پيچيدن بوي بنزين به‏جاي نفت‎كوره در تالار بورس نفت

به گزارش خبرنگار اقتصادي خبرگزاري فارس راه اندازي بورس نفت هفت خوان رستم شده است، هربار كه يك مرحله از كار انجام شد، مسئولان اقدام به اعلام تاريخ و زمان براي راه‌اندازي اين بورس كالايي ‌كردند و هربار هم مسئله‌اي رخ داد تا همه برنامه‌ها را لغو و به تاريخ ديگري موكول كند و اين دور باطل باز هم تكرار شود.

*زمان كليد خوردن بورس نفت

مسئله بورس نفت به مصوبه دولت در سال 84 و تقسيم آن به سه فاز برمي‌گردد. پس از آن بورس كالا با ادغام بورس فلزات و كشاورزي در مهر ماه سال 86 راه‌اندازي شد و سپس در بهمن 86 هيئت دولت مسئوليت راه اندازي بورس نفت را به وزارت اقتصاد محول كرد. در اين زمان بود كه وقتي قرار شد محصولات پتروشيمي وارد بورس كالا شود،آن را فاز نخست راه اندازي بورس نفت اعلام كردند.
عرضه محصولات پتروشيمي گذشت تا اينكه در آبان سال 88 فاز دوم يعني انجام معاملات صادراتي محصولات پتروشيمي در تالار بورس كالايي كيش و به عبارتي بورس