مشروح سخنان هاشمي رفسنجاني دركنفرانس بينالمللي وحدت اسلامي
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام مهمترين راههاي رسيدن به وحدت را روي آوردن به اجتهاد و توجه بيش از پيش به آزادانديشي و همچنين پرهيز از نزاع و تاكيد براخلاق اسلامي برشمرد.
به گزارش خبرنگار سياسي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، آيتالله هاشمي رفسنجاني در كنفرانس بينالمللي وحدت اسلامي تاكيد كرد:« عمدهترين راه ايجاد وحدت و پرهيز از نفاق و نزاع، اخلاق اسلامي و انساني و روي آوردن به اجتهاد و آزادانديشي است.»
وي با اشاره به اهميت وجود وحدت در بين كشورهاي جهان اسلام اظهاركرد:« امروز جهان اسلام با همه وسعت و امكاناتي كه دارد، در تمام دنيا ميتواند قويترين بخش جامعه بشريت باشد، ولي متاسفانه دچار اختلافاتي است و از وحدت و همدلي تا حدي فاصله دارد كه اين برخلاف خواست صريح اسلام، قرآن و عقل است.»
رييس مجلس خبرگان رهبري خاطرنشان كرد:« حيف است كه مجموعه عظيم يك ميليارد و 600 ميليوني و حدود 60 كشور مستقل با در دست داشتن بهترين نقاط سوقالجيشي و جغرافيايي دنيا و همچنين داشتن مكتب انسانساز و راهنمايي مثل قرآن نتواند از نعمت همكاري و اتحاد خوب برخوردار باشد.»
هاشمي رفسنجاني با بيان اينكه «نميخواهم بگويم وحدت نداريم بلكه وحدت كم داريم»، افزود:« ارزش همدلي و اتحاد كاملا روشن و ضررهاي تشتت و اختلاف يعني اتلاف منابع و فرصتها كاملا عيان است. انواع اختلاف در جوامع بشري وجود دارد و به طور مثال در مسيحيت هم فرقههاي فراواني هست، ولي از اسلام با وجود محور اصلي آن يعني قرآن انتظار بيشتري ميرود.»
وي با اشاره به آيهاي از قرآن كريم مبني بر تاكيد بر وحدت بين مسلمانان اظهار كرد:« يكي از ملاكهاي به دست آوردن اتحاد، تقواست و شايد اين كمبود براي جامعه انساني و امت ما بسيار دردآور است. وقتي منبع اختلافات را نگاه ميكنيم ميبينيم كه دردهاي لاعلاجي نيستند. قسمتي از اختلافات، فكري، قسمت ديگري از اختلافات، فقهي و قسمتي هم سياسي است كه عمدتا سياسيون و احزاب درگير اختلاف آخر هستند. البته نزاعهاي فرعي هم فراوان است كه به نحوي به همان سه منبع اصلي اختلاف متكي است.»
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام با بيان اينكه راه حل اختلافات عقيدتي، علم كلام است كه البته خود نيز ميتواند منشأ اختلاف باشد، تصريح كرد:« متولي اين مساله علما هستند. اگر بحثهاي كلامي را در بحثهاي آرام و منطقي بين صاحبنظران و مذاهب مختلف داشته باشيم و بدون خشونت و نزاع، مسائل كلامي را حل كنيم، اختلافات عقيدتي به راحتي حل ميشود.»
هاشمي رفسنجاني با اشاره به منبع دوم اصلي اختلافات، يعني اختلافات فقهي اظهاركرد:« اختلافات فقهي هم مختص علماست. نميشود گفت اختلاف نباشد؛ چرا كه اين واقعيتي است كه خدا خواسته است و مضر هم نيست و اگر به نزاع كشيده نشود ميتواند منشأ همدلي و پيشرفت باشد، ولي اشكال كار اين است كه در اين اختلافات برخورد مناسبي نميشود و امت را در مقابل هم قرار ميدهد. مسوول اين اختلافات و حل آنها علما، فقها و مدارس و مراكز ديني هستند و اگر خود اينها نتوانند اين اختلافات را حل كنند، نبايد توقع داشته باشيم كه توده مردم اختلاف نداشته باشند.»
