پیشگیری از مفاسد اقتصادی از نگاه شرق
کوشش انسانها برای بهدستآوردن ثروت و تلاش برای برطرفکردن نیازهای مادی خویش، عمری به درازای حیات بشری دارد. از آن زمان که بشر آموخت برای رفع نیازهای مادی خویش باید در جستوجوی فرصتهای مالی باشد تا با کسب درآمد و ثروت به اهداف خویش نایل شود، برخی برای دستیابی به لذایذ و منفعت بیشتر، به سوی بهرهمندی از ابزارها و روشهای مختلف، ولو غیرمشروع سوق پیدا کردند. در کنار این، وجود زمینههای نامناسب فرهنگی و اجتماعی، بستر مناسب را برای انحراف و کجروی اشخاص در معرض خطر، فراهم کرد تا فراموش کنند هدف اصلی انسان از تلاش برای بهدستآوردن ثروت و درآمد، رفع نیازهای روزمره خویش است. در سالیان اخیر شاهد روند روبهافزایش گرایش به ارتکاب جرائم اقتصادی و زراندوزی از طرق نامشروع بودهایم. مسئله حائز اهمیت این است که اگر این گرایشات ناصحیح از سوی برخی خواص و مسئولان در دوره تصدیشان بروز کند، بیشترین آسیب را به نظام اقتصادی و نظام اجتماعی یک کشور وارد میکند. دلیل این مهم، وابسته به ماهیت جرائم مذکور است. به دیگر سخن از آنجا که مفاسد اقتصادی کلان، بعضاً وابسته به تبانی و رانت مدیران و کارکنان دولتهاست و بدون دخالت و همکاری ایشان زمینه بروز آنها کمتر محقق میشود، بنابراین ارتکاب مفاسد اقتصادی تا حدود بسیار زیادی در گرو همکاری مدیران، مسئولان و کارمندان فاسد در دستگاه حاکمیتی یک کشور است و آثار تخریبی غیرقابل انکاری در نظام اقتصادی و اجتماعی آن کشور بر جای میگذارد؛ برای مثال، بروز فسادهای کلان اقتصادی توسط مسئولان و خواص جامعه، موجبات اباحهگری را برای سایر افراد جامعه ایجاد میکند که نتیجه آن عادیسازی یک امر قبیح و مذموم اجتماعی در جامعه خواهد بود که نهتنها زمینه را برای بروز رفتارهای مشابه مهیا میکند، بلکه سایر اقشار جامعه را به اینسو تشویق خواهد کرد. ازهمینرو، مقام معظم رهبری(دامت برکاته) بارها درباره لزوم برخورد با مفاسد اقتصادی، بهویژه پرهیز از زراندوزی خواص هشدار دادهاند و خواستار اقدام عاجل و مؤثر از سوی قوا بودهاند.
از سوی دیگر، از آنجا که مبانی حاکمیتی در کشور ما برگرفته از اندیشههای ناب اسلامی است، باید گفت این آیین مقدس و الهی، نهتنها با گردآوری ثروت به شکل افراطی مخالف است (إِنَّ الاْءِنسَانَ لَیطْغَی أَن رَآهُ اسْتَغْنَی- علق: ٦و٧)، بلکه ریاضت اقتصادی و فقر را نیز مذموم میشمارد. ازاینرو تلاش برای کسب روزی حلال و به قدر کفایت، از جمله امور مورد تأکید و تحسین بوده است. اسلام صرفنظر از اندیشههای سیاسی با اتکا بر معارف الهی و جامع خود، بر عدالت اجتماعی و محیط اقتصادی سالم تأکید دارد و هرگونه زراندوزی افراطی را نفی و بر عدالت اقتصادی در جامعه تأکید میکند. قرآن کریم میفرماید: «اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّـهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ»(حدید:٢٠). همانگونه كه تجملگرايي به اقتصاد سالم، آسيب وارد ميکند و بخش عظيمي از ثروت به جاي مصرف درست دنيوي و اخروي، صرف تجملگرايي ميشود، آسيبی جدي نیز به جريان سالم آن وارد ميکند.
زيرا منابع اقتصادي و توليد را به سمتوسويي ديگر سوق ميدهد كه به جاي شكوفايي اقتصادي و قوام جامعه، موجب بحران اقتصادي در بلندمدت ميشود. نتيجه آن خواهد بود كه ثروت جامعه در جايي هزينه و سرمايهگذاري میشود كه باعث قوام اقتصادي جامعه نمیشود و تأمينكننده امنيت غذايي و آسايش جامعه نخواهد بود، بنابراین باید گفت ریشه بسیاری از مفاسد اقتصادی در دنیاپرستی و آزمندی افرادی است که با وجود داشتن شرایط مالی نسبتا مناسب، بدان قانع نبوده و برای دستیابی به ثروت بیشتر به سراغ ابزارها و روشهای نامشروع و غیرقانونی، از قبیل اختلاس، کلاهبرداری، ارتشا و... میروند. اسلام برای برطرفکردن این مسئله، قناعت و تقوا را معرفی میکند. حضرت پیامبر(ص) قناعت را گنجی پایانناپذیر معرفی کرده و میفرماید: «اَلْقناعَة كَنز لا يفنى». حضرت علی (ع) نیز قناعت را رمز دستیابی به عزت معرفی میکند و میفرماید: «إن تقنع تعز». نمونه عملی این آموزههای دینی، زهد و سادهزیستی متجلی در سیره زندگانی امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی(حفظ الله المقامه) است که میتواند سرمشق و الگوی مناسبی برای پرهیز از هویپرستی، زراندوزی و انتخاب تقوا و قناعت، بهویژه برای خواص و در مسیر الیالله باشد. از دیگر آموزههای اسلامی برای تحقق پیشگیری از مفاسد اقتصادی در جامعه، اهمیتدادن به حقالناس است. اغلب جرائم اقتصادی برگرفته از نادیدهانگاشتن حقوق مردم است. بهنحویکه افراد خاطی بدون درنظرگرفتن حق دیگری به چپاول اموال، دارایی و ثروت وی اقدام میکنند یا با استفاده از ابزارهای مختلف به تصرف و تجمیع آنها برای خود اقدام میکنند، ازاینرو در آموزههای دینی شاهد این مسئله هستیم که بارها به انذار و تنذیر از رعایتنکردن حقوق مردم یاد میشود؛ برای مثال قرآن کریم برای کسانی که از طریق کمفروشی، به پایمالکردن حقالناس مبادرت میورزند، عذابی دردناک پیشبینی کرده و میفرماید: «وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ» در سیره ائمه معصومین (علیهمالسلام) نیز تعرض به حقالناس گناهی نابخشودنی است، چنانکه حضرت علی(ع) میفرماید: «الذَّنْبُ الَّذِي لَا يُغْفَرُ فَمَظَالِمُ الْعِبَادِ بَعْضِهِمْ لِبَعْض: گناهی که آمرزیده نمیشود، ستمهایی است که بندگان به یکدیگر انجام میدهند». با این وصف، باید گفت معارف الهی و اندیشههای ناب اسلامی بهترین راهبردها و برنامههای اصلاحی و پیشگیرانه در مسیر فسادزدایی و تحصیل بهداشت اقتصادی را در جامعه ارائه داده است. بیشک بهرهمندی از این دریای بیکران و تدابیر دقیق اسلامی میتواند جامعهای متوازن، همراه با رفاه و آسایش عمومی، آنهم به دور از هرگونه کجروی، انحراف و فساد اقتصادی برای ما به ارمغان آورد. انشاءالله
گزارش خطا
0 پسندیدم
ارسال نظر
اخبار روز
خبرنامه