانی اطلاعاتی به نام جهاز الخاص را بر عهده گرفت که اطلاعات بسیار دقیقی را در باره دوستان و دشمنان حزب بعث جمعآوری میکرد. این اطلاعات در برنامههای بعدی حزب بعث مورد استفاده قرار گرفت و از شروع حکومت بعثیها در سال ۱۹۶۸ تا سال ۲۰۰۳، بعثیها بر همه جنبههای زندگی در عراق کنترل تمام داشتند و با تکمیل روشهای اولیه خود برای جمعآوری اطلاعات به خوبی از آن برای تحکیم کنترل بر عراق استفاده کردند.
بعثیها میلیونها پرونده برای عراقیها تشکیل داند و شهروندان عراقی را مجبور کردند در باره خانواده و دوستان خود خبرچینی کنند. کارکنان نهادهای اطلاعاتی که اغلب سنیهای وفادار به صدام بودند استاد جمعاوری خصوصیترین اطلاعات در باره شهروندان عراقی بودند. مشابه سازمان اطلاعاتی آلمان شرقی، جزئیترین اطلاعات در باره تولد، مرگ، ساختار خانوادهها، روابط بین افراد و انگیزههای آنها جمعاوری و بایگانی میشد. رژیم بعث اغلب از این افراد برای اجبار افراد به اطاعتپذیری استفاده میکرد و در صورت ناکارآمد بودن این روش، مرگ در انتظار افراد سرکش بود. بعد از سقوط صدام، این توانایی از بین نرفت و از رژیم بعث به داعش به ارث رسید.
یکی از این بعثیها سمیر عبد محمد الخلیفاوی معروف به حجی بکر بود که از جاسوسی برای صدام به فرماندهی شاخه عملیات نظامی داعش رسید.
از سال ۲۰۰۴ به این سوی، القاعده عراق تصمیم گرفت فرماندهی خود را از چهرههایی خارجی مانند ابومصعب الزرقاوی و ابو ایوب المصری به عراقیهایی مانند ابو عمر البغدادی منتقل کند. القاعده عراق در سال ۲۰۰۶ به دولت اسلامی عراق تغییر نام داد. در همین دوره بسیاری از عراقیهای وابسته به این سازمان از زندانهایی مانند زندان بوکا آزاد شدند. یکی از این زندانیان، ابوبکر البغدادی خلیفه فعلی داعشیها است. او به عنوان یک زندانی نه چندان با اهمیت، نه با چهرههای مهم القاعده، بلکه در کنار اعضای حکومت سابق صدام و نیز برخی تندروهای مذهبی زندانی شده بود. در بوکا بود که البغدادی ارتباطات موثری را ایجاد کرد و ایده اولیه داعش را شکل داد تا نیروهای داخلی هوادار صدام در کنار نیروهای خارجی القاعده قرار بگیرند، از حمایت قبایل مشخصی برخوردار شوند و سپس خلافت خود را تشکیل دهند. در همین موقعیت بود که وی با حجی بکر ارتباط برقرار کرد.
مجله المانی اشپیگل اخیرا به دست نوشتهها و چارتهای سازمانی حجی بکر در باره تشکیل سازمان اطلاعاتی داعش مشابه تشکیلات اطلاعاتی رژیم بعث دست یافته است. به نوشته این مجله، این اسناد، این حدس امریکاییها در ده سال اخیر را تائید میکنده که بعثیهای سابق در پشت پرده بسیاری از اقدامت در عراق قرار دارند. از سال ۲۰۰۳ به این سوی مهار جهادیهای مستقر در عراق را دست داشتهاند. آنها در ابتدا ورود القاعده به صحنه را تسهیل کردند و سپس صدها خودروی بمبگذاری شده و اطلاعات مربوط به عملیاتهای آمریکاییها را برای آنها فراهم کردند.
