شبه‌دولتي هايي كه از رقابت با تعاوني‌ها جاماندند

اين اتفاق تاكنون مهمترين رويداد اصل 44 و بورس در سال جاري است. چرا كه علاوه بر اتمام مقاومت‌هايي در واگذاري بلوكي اين دو شركت، بزرگترين خصوصي‌سازي سال نيز با بلوك 18 درصدي سايپا به ارزش هزار و 583 ميليارد تومان در چهارشنبه گذشته رقم خورد.

تب و تاب رقابت فشرده اين واگذاري كه 4 هفته و 20 روز را به خود اختصاص داد به همراه برگزاري مجمع سالانه ايران خودرو و تقسيم سود 15 توماني به هر سهم، چهارشنبه گذشته به پايان رسيد اما از اين پس برگزاري مجمع سايپا از يك سو و احراز قطعيت بلوك 18 درصدي ايران خودرو و همچنين سايپا به وقايع مهم ماه جاري تبديل خواهند شد.

*كنجكاوي ها و سئوالات اين روزها

در اين ميان آنچه براي همه گروه‌ها از اهميت بسزايي برخوردار است ماهيت خريداران يك ميليارد و 872 ميليون سهم سايپا و يك ميليارد و 134 ميليون سهم ايران خودرو و همچنين آينده اين دو شركت است. اكثر فعالان بازار سرمايه به همراه مردم عادي كنجكاوند كه بدانند كاركنان سايپا و تعاوني خاص ايران خودرو چه ماهيتي دارند؟ آيا خصوصي اند يا شبه دولتي ؟ اين دو مجموعه از چه منابع مالي تغذيه شده و مديران آنها از چه طريق و گروهي انتخاب مي شوند؟ فروش اين دو بلوك با واگذاري شركت هاي ديگر مشمول صدر اصل 44 چه تفاوتي داشت؟ با اين جابجايي آينده اين دو غول خودرو ساز كشور چگونه ترسيم خواهد شد و اصلا پشت پرده ماهيت خريداران بلوك خودرو سازها چه خبر است؟ و ...

*شكست شبه دولتي‌ها و تفاوت واگذاري ها با گذشته

پاسخ به اين سئوالات و كنجكاوي ها در شرايطي دست مايه اين گزارش شده كه تكليف نهايي دو بلوك 18 درصدي سايپا و ايران خودرو در شرايطي طي هفته‌هاي آينده مشخص خواهد شد كه اولين تفاوت واگذاري اين دو بلوك با گذشته شكست حضور هميشگي شبه دولتي ها در جريان عرضه سهام شركت صدر و ذيل اصل 44 است.

واگذاري‌هاي 4 سال اخير شركت‌ها براساس قانون اصل 44 نشان داده كه به جز بلوك 30.5 درصدي فولاد خوزستان توسط يك بخش خصوصي واقعي داخلي كه آن هم با انصراف و ابطال اين معامله هزار و 362 ميليارد توماني همراه شد و همچنين معامله بلوك‌هاي 5 درصدي برخي شركت‌ها ، اين شبه دولتي‌ها بودند كه در جريان واگذاري بلوكي ديگر شركت‌ها از جمله مخابرات، ملي مس و فولاد مباركه حضور داشتند و مالك عمده شركت‌ها شده‌اند.

اين گروه‌ها كه به بهانه برخورداري از چند ميليون نفر تحت پوشش ادعاي غير شبه دولتي بودن دارند از جمله نهادهايي هستند كه مديران آنها از طرف دولت انتخاب شده و مي‌شوند و عملا " مانع از تحقق واقعي اهداف اجراي اصل 44 كه همان انتقال مديريت بنگاه هاي دولتي به بخش هاي خصوصي و تعاوني و كوچك شدن دولت است، شده اند.

اين در حالي اسيت كه در جريان عرضه دو بلوك 18 درصدي سايپا و ايران خودرو نيز زير مجموعه‌هاي تامين اجتماعي و بنياد شهيد با مصوبه 21 تير دولت با تعاوني خاص ايران خودرو و گروه كاركنان سايپا به رقابت نابرابر پرداختند اما در نهايت بازنده ميدان رقابت 5 و 20 روزه دو بلوك ايران خودرو و سايپا شدند تا سهم دولت از اين دو شركت كاسته شده و به حدود 20 درصد رسيده و از اين پس قدرت سازمان گسترش در اين دو خودرو ساز به حداقل برسد.

از طرف ديگر با خريد بلوك‌هاي 18 درصدي اين دو شركت توسط تعاوني خاص ايران خودرو و كاركنان سايپا ، براي اولين بار در عمر 5 ساله اجراي اصل 44 بخش تعاوني موفق به ورود شده و راه را براي ديگر تعاوني‌ها و گروه‌ها كارگري و كارمندي باز كردند.