وي همچنين با اشاره به اختلافات سياسي گفت:« بخش سوم اختلافات كه امروز زياد رايج شده است و بهخصوص پس از اينكه دست استكبار فشار آورد و امت اسلامي از هم جدا شدند، اختلافات سياسي است و اين اختلافات از عشيره گرفته تا احزاب و در نهايت بين كشورها، ملتها را رنج ميدهد و متاسفانه ديگران هم از اين فرصت سوءاستفاده ميكنند.»
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام تاكيد كرد:« اين مساله بيشتر به دست احزاب، سياستمداران، دولتها و مجلسهاست و اين همان چيزي است كه در اين اجلاسهاي وحدت جاي آن خالي است. البته سازمان كنفرانس اسلامي تاسيس شده و رابطه العلماي اسلامي هم تشكيل شده است ولي متاسفانه در همان اجلاسها هم گاهي نزاعها مشتعل ميشود. البته كارهاي خوبي هم انجام ميشود ولي خيلي كمتر از آن چيزي است كه اسلام عنوان كرده است و قرآن از ما ميخواهد.»
هاشمي رفسنجاني افزود:« مرجع حل مشكلات در اختلافات مختلف وجود دارد كه دو بخش آن مستقيما مربوط به علما و مراجع است و يك بخش آن هم مربوط به دولتهاست كه البته علما هم ميتوانند – اگر دولتها درست عمل كنند – بر دولتها تاثيرگذار باشند. علما پل بزرگي بين تودهي مردم و دولتها هستند و دولتها به مردم و اين پل مهم و وحدتبخش نياز دارند. دانشگاهيان هم بايد در اين بخش حساب شوند كه ميتوانند بسيار موثر باشند. بنابراين بايد همدلي بين دانشگاهيان با اين بخش وجود داشته باشد و البته متاسفانه كساني هستند كه ميخواهند نگذارند اين دو بخش عظيم جامعه به هم برسد.»
وي با بيان اينكه اصل حل اين مشكلات را بايد از قرآن بگيريم كه سند مشترك بين همهي ماست، خاطرنشان كرد:« اين سند معتبر الهي منكر ندارد و اگر نقاط مشترك را از آن استخراج كنيم ميتوانيم بسياري از اين اختلافات و نزاعها را حل كنيم. عمل پيامبر اسلام (ص) در تفسير عملي قرآن نيز براي ما يك الگوي عملي است. پيامبر از انسانسازي آغاز كردند و با تربيت هستههاي اوليه امت اسلامي كه در دوران سختي رشد كردند و فولاد آبديده شدند و كمكم آوازه آنها به اطراف مكه از جمله مدينه رفت، كار خود را آغاز كردند. متشتتترين بخش جامعه، ميدان كار پيامبر بود و ايشان به گونهاي عمل كردند كه قرآن خطاب به امت ميفرمايد اين نعمت بزرگي بود و اگر همهي ثروت زمين را خلق ميكرديم و شما هم آن را مصرف ميكرديد نميتوانستيد اين الفت را به وجود بياوريد.»
رييس مجلس خبرگان ادامه داد:« آنچه از قرآن ميفهميم اين است كه انسان مومن، آگاه، متقي و متخلق به اخلاق اسلامي اگر پرورش پيدا كند، هم تكاملها سرعت ميگيرد و هم اختلافات كم ميشود؛ چرا كه اختلافات به بخش ناداني انسانها مربوط ميشود و حتي اگر علما هم به سوء اخلاق آلوده باشند اين اشكال بروز پيدا ميكند.»
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام در ادامهي سخنان خود بر اهميت اخلاق اسلامي و انساني به عنوان عمدهترين راه ايجاد وحدت و پرهيز از نفاق و نزاع تاكيد كرد و گفت:« اگر قرآن را با دقت و حضور ذهن مورد بررسي قرار دهيم، درمان همه اختلافات را در آن پيدا ميكنيم و البته رفتار پيامبر(ص) و ائمه ما هم راه را براي ما باز ميكند.»
به گزارش ايسنا، هاشمي رفسنجاني خاطرنشان كرد:« متاسفانه به اهميت اين مساله در حوزهها هم پرداخته نميشود. در حوزهها به علومي مثل ادبيات، فلسفه، فقه و اصول پرداخته ميشود، ولي اخلاق به طور علمي، تحليلي و با توجه به عامل اخلاق و ضداخلاق، به شكل رسمي در حوزهها تدريس نميشود و تنها در حد مطالعات جنبي و حاشيهاي به آن پرداخته ميشود و به ركن وحدتبخش و آگاهيدهي آن توجه نميشود؛ در حالي كه حتي بحثهاي اخلاقي قرآن بيش از بحثهاي فقهي است. بنابراين در مدارس، دانشگاهها و بهخصوص در حوزههاي علميه و همچنين در صداوسيما و رسانهها بايد به طور علمي و منظم به بعد ميداني وحدت از راه اخلاق پرداخته شود.»
وي در ادامه بر اهميت اجتهاد تاكيد كرد و افزود:« دين اسلام خاتم اديان است و اين خاتم بودن يعني تا قيامت ادامه دارد و البته قيامت هم كه معلوم نيست در چه زماني خواهد بود. امروز بسياري مسائل وجود دارد كه اصول آنها در قرآن و اسلام هست. ما بايد از اعماق زمين گرفته تا كرات و كهكشانها و ريزترين ذرات فكر كنيم و همه اينها بستگي به اجتهاد دارد و براي پرداختن به اين مسائل بايد به اجتهاد براساس قرآن و اسلام توجه كرد.»
رييس مجلس خبرگان رهبري با تاكيد بر اينكه اجتهاد حتما مكمل خاتميت است، اظهار كرد:« حتي در زمان پيامبر هم دستور تفقه در دين داده شده است. تفقه جزو دستورات محكم اسلام است و در همان صدر اسلام جزو اصول اساسي اسلام قرار گرفت.»
هاشمي با بيان اينكه اگر «اجتهاد نداشتيم، اسنادي كه از صدر اسلام به ما رسيده است براي ما كافي نبود»، گفت:« اجتهاد در يك فضاي آزاد و آزادانديشي ميتواند موثر باشد. آزادانديشي عنصر اصلي اجتهاد است و قرآن هيچگاه به ما نگفته است كه گوشهاي خود را ببنديد، حرفهاي ديگران را نشنويد و چيزهايي كه ميفهميد را بيان نكنيد.»
وي با اشاره به اينكه در مقطعي از تاريخ اسلام، تمدن دنياي اسلام اوج گرفت كه معلول آزادانديشي بود، تاكيد كرد:« امروز بايد دهها برابر آن زمان آزادانديشي داشته باشيم و دانشگاهها، پژوهشگاهها و مراكز علمي ما بايد حرفها، تحقيقات، دانش و علوم مختلف را از سراسر دنيا بگيرند و خود ما هم ظرفيت اين مساله را داريم و بايد از نوآوريهاي دنيا نهايت استفاده را ببريم.»
هاشمي رفسنجاني با اشاره به آيهاي از قرآن كريم در همين رابطه اظهار كرد: « خداوند به ملتي كه گوش باز داشته باشد و به دنبال بهترينها برود بشارت ميدهد. البته من نميخواهم بگويم كه ما اصلا به دنبال اين مساله نيستيم ولي آنطور كه بايد و شايد نيز به دنبال آن نيستيم. اجتهاد بابي است كه خداوند به روي ما باز كرده است و ما هم از لحاظ سرمايه براي اين مساله كم نداريم ولي من فكر ميكنم آزادانديشي ما كافي نيست و تحجرها، ظلمها و تعصبهايي مانع از اين قضيه ميشود.»
