واقعیت تلخ داده‌ها؛ گرانی خودرو از روایت تا واقعیت!

بورس‌نیوز:

 با شکل گیری جنگ رمضان در اسفند ماه 1404،  اقتصاد ایران در وضعیت انجماد قرار گرفته و با تشدید درگیری‌ها، در نهایت ائتلاف رژیم‌های تروریستی صهیونی و آمریکایی به زیرساخت‌های کشور حمله کردند. و به شرکت‌های کلیدی فعال در حوزه فولاد و پتروشیمی آسیب وارد کردند. از نگاه بسیاری از کارشناسان اقتصادی، همین آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌ها، می‌تواند زمینه‌ساز کاهش عرضه محصولات فولادی در کشور شود و در ادامه، این کمبود عرضه به‌صورت دومینووار فشار خود را بر صنایعی مانند خودروسازی و تولید لوازم خانگی وارد خواهد کرد.

در روزهای اخیر، میان خودروسازان و وزیر صمت تنش‌هایی شکل گرفته است. محور این اختلاف، افزایش قیمت خودرو در روزهای گذشته است و این پرسش مطرح می‌شود که آیا این افزایش منطقی بوده یا فاقد دلایل محکم است. بسیاری از رسانه‌ها و تحلیلگران، خودروسازان را عامل گرانی معرفی کرده‌اند، اما بررسی داده‌ها و ارقام، نه صرفاً اظهارات دولتمردان و مدیران ذی‌نفع، نشان می‌دهد که واقعیت متفاوت است. بر اساس داده‌های بورس کالا و کدال، این هجمه یک‌دست علیه خودروسازان توجیهی ندارد و این صنعت نیز مانند سایر بخش‌ها از تبعات اقتصادی جنگ آسیب دیده است. در چنین شرایطی، به‌جای متهم‌سازی فعالان این حوزه، باید از آن‌ها حمایت کرد و ثبات اقتصادی کشور را، همان‌طور که رهبر انقلاب تأکید کرده‌اند، حفظ نمود.

برای فهم بهتر مطالب مرتبط با بورس کالا باید به موارد ذیل تسلط نسبی پیدا کرده و با علم به مکانیسم بورس کالا اقدام به مطالعه این بخش کنید:

بورس کالا در واقع یک بازار رسمی و سازمان‌یافته است که در آن، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان می‌توانند انواع کالاها را خرید و فروش کنند. این بازار نقش مهمی در حرکت چرخ اقتصاد دارد، چون ارتباط مستقیم‌تری بین عرضه‌کنندگان و خریداران برقرار می‌کند.

در بورس کالا، قیمت‌ها به‌صورت شفاف و بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا تعیین می‌شوند. یعنی اطلاعات مربوط به معاملات، از جمله قیمت و حجم خرید و فروش، در دسترس است و همین موضوع باعث می‌شود تحلیل بازار آسان‌تر و دقیق‌تر انجام شود.

برای مثال، فرض کنید یک تولیدکننده لوازم خانگی به ورق فولادی نیاز دارد. این تولیدکننده می‌تواند از طریق بورس کالا و با ثبت سفارش (از طریق کارگزار)، محصول مورد نیاز خود را خریداری کند. از طرف دیگر، تولیدکنندگان فولاد نیز محصولات خود را در این بازار عرضه می‌کنند.

در این فرآیند، معمولاً یک قیمت پایه برای کالا تعیین می‌شود که اغلب بر اساس عواملی مانند قیمت‌های جهانی یا نرخ ارز است. اگر میزان تقاضا برای یک کالا بیشتر از مقدار عرضه باشد، خریداران برای به‌دست آوردن آن با یکدیگر رقابت کرده و قیمت افزایش پیدا می‌کند. برعکس، اگر عرضه بیشتر از تقاضا باشد، قیمت‌ها تمایل به کاهش خواهند داشت.