*خريداران خودروسازها خصوصي تر از خصوصي اند

اين وضعيت كم سابقه در شرايطي رخ داده و اميدها را به آينده اجراي بهتر اصل 44 زنده تر كرده كه مهدي عقدايي معاون سازمان خصوصي سازي در رابطه با ماهيت خريداران اين دو بلوك در گفت‌وگو با فارس تاكيد مي كند: تعاوني خاص ايران خودرو و سرمايه‌گذاري كاركنان سايپا خصوصي ِ خصوصي‌اند. از همه شركت‌هاي خصوصي هم خصوصي تر ‌اند. مي دانيد چرا چون طبق قانون اصل 44 شركت‌هاي تعاوني و تشكل‌هاي كارگري در واگذاري‌ها اولويت دارند.

*چگونگي مشاركت كارگران دو خودروساز در بلوك هاي 18 درصدي

هر چند اين جواب عقدايي و استناد وي به قانون سياست هاي اجرايي اصل 44 پيش از اين كمتر شنيده شده كه در اين ميان اين سئوال وجود دارد كارگران و كارمندان اين دو شركت چگونه در مالكيت آنها شريك مواجه خواهند شد.

عقدايي با بيان اينكه سود سهام مجامع سالانه دو شركت به خريداران جديد تعلق خواهد گرفت تصريح مي كند: با توجه به شرايط واگذاري كه به صورت يكجا و نقد و اقساط بوده، امكان ريز و خرد شدن سهام و واگذاري مقداري از سهام به نيروي هاي انساني اين دو شركت وجود ندارد. كاركنان اين دو شركت از طريق شركت‌هاي تعاوني خاص و سرمايه‌گذاري كاركنان سايپا مي‌توانند مالك شوند.

*نحوه تامين منابع مالي خريد بلوك ها

موضوع ميزان و چگونگي مشاركت كاركنان سايپا و ايران خودرو، با مديران عامل دو شركت سرمايه‌گذاري كاركنان سايپا و تعاوني خاص ايران خودرو نيز در ميان گذاشته شد.

داود بناب مديرعامل سرمايه‌گذاري كاركنان سايپا در اين رابطه مي گويد: تا قيمت 496 توماني هر سهم سايپا، حدود 20 هزار از 30 هزار كارگر عضو اين شركت وجوه خود را پرداخت كرده بودند. حال با توجه به معامله 846 توماني هر سهم در چهارشنبه گذشته نياز به نقدينگي جديدي است.

وي ادامه مي دهد: در اين رابطه مذاكراتي با اتحاديه قطعه‌سازها و همچنين اتحاديه نمايندگي سايپا با 600 شعبه به عمل آمده كه ظرف چند روز آينده نهايي خواهد شد.

اصغر دانشيان مديرعامل تعاوني خاص ايران خودرو نيز با بيان اينكه اين تعاوني از60 هزار عضو و سرمايه 340 ميليارد تومان برخوردار است پاسخ مي دهد: هر يك از اعضا اين تعاوني بين500 هزار تومان تا حداكثر 100 ميليون تومان سرمايه‌گذاري كرده و به تبع آن همه 60 هزار عضو ، صاحب سرمايه و اين تعاوني هستند.

وي به تعلق گرفتن 15 تومان سود هر سهم ايران خودرو به يك ميليارد و 134 ميليون سهم خريداري شده توسط اين شركت تعاوني هم اشاره مي كند كه به هر يك از اعضاء تعاوني تعلق دارد.

*مديران مجموعه هايي كه با آرا كارگران انتخاب مي شوند شبه دولتي نيستند

بناب در برابر اين سئوال كه آيا سرمايه‌گذاري كاركنان سايپا در زمره شبه دولتي‌ها قرار دارد يا خير ،‌ مي پرسد: آيا با 30 هزار عضو چنين شركتي كه در جريان برگزاري انتخابات آزاد و شمارش آرا دقيق اقدام به انتخاب مديرعامل و هيات مديره مي كنند مي‌توان چنين اطلاق كرد كه شبه دولتي است؟ از طرف ديگر طبق اساسنامه موجود، هيچ فرد حقوقي و حقيقي نمي‌تواند مالك بيش از 5 درصد اين مجموعه باشد.

دانشيان هم مي گويد: ساختار اين تعاوني به اين شكل است كه مديرعامل و اعضا هيئت مديره از سوي اعضاء انتصاب مي‌‌شوند تا درآمد و سرمايه‌گذاري تعاوني محقق شود.

وي در برابر اين سؤال كه آيا چنين مجموعه‌ايي مي‌تواند شبه دولتي باشد پاسخ مي دهد: ما اساسنامه‌ايي داريم كه طبق آن هيات مديره و مديرعامل با شمار شمارش آرا و نظارت دقيق وزارت تعاون انتخاب مي شوند. بنابراين دولت حتي يك سهم اين تعاوني را ندارد كه شائبه شبه دولتي بودنمان وجود داشته باشد.

* ديدگاه كارگران و آينده خودرو سازها

براساس اين گزارش ،‌ وضعيت كنوني شركت هايي كه شبه دولتي ها در آنها حضور دارند قابل دفاع نيست و به دليل وجود تفكر مديريت دولتي و حاكم بودن نظام بوركراسي اغلب شركت هاي بزرگ واگذار شده از شرايط در خور شايسته اي برخوردار نيستند بطوري كه هزينه هاي كلان جانبي و تكاليف دستوري در شركت هاي بزرگ مانع استفاده از ظرفبت هاي مالي و عملياتي شركت ها شده اند.