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام در ادامه بر اهميت مناظره و آنچه در اسلام از آن به عنوان جدال احسن ياد ميشود، تاكيد كرد و افزود:« مگر ما دستور جدال احسن با غير اهل كتاب نداريم؟ خود اين مساله پايه وحدت است. سنتي از قبل و از زمان صدر اسلام وجود داشت و آن بحث مناظره است. ائمه مختلف و علماي شيعه و سني همواره با هم مباحثه ميكردند و ائمه نيز از اين مساله استقبال ميكردند. سنت مجادله در حدود قرن چهارم تبديل به كتابهاي مهمي شد و خود اين امر مايه اتحاد خواهد شد؛ به شرط آنكه مجادله احسن و نه براي نزاع بلكه براي فهميدن بيشتر باشد.»
وي با بيان اينكه «امروز دنيا با استفاده از ميزگردها اين كار را انجام ميدهد» تصريح كرد:« حتي اين مساله در دنيا تا جايي پيش رفته است كه اين كار را به صورت ويدئوكنفرانسها انجام ميدهند و يك نفر از شرق با يك نفر از غرب مناظره ميكند. ما در اين كارها جديدالولاده هستيم و دنياي اسلام بايد مسائل خود را با تلاش در راه مباحثات و احتجاجات حل و فصل كند. البته اگر اين مساله رنگ تعصب و دوگماتيسم به خود بگيرد ضرر خواهد داشت.»
هاشمي رفسنجاني در ادامه، عقل را پايه اجتهاد دانست و اظهار كرد:« در قرآن صدها مورد به عقل، فكر و دانش توجه شده است. عقل پايه اجتهاد است و تعقل هيچ سازگاري با تحجر و تعصب غلط ندارد.فرقهگراييها و دينهاي ساختگي اغلب ريشههاي استكباري دارند ولي متاسفانه در درون ما هم فرقههايي از خودمان به وجود ميآيد كه موجب خشونتها، تحجرها و تعصبات غلط است.»
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام با بيان اينكه «افراطكاريهايي كه امروز در دنياي اسلام بروز پيدا ميكند، مربوط به فرقهگراييهاي فكري و مندرآوردي است كه ريشه در خوارج دارند»، تاكيد كرد:« تندروي در اسلام نيست بلكه تندروي ناشي از انحرافات تاريخي بشر است. راه نجات، طريق وسط و اعتدال است و با اعتدال ميشود همه چيز را حل كرد.»
وي افزود: « بشريت نميتواند فاجعهاي كه در غزه اتفاق افتاد را فراموش كند؛ مسيحيان گفتند آن فاجعه يك جنايت ضدبشري است، ولي مسلمانان آنطور كه بايد و شايد موضع نگرفتند؛ چرا كه متاسفانه درگير اختلافات هستند. در لبنان 33 روز مردم را بمباران كردند، در يمن مسلمانان يكديگر را ميكشند و كشتارهاي عراق و افغانستان را نيز شاهد هستيم و اين اتفاقات ميافتد تا خارجيها ما را نگاه كنند و به ما بخندند. اين مسائل اصلا با فضاي اسلامي سازگاري ندارد و عدهاي اين كارها را انجام ميدهند و فكر ميكنند كه دارند جهاد ميكنند.»
رييس مجلس خبرگان رهبري با تاكيد بر اينكه ما بايد با اجتهاد نيرومند، فكر باز، سعه صدر، عقل آمادهي شنيدن و بررسي كردن به استقبال معارف مختلف بشريت برويم، افزود:« از همان روز اول انقلاب، فكر وحدت اسلامي داشتيم و اين كنگرهها هم محصول فكر و انديشهي امام بزرگوار است و بعد هم رهبر انقلاب آن را به صورت مجمع تقريب درآوردند.»
هاشمي رفسنجاني در پايان با بيان اينكه مسلمانان سند واحدي به نام قرآن دارند، اظهار كرد:« من در حال حاضر موج فتنه را در منطقه و جاهاي ديگر ميبينم كه از اختلافات نشأت ميگيرد و عمدتا اختلافات سياسي است و ريشهي آن هم در اخلاق است و اخلاقيون بايد به داد بشريت برسند.»