به همین دلیل، بورس کالا بستری فراهم می‌کند که در آن قیمت‌ها به شکل رقابتی و شفاف کشف شده و امکان تصمیم‌گیری بهتر برای فعالان اقتصادی فراهم می‌شود.

بررسی داده‌های عرضه ورق گرم و سرد در بورس کالا از دی ماه 1404 تا 14 اردیبهشت 1405 نشان‌دهنده تداوم عرضه این محصولات است، اما نکات مهمی در این میان وجود دارد. نخست اینکه در ابتدای جنگ، عرضه فولاد گرم و سرد متوقف شد که این موضوع نشان‌دهنده اختلال در زنجیره تأمین خودروسازان است. با این حال، در گزارش‌های رسانه‌ای کمتر به این نکته اشاره شده است. همچنین بررسی قیمت‌های پایه و میانگین موزون در هفته‌های منتهی به عید از اهمیت بالایی برخوردار است.

برای نمونه، قیمت پایه ورق گرم خودرو در اواسط دی ماه 1404 حدود 58 هزار تومان بوده که در عرضه 17 اسفند همان سال به 63 هزار تومان رسیده است، بدون آنکه رقابت قیمتی خاصی شکل بگیرد. اما در عرضه اردیبهشت ماه، که از آن به‌عنوان نقطه عطف یاد می‌شود، قیمت پایه به 85 هزار تومان رسید و به‌دلیل افزایش تقاضا، رقابت شکل گرفت و قیمت نهایی تا 100 هزار تومان بالا رفت. این یعنی از عرضه 17 اسفند تا 9 اردیبهشت، قیمت پایه حدود 37.9 درصد و میانگین موزون حدود 58 درصد افزایش یافته است.

وضعیت ورق سرد خودرو نیز روندی مشابه را نشان می‌دهد. قیمت پایه این محصول در 6 دی ماه 1404 برابر با 66400 تومان بوده که در 17 اسفند به 77100 تومان و در 12 اردیبهشت به 99800 تومان رسیده است. این ارقام به‌وضوح بیانگر روند افزایشی قیمت‌ها در این بخش هستند.

علاوه بر داده‌های بورس کالا، اطلاعات کدال مربوط به ایران‌خودرو نیز این روند افزایشی را تأیید می‌کند. با توجه به محدودیت‌های شدید در واردات، ناشی از شرایط جنگی و افزایش نرخ ارز، تأمین نهاده‌های تولید برای صنایع با دشواری همراه شده است و با توجه به اولویت‌بندی تخصیص ارز، نمی‌توان انتظار داشت که همه صنایع در اولویت قرار گیرند.

نگاهی به آمار تولید ایران‌خودرو در فروردین ماه 1404 نشان می‌دهد که این شرکت در 6 گروه محصول اصلی و یک بخش سایر، در مجموع 12160 دستگاه خودرو تولید کرده است. بر اساس داده‌های کدال، حدود 40 درصد از هزینه تأمین نهاده‌ ورق گرم مربوط به واردات است؛ موضوعی که با توجه به محدودیت‌های فعلی، با دشواری جدی مواجه شده است. از سوی دیگر، افزایش قیمت ورق در بورس کالا نیز فشار مضاعفی بر هزینه‌های تولید وارد کرده است.

به بیان ساده، ایران‌خودرو برای تولید هر خودرو، ناچار است بخشی از ورق گرم مورد نیاز خود را با ارز گران‌تر وارد کند و هم‌زمان افزایش قابل‌توجهی در قیمت خرید ورق از بورس کالا را نیز متحمل شود. این در حالی است که افزایش هزینه‌هایی مانند حقوق و سربار نیز در این تحلیل لحاظ نشده و در صورت در نظر گرفتن آن‌ها، فشار بیشتری بر خودروسازان وارد خواهد شد.

با در نظر گرفتن همه این موارد، می‌توان ارزیابی کرد که آیا اتهامات مطرح‌شده علیه خودروسازان تا چه اندازه بر پایه شواهد محکم است یا خیر.

نتیجه‌گیری بر عهده خوانندگان عزیز...