حجی بکر نمونهای از بعثیهایی است که تواناییهای اطلاعاتی خود را در اختیار داعش قرار داد. او به عنوان افسر اطلاعاتی نیروی هوایی ارتش صدام احتمالا بخشی از تیمی بوده است که پروژه بمبهای کنار جادهای را در عراق طراحی کردند. در دوره کار برای داعش، وی نمودارها، پرسشنامهها، پروندهها و سوابق شخصی را بر مبنای الگوی رژیم بعث تهیه میکرد. این سطح از دقت در کار به بعثیهای سابق و داعشیهای فعلی، اشراف اطلاعاتی بر عراق و سوریه را هدیه کرده است. ولی احتمالا مهمترین دستاورد بعثیهای سابق، آموزش مهارت ایجاد پایگاههای داده مشابه در باره ریز شخصی، روانی و اطلاعات مهم در باره همه جنگجویان خارجی و هر فرد مورد توجه داعش بوده است. یکی از پایگاههای داده مشابه، اخیرا و در جریان کشتن یکی از چهرههای مهم اقتصادی داعش به دست امریکاییها افتاده است.
از زمان ورود آمریکاییها به بغداد، نزدیک به یکصد هزار بعثی ظرفیت پیوستن به شورش علیه آمریکاییها و دولت عراق را داشتند. این عدد شامل سیهزار کماندوی عضو فدائیان صدام، ۲۶ هزار عضو گارد ریاست جمهوری صدام، ۳۱ هزار نیروی اطلاعاتی و تحلیلگران و ماموران پنج تشکیلات اطلاعاتی صدام و حدود ۶۰۰۰ افسر جنگآزموده ارتش صدام بود که در جریان دومین فرمان حکومای پل برمر از کار اخراج شدند. این گروه از بین نرفتند، بلکه بر مبنای طرحهای از پیش تهیه شده به فعالیت زیرزمینی پرداختند و بزرگترین گروه شورشی در عراق یعنی جیش المجاهدین را شکل دادند. همین افراد در گروههای دیگری مانند انصارالسنه نیز جایگاه مهمی کسب کردند.
بعثیهای سابق در دیگر تشکیلات وابسته به فرزندان صدام و خود وی نیز سهم مهمی داشتند. برخی از بعثیها و از جمله عزت ابراهیم الدوری از راه دور و از جمله از دمشق بر این روند نظارت داشتند. در سال ۲۰۰۷ برخی از قبائل عراقی از همکاری با القاعده خسته شدند و در کنار نیروهای دولتی عراق قرار گرفتند ولی بسیاری دیگر مانند حجی بکر به کار قبلی خود امیدوار بودند و نهایتا داعش را ایجاد کردند.
در واقع داعش امروزی تشکیلاتی تشکیل شده از قبایل اهل سنت و شورشیانی است که از سال ۲۰۰۳ به این سوی در درگیریهای عراق حضور داشتهاند. این سازمان تحت تاثیر القاعده و تحت فرماندهی اسمی نیروهای خارجی است. صرف نظر از هر چیز دیگری، بعثیهای سابق و از جمله حجی بکر و عزت الدوری به ایجاد داعش کمک کرده و افرادی مانند حجی بکر به خوبی به پیشبرد کار داعش پرداختهاند.
بعثیهای سابق و رهبران قبایل عراق میدانند که الهامبخشی و ایجاد انگیزه در هفت میلیون عراقی مورد نظر آنها، اهرم سیاسی قدرتمندی است. در پناه تهدید بغداد توسط داعش، انها به دنبال کسب خودمختاری در منطقه مورد نظر خود هستند و اگر حکومت عراق بتواند بر این شورشیها غلبه کند، آنها میتوانند بار دیگر تغییر مسیر بدهند و به دنبال کسب قدرت در سرزمینها مطلوب خود بروند. وضعیت برای آنها، وضعیتی برد- برد است.
در سوی مقابل داعشیها هم میتوانند با نمایش سر بریدن آدمها، هر کسی را که به دنبال توطئهای علیه آنها باشد، به وفاداری مجبور کنند ولی تا وقتی که دشمن در برابر آنها باشد، دو طرف احتمالا این اختلاف خود را علنی نخواهند کرد.
منبع: تابناک
