گواهی برق سبز در بورس انرژی: ابزاری نوین برای تعهدات پایدار صنایع

بورس‌نیوز:

سوال: امسال، شاهد انتشار برای اولین بار نماد «برقت ۰۵۱۲ پ ۱ ر»، گواهی برق سبز، بوده‌ایم. حال این پرسش مطرح می‌شود که با فرا رسیدن تابستان و احتمال رسیدن قیمت معاملات بازار فیزیکی برق سبز به ۱۰ هزار تومان، این گواهی تا چه حد با افت قیمت مواجه خواهد شد؟

در پاسخ به این سؤال که اگر قیمت معاملات بازار فیزیکی برق سبز در تابستان به حدود ۱۰ هزار تومان برسد، قیمت این گواهی چه میزان پایین‌تر معامله می‌شود، باید توجه داشت که قیمت گواهی REC الزاماً تابع مستقیم قیمت بازار فیزیکی برق سبز نیست.

کاربرد اصلی گواهی برق تجدیدپذیر، تسویه قبض برق صنایع و به‌ویژه پوشش تعهدات مربوط به ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان است. در صورتی که صنایع، برق سبز را از بازار فیزیکی برق سبز یا از طریق گواهی برق تجدیدپذیر خریداری نکنند، مشمول پرداخت جریمه‌ای معادل متوسط قیمت خرید تضمینی برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیر خواهند شد؛ قیمتی که به‌صورت ماهانه توسط ساتبا اعلام می‌شود.

بنابراین، قیمت گواهی REC بیش از آنکه تحت تأثیر قیمت تابلوی بازار فیزیکی برق سبز باشد، به نرخ جریمه یا همان متوسط قیمت خرید تضمینی اعلامی ساتبا وابسته است؛ زیرا این گواهی صرفاً برای تسویه قبض و ایفای تعهد قانونی صنایع کاربرد دارد.

تفاوت مهم دیگر میان برق سبز فیزیکی و گواهی REC در زمان و نحوه استفاده است. برق سبز فیزیکی باید پیش از مصرف خریداری شود و مهلت محدودی برای معامله و تحویل دارد. در مقابل، گواهی REC می‌تواند پس از مصرف برق نیز خریداری و برای تسویه قبض اعمال شود و نماد‌های آن معمولاً تا حداکثر دو سال اعتبار دارند. از سوی دیگر، برق سبز فیزیکی علاوه بر تسویه قبض، امکان خروج از برنامه‌های مدیریت بار را نیز فراهم می‌کند؛ در حالی که گواهی REC چنین کارکردی ندارد.

با توجه به این ویژگی‌ها، نمی‌توان صرفاً بر اساس قیمت تابستانی برق سبز فیزیکی، تخفیف یا فاصله قیمتی مشخصی برای گواهی REC تعیین کرد. قیمت این گواهی بیشتر تابعی از هزینه جایگزین برای صنعت، یعنی جریمه عدم ایفای تعهد، و همچنین زمان باقی‌مانده تا سررسید و قابلیت استفاده آن در دوره‌های آتی است. به دلیل اعتبار بلندمدت‌تر این گواهی‌ها، ممکن است قیمت فعلی آنها لزوماً منعکس‌کننده نرخ جریمه همان ماه نباشد؛ زیرا خریدار می‌تواند گواهی را در زمان دیگری خریداری و برای تسویه قبض دوره‌های بعدی استفاده کند.

سوال: طبق دستورالعمل‌ها، آیا ساتبا متعهد به تحویل برق به خریدار گواهی است؟ به عبارت دیگر، در صورت بروز محدودیت در شبکه و اعمال خاموشی‌های برنامه‌ریزی شده، آیا صرف خرید این گواهی می‌تواند مانع از قطع برق صنایع شود؟

در خصوص این نکته که در دستورالعمل اشاره شده ساتبا موظف به تحویل برق به خریدار است، باید میان برق سبز فیزیکی و گواهی برق تجدیدپذیر (REC) تفکیک قائل شد. اگر منظور، خرید برق سبز در بازار فیزیکی باشد، خریدار در واقع برق تجدیدپذیر را برای دوره مصرف مشخص خریداری می‌کند و این خرید می‌تواند علاوه بر تسویه تعهدات مربوط به ماده ۱۶، مزیت‌هایی مانند خروج از برنامه‌های مدیریت بار یا کاهش محدودیت‌های ناشی از ناترازی برق را نیز به همراه داشته باشد. اما در مورد گواهی برق تجدیدپذیر یا REC، ماهیت ابزار متفاوت است. این گواهی به معنای تحویل فیزیکی برق به خریدار نیست و کاربرد اصلی آن، تسویه قبض برق و ایفای تعهدات قانونی صنایع است؛ بنابراین خرید گواهی REC به‌تنهایی به معنای دریافت برق فیزیکی یا تضمین تأمین برق در زمان محدودیت شبکه نیست.

بر همین اساس، اگر واحد صنعتی با محدودیت یا قطعی برق مواجه شود، صرف خرید گواهی REC معمولاً نمی‌تواند مانع اعمال محدودیت یا قطع برق شود. این گواهی ابزار تسویه و رفع تکلیف قانونی است، نه ابزار تضمین تأمین برق یا خروج از برنامه‌های مدیریت بار.

سوال: چرا بهای دلاری این گواهی چنین پایین‌تر از میانگین سال‌های گذشته قرار گرفته است؟ اکنون این گواهی با نرخ ۷ هزار تومان معامله می‌شود؛ رقمی که با دلار توافقی ۱۴۷ هزار تومانی، معادل حدود ۴.۷ سنت است.

بورس انرژی ایران در خصوص آن که قیمت برق سبز پایین یا بالا است نظری نمی‌دهد، اما به صورت کلی قیمت برق سبز ناشی از ۱- متوسط قیمت خرید تضمینی برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیر ۲- برنامه‌های مدیریت بار در کشور است. در سال جاری نیز شرایط ناشی از جنگ و تعطیلی صنایع نیز برروی قیمت برق سبز تاثیر گذار بوده است. به صورت کلی اطلاعات قیمتی موجود به شرح زیر می‌باشد.