آینده معدن ایران در اعماق زمین؛ از اکتشاف هوشمند تا استخراج زیرزمینی
به گزارش بورس نیوز، چهارمین کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی با موضوع «اکتشاف ذخایر پنهان و فناوریهای نوین حفاری» روز ۱۷ شهریورماه ۱۴۰۵ در سالن همایش رایزن برگزار شد؛ نشستی که در آن آینده اکتشافات معدنی کشور، ضرورت حرکت به سمت ذخایر عمیق، موانع ساختاری و برنامه شرکتهای بزرگ معدنی برای دسترسی به ذخایر زیرزمینی مورد توجه قرار گرفت.
پایان دوره اکتشافات سطحی
سمیعینژاد، رئیس هیئت عامل ایمیدرو، با تأکید بر اینکه مرز جدید اکتشاف در جهان از سطح زمین به سمت ذخایر پنهان، پوشیده و عمیق حرکت کرده است، گفت نسل آینده اکتشاف باید بتواند چندصد متر تا چند کیلومتر زیر سطح زمین را با دقت بالا مطالعه کند.
وی با اشاره به تجربه حفاریهای فوقعمیق در روسیه و آلمان و همچنین حفاری الماسه در کانادا، عمق را مانع مطلق اکتشاف ندانست و تأکید کرد که حفاری عمیق بیش از هر چیز یک مسئله مهندسی، اقتصادی و فناورانه است.
به گفته وی، هرچه عملیات به اعماق بیشتری میرود، هزینه و پیچیدگی عملیات افزایش یافته و هزینه خطا نیز چند برابر میشود. از این رو، پیش از افزایش عمق حفاری باید هدفگذاری اکتشافی دقیقتر و هوشمندانهتری انجام شود.
سمیعینژاد با بیان اینکه بخش قابل توجهی از فعالیتهای اکتشافی ایران تاکنون بر ذخایر سطحی و کمعمق متمرکز بوده است، تصریح کرد که این ذخایر تا حد زیادی شناسایی شدهاند و صنعت معدن کشور ناگزیر است برای دستیابی به ذخایر جدید، مسیر خود را به سمت اعماق زمین تغییر دهد.
وی توسعه تجهیزات حفاری عمیق، تربیت نیروی انسانی متخصص، استفاده از ژئوفیزیک عمقی، مدلسازی سهبعدی و ایجاد بانکهای اطلاعاتی یکپارچه را از الزامات این تغییر مسیر عنوان کرد و بر همکاری میان دولت، دانشگاه، بخش خصوصی و شرکتهای معدنی تأکید داشت.
معدن هنوز در اولویت سیاستگذاری نیست
در ادامه این کنفرانس، مهدی کرباسیان، رئیس اسبق هیئت عامل ایمیدرو، با انتقاد از کمتوجهی به حوزه معدن و زمینشناسی گفت با وجود ظرفیت بالای معدنی ایران، این بخش هنوز به یک اولویت جدی برای دولت، مجلس و مجموعه حاکمیت تبدیل نشده است.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی صنعت نفت در اقتصاد ایران اظهار کرد که نفت همواره به دلیل نقش خود در تأمین درآمدهای کشور مورد توجه ویژه دولتها قرار داشته، اما اگر نگاه مشابهی به ظرفیتهای معدنی ایجاد شود، معدن نیز میتواند سهم قابل توجهی در اقتصاد و توسعه کشور داشته باشد.
کرباسیان همچنین تجربه صنعت فولاد را نمونهای از اثرگذاری سرمایهگذاری و توجه مستمر دانست و گفت ایران در مقطعی واردکننده چند میلیون تن فولاد بود، اما امروز در جمع صادرکنندگان این محصول قرار گرفته است؛ تجربهای که به اعتقاد وی میتواند در بخش معدن نیز تکرار شود.
بروکراسی؛ سد راه اکتشاف
رئیس اسبق هیئت عامل ایمیدرو در بخش دیگری از سخنان خود، مشکل اصلی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی را نه در توان کارشناسی، بلکه در ساختار دولتی، بروکراسی، محدودیت بودجه و اختیارات ناکافی دانست.
وی با اشاره به تجربه اجرای پروژههای ژئوفیزیک هوایی، طولانیشدن فرآیند اخذ مجوزها و پیچیدگیهای اداری را یکی از عواملی دانست که سرعت اجرای پروژههای اکتشافی را کاهش میدهد.
به گفته کرباسیان، حرکت به سمت ذخایر پنهان و عمیق صرفاً با خرید تجهیزات و ورود فناوریهای جدید امکانپذیر نیست، بلکه همزمان باید ساختارهای اداری و موانع موجود در مسیر فعالیتهای اکتشافی نیز اصلاح شود.
وی تأکید کرد که تقویت سازمان زمینشناسی، تأمین منابع مالی، کاهش بروکراسی، افزایش اختیارات بخش تخصصی و توجه جدیتر به اکتشاف باید در دستور کار سیاستگذاران قرار گیرد.
چادرملو آماده ورود به استخراج زیرزمینی
در همین حال، فرید دهقانی، مدیرعامل و عضو هیئتمدیره شرکت معدنی و صنعتی چادرملو، از برنامه این شرکت برای ورود به مرحله استخراج زیرزمینی خبر داد.
وی اکتشاف را یکی از ضرورتهای راهبردی برای تداوم فعالیت شرکتهای بزرگ معدنی دانست و گفت چادرملو طی سالهای گذشته فعالیتهای اکتشافی خود را با هدف شناسایی ذخایر اقتصادی جدید در چندین جبهه معدنی توسعه داده است.
دهقانی یکی از مهمترین اقدامات دو سال اخیر چادرملو را انجام مطالعات فنی و اقتصادی ذخایر در عمق بیش از ۳۰۰ متر عنوان کرد و گفت این مطالعات، زمینه حرکت شرکت به سمت استخراج زیرزمینی را فراهم کرده است.
بر اساس اظهارات مدیرعامل چادرملو، برنامهریزی شده است در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ فرآیندهای قراردادی و آغاز عملیات استخراج این ذخایر دنبال شود.
وی افزود که در اجرای این پروژه، ترکیبی از ظرفیت شرکتهای داخلی و خارجی مورد استفاده قرار خواهد گرفت و مطالعات فنی مورد نیاز برای ورود به این مرحله نیز انجام شده است.
زمان تغییر مدل معدنکاری فرا رسیده است
مجموع اظهارات مطرحشده در این کنفرانس نشان میدهد صنعت معدن ایران در حال نزدیکشدن به مرحلهای است که در آن ادامه رشد تولید، دیگر صرفاً با توسعه معادن سطحی امکانپذیر نخواهد بود.
از یک سو، ذخایر کمعمق و قابل دسترس بخش مهمی از ظرفیتهای شناختهشده کشور را تشکیل میدهند و از سوی دیگر، هزینه دسترسی به ذخایر عمیقتر، نیازمند فناوری پیشرفته، سرمایهگذاری سنگین، نیروی انسانی متخصص و مدلهای دقیقتر اکتشافی است.
در چنین شرایطی، حرکت از «اکتشاف سطحی» به «اکتشاف هوشمند و عمیق» تنها یک انتخاب فناورانه نیست، بلکه میتواند به یکی از الزامات تداوم فعالیت شرکتهای بزرگ معدنی تبدیل شود.
برنامه چادرملو برای ورود به استخراج زیرزمینی ذخایر در عمق بیش از ۳۰۰ متر نیز نشان میدهد این تغییر رویکرد از مرحله بحثهای کارشناسی عبور کرده و به تدریج وارد برنامه عملیاتی شرکتهای بزرگ معدنی شده است.
با این حال، همانطور که در این کنفرانس مطرح شد، توسعه اکتشاف عمیق تنها به تجهیزات حفاری وابسته نیست. اصلاح فرآیندهای اداری، تأمین مالی، تقویت نهادهای تخصصی، توسعه دانش فنی، استفاده از دادههای ژئوفیزیکی و ایجاد زیرساختهای اطلاعاتی، مجموعهای از اقداماتی است که باید همزمان دنبال شود.
در نهایت، مزیت معدنی آینده کشورها نه صرفاً به میزان ذخایر شناختهشده، بلکه به توانایی آنها در شناسایی، ارزیابی و استخراج اقتصادی ذخایر پنهان و عمیق وابسته خواهد بود؛ مسیری که به نظر میرسد معدن ایران نیز برای حفظ ظرفیت تولید و تأمین مواد اولیه صنایع، ناگزیر به ورود جدیتر به آن است.