در اين ميان آينده دو شركت خودرو ساز كه براي اولين بار سهام آنها به كاركنان خودشان تعلق گرفته چگونه مي تواند ترسيم شود؟

بناب با بيان اينكه سرمايه گذاري كاركنان سايپا با سرمايه 39.8 ميليارد توماني از سال 86 با هدف تشويق كاركنان به سرمايه گذاري ايجاد شده اظهار مي دارد: كاركنان و كارگران شركت سايپا با شنيدن خبر پيروزي شان در اين رقابت طولاني و سخت به شعف آمده و به لحاظ روحي تقويت و از انگيزه كاري مضاعفي برخوردار شدند.حضور كارگران و كارمندان سايپا در تركيب مديريت آن منجر به افزايش كارايي و بهره‌وري خواهد شد. چرا كه هر كدام از كارگران با هر ميزان مشاركت يش از گذشته به اين شركت تعصب داشته و در آينده آن نقش خواهند داشت. چرا كه كاركنان و كارگران سايپا از ظرفيت موجود شركت آگاه و آشنا بوده و در توسعه و پيشرفت گروه خودروسازي سايپا و همچنين در تثبيت مديريت متخصص و آشنا به امور صنعت خودرو خوشحال و اميدوار هستند.

دانشيان هم مي گويد: با توجه به خريد بلوك 18 درصدي ايران خودرو توسط تعاوني خاص ايران خودرو، به مانند گذشته در جاهاي ديگري سرمايه‌گذاري نخواهيم كرد و با نهايي كردن برنامه‌ها به سمت چشم‌انداز روشني حركت مي‌كنيم. اين هلدينگ تعاوني از مدت‌ها پيش دنبال شرايطي بود تا منافع كاركنان ايران خودرو در كاري كه انجام مي‌دهند گره بخورد. بر همين اساس بعد از طرح واگذاري بلوك 18 درصدي ايران خودرو، به طور جدي پيگير خريد اين بلوك بوديم تا حميت و تعصب كاركنان ايران خودرو ايجاد شود كه خوشبختانه موفق به تحقق اين هدف شديم.

*مهمترين دستاوردهاي اولين حضور كارگران شركت ها در واگذاري ها

براساس اين گزارش، به دليل مشاركت 90 هزار كارگر و كارمند دو شركت خودروساز در تامين وجوه خريد بلوك‌هاي 18 درصدي ايران خودرو و سايپا و همچنين مشاركت برخي از گروه‌ها ، از اين پس بخشي از مديريت اين دو خودورساز تغيير خواهد كرد. به اين ترتيب كه با توجه به كاهش مالكيت دولت، امكان حضور يك عضو حقوقي جديد به نمايندگي از كاركنان وارد تركيب هيئت مديره سايپا و ايران خودرو خواهند شد. اين اتفاق موجب تعامل بيشتر و سازنده تر مديريت و نيروي انساني مي‌شود. از طرف ديگر به دليل ماهيت تعاوني خاص ايران خودرو و گروه كاركنان سايپا، چابك سازي و دوري از فرايند بوروكراسي فراهم‌تر شده و زمينه رقابت در بازار افزايش خواهد يافت.

اين در حالي است كه افزايش بهره‌وري و كارآيي شركت‌هاي ايران خودرو و ساپيا مهمترين دستاورد اين واگذاري‌ها است. چرا كه به دليل مالكيت كارگران و كارمندان اين دو شركت، مسلما هر يك از اعضا تعاوني خاص ايران خودرو و كاركنان سايپا خود را بيش از هميشه صاحب شركت خواهند دانست و اين فرهنگ را به خانواده و ديگران منتقل خواهند كرد.

تجربه خصوصي‌سازي در ديگر كشورها و حضور صدها هزار كارگر در شركت‌هاي واگذار شده نشان داده هر چه انگيزه كاركنان و كارگران مجموعه‌ايي بيشتر شود به همان نسبت بهره‌وري و افزايش ساعت مفيد كار و در نتيجه كيفيت و كميت كالاهاي توليدي نيز بيشتر شده است. به طوري كه كشوري مانند چين با برخورداري از بورس و حدود 5 هزار شركت سهامي عام و با تكيه بر نيروي انساني ضمن كنترل فضاي كسب و كار و اشتغال توانسته به قدرت دوم اقتصاد جهان تبديل شده و اكثر بازارها را در تملك خود داشته باشد.

با اين اوصاف در حالي زمينه اولين حضور گروه‌هاي تعاوني و خود انتظام و مهمتر از همه غير شبه دولتي در جريان اجراي اصل 44 با خريداري دو بلوك 18 درصدي سايپا در ايران خودرو رقم خورده كه مي‌‌توان به آينده بهتر اين دو شركت و تحقق انتقال مديريت توامان با مالكيت شركت‌هاي دولتي اميدوار بود.