ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ به نقطهای رسیده که از نظر عددی کوچک، اما از نظر مسیراصلاح مالی قابل توجه است
بورسنیوز:
صورتهای مالی ۱۲ماهه منتهی به ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ نشان میدهد شرکت اصلیایرانخودرو، نه کل گروه ایرانخودرو، حدود ۱،۵۷۷،۵۸۸ میلیون ریال سود خالصشناسایی کرده است؛ یعنی حدود ۱۵۸ میلیارد تومان. همچنین EPS یا «سود هر سهم» شرکت از زیان ۷۷ ریالی سال قبل به سود ۱ ریالی رسیده است. اما میزان سود به ازای هرسهم بسیار ناچیز است. در همان گزارش، سرمایه ثبتشده ایرانخودرو ۲،۵۶۳،۷۴۶،۰۶۸میلیون ریال اعلام شده و گزارش تلفیقی گروه نیز ۳۶،۱۴۳،۴۲۲ میلیون ریال زیان نشان میدهد.
این یعنی شرکت اصلی سودده شده، اما کل گروه هنوز زیانده است. اولین نکته مهم این است که «شرکت اصلی» و «گروه» یکی نیستند. شرکت اصلی یعنی خودِ شرکت ایرانخودرو بهعنوان شخصیت حقوقی مادر. اما گروه یعنی شرکت اصلی به همراه شرکتهای زیرمجموعهاش؛ بنابراین روایت دقیق این نیست که «کل ایرانخودرو سودده شد»، بلکه این است که «شرکت اصلی ایرانخودرو به سود خالص بسیار محدود رسیده، اما گروه ایرانخودرو هنوز زیان تلفیقی دارد.»
نکته دوم، سود عملیاتی است. سود خالص، عدد نهایی صورت سود و زیان است؛ یعنی بعداز آنکه همه درآمدها، هزینهها، هزینه مالی، مالیات و اقلام جانبی حساب شد، در پایان شرکت یا سود کرده است یا زیان، اما سود عملیاتی به این سؤال پاسخ میدهد: آیا خودِ فعالیت اصلی شرکت، یعنی تولید و فروش خودرو، سودآور بوده است یا نه؟
در خودروسازی، درآمد عملیاتی یعنی درآمدی که از فروش خودرو، قطعات و خدمات مرتبط با خودرو به دست میآید. هزینههای عملیاتی نیز هزینههایی مثل تولید، فروش، گارانتی، حقوق، اداری، توزیع و اداره شبکه فروش است. اگر درآمد حاصل از کار اصلی از این هزینهها بیشتر باشد، شرکت سود عملیاتی دارد؛ اگر کمتر باشد، زیان عملیاتی دارد. از این زاویه، سود ۱۵۸ میلیارد تومانی ایرانخودرو باید با احتیاط تحلیل شود. طبق ارقامی که در رسانههای بورسی منتشر شده، شرکت در ۱۲ماهه منتهی به پایان ۱۴۰۴ هنوز حدود۵۶،۷۲۴ میلیارد ریال زیان عملیاتی و حدود ۹۳،۴۳۷ میلیارد ریال هزینه مالی داشته است. یعنی هزینه تأمین پول؛ مثل بهره وامها، بدهی بانکی یا هزینههای مرتبط با تأمین نقدینگی.
این یعنی موتور اصلی کسبوکار هنوز به سود عملیاتی پایدار نرسیده و بخش مهمی ازمثبت شدن سود خالص به اقلام غیرعملیاتی مربوط بوده است. غیرعملیاتی یعنی درآمد یا سودی که از کار اصلی شرکت نمیآید؛ مثلاً فروش دارایی، سود سرمایهگذاری، درآمدهای جانبی یا سودهای حسابداری که تکرارپذیری آنها مثل فروش خودرو نیست. با این حال، همین سود خالص ۱۵۸ میلیارد تومانی را نباید کوچک شمرد هرچند به نسبت زیان آن ناچیز است.
بپذیریم که ایرانخودرو سالها در محیطی فعالیت کرده که قیمتگذاری دستوری، تحریم، محدودیت تأمین قطعه، رشد هزینه مواد اولیه، کمبود نقدینگی و هزینه مالی سنگین، امکان سودآوری طبیعی را کند کرده است. قیمتگذاری دستوری یعنی قیمت فروش محصول را بازار و هزینه واقعی تولید تعیین نمیکند، بلکه نهاد سیاستگذاربرای آن سقف یا قاعده تعیین میکند.
در چنین وضعیتی ممکن است شرکت خودرو رابفروشد، اما قیمت فروش با هزینه واقعی تولید و تأمین مالی همخوان نباشد. به بیان ساده، شرکت زیاد میفروشد، اما، چون محصول را با حاشیه سود کافی نمیفروشد و هزینه مالی هم سنگین است، زیان میسازد. گزارشهای تحلیلی بازار خودرو نیز قیمتگذاری دستوری را از عوامل اصلی برهم خوردن رابطه میان بهای تمامشده و قیمت فروش خودروسازان دانستهاند. با همه این مصایب در ۹ماهه ۱۴۰۴ نیز گزارشها نشان میداد ایرانخودرو زیان عملیاتی خود رانسبت به مدت مشابه سال قبل بهطور جدی کاهش داده است و زیان عملیاتی ۹ماهه از حدود۱۱،۵۳۱ میلیارد تومان به حدود ۴،۳۱۱ میلیارد تومان رسیده بود؛ یعنی کاهش حدود ۶۲.۶درصدی.
همزمان تولید سواریهای ایرانخودرو از ۳۷۰،۴۸۶ دستگاه به ۴۳۳،۲۹۲ دستگاه وفروش سواریها از ۳۶۳،۹۸۹ دستگاه به ۴۲۵،۵۲۹ دستگاه رسید؛ هر دو با رشد حدود۱۶.۹ درصدی. مسأله مهم دیگر زیان انباشته است. زیان انباشته یعنی زیانهایی که از سالهای گذشته روی هم جمع شده و هنوز جبران نشدهاند.
سود خالص یک سال به معنای پاک شدن زیان انباشته نیست. اگر شرکتی از گذشته ۱۲۰ همت زیان انباشته داشته باشد و امسال ۰.۱۵۸همت سود کند، هنوز حدود ۱۲۰ همت زیان انباشته دارد؛ فقط اندکی از آن کم شده است. گزارشهای ۹ماهه نشان میداد زیان انباشته ایرانخودرو تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود۱۲۰،۵۴۰ میلیارد تومان بوده و در ۹ماهه ۱۴۰۴ به حدود ۱۲۶،۰۷۱ میلیارد تومان رسیدهاست؛ البته نسبت به گزارش ۶ماهه، بخشی از زیان انباشته کاهش یافته بود. از سوی دیگر ماده ۱۴۱ قانون تجارت میگوید اگر بر اثر زیان، حداقل نصف سرمایه شرکت از بین برود، شرکت، وارد وضعیت هشدار حقوقی میشود و هیئتمدیره باید مجمع فوقالعاده را برای تصمیمگیری درباره ادامه فعالیت، انحلال یا اصلاح ساختار مالی دعوت کند.
معیار ساده این است: اگر زیان انباشته از نصف سرمایه ثبتشده بیشتر شود، شرکت مشمول ماده ۱۴۱ میشود.
ایرانخودرو برای فاصله گرفتن از این وضعیت، افزایش سرمایه سنگینی انجام داد. طبق آگهی ثبت افزایش سرمایه منتشرشده به نقل از کدال، سرمایه شرکت از ۳۰۱،۶۵۶،۰۶۸ میلیون ریال به ۲،۵۶۳،۷۴۶،۰۶۸ میلیون ریال افزایش یافته و این افزایش در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۴۰۴ثبت شده است؛ همچنین بخش عمده آن از محل مازاد تجدید ارزیابی داراییها اعلام شده است.
تجدید ارزیابی دارایی یعنی شرکت، داراییهایی مثل زمین، ساختمان یا ماشینآلات را که ممکن است در دفاتر حسابداری با ارزش قدیمی ثبت شده باشند، دوباره با ارزش روز ارزیابی میکند.
اگر زیان انباشته شرکت اصلی در محدوده حدود ۱۲۰ همت باشد، سرمایه جدید حدود ۲۵۶ همتی باعث میشود زیان انباشته از نصف سرمایه، یعنی حدود ۱۲۸ همت، پایینتر قرار بگیرد. این یعنی شرکت اصلی احتمالاً پس از سالها از مرز ماده ۱۴۱ فاصله گرفته؛ اما این فاصله، باریک و شکننده است.
این اعداد به تنهایی شاید در برابر ابعاد ایرانخودرو بزرگ به نظر نرسند، اما وقتی در بستر چند سال زیاندهی، قیمتگذاری دستوری، هزینه مالی سنگین و فشارهای ساختاری صنعت خودرو دیده شوند، نشانهای از یک چرخش مهماند.
از این منظر، دستاورد ۱۴۰۴ را میتوان یک کار بزرگ، اما ناتمام دانست. ایرانخودرو در محیطی پرهزینه و پرمداخله، با قیمتگذاری دستوری، هزینه مالی سنگین، زیان انباشته تاریخی، محدودیت نقدینگی، فشار قطعهسازی و اختلالات ساختاری صنعت، توانسته شرکت اصلی را به سود خالص برساند. این سود، باریک است، شکننده است و هنوز کیفیت عملیاتی کامل ندارد، اما در یک بنگاه گرفتار زیان مزمن، همین عبور از زیان خالص میتواند آغاز مرحلهای تازه باشد. مرحله بعدی، سختتر و مهمتر است: تبدیل سود حسابداری به سود عملیاتی، کاهش هزینه مالی، کنترل زیان انباشته و اثبات اینکه ایرانخودرو نه فقط با تجدید ارزیابی و درآمدهای غیرعملیاتی، بلکه با خودِ تولید خودرو میتواند سود بسازد.
بنابراین، دستاورد ۱۴۰۴ ایرانخودرو را باید همزمان با دو چشم دید: چشم ثبت موفقیت و چشم احتیاط. از یکسو، شرکتی که سالها زیر فشار قیمتگذاری دستوری، هزینه مالی.
زیان انباشته و اختلالات صنعت خودرو بوده، توانسته است در صورت مالی جداگانه به سود خالص برسد و این اتفاق، هرچند کوچک، از نظر روانی و مالی مهم است، اما از سوی دیگر، این سود هنوز عملیاتی و پایدار نیست، زیرا گروه ایرانخودرو همچنان زیانده است و زیان انباشته شرکت اصلی نیز از بین نرفته است. پس سود ۱۴۰۴ نه پایان بحران، بلکه نشانه ورود به مرحلهای حساس از اصلاح مالی است؛ مرحلهای که در آن ایرانخودرو باید سود حسابداری محدود را به سود عملیاتی واقعی، کاهش هزینه مالی، کنترل زیان انباشته و اصلاح پایدار ساختار تولید تبدیل کند.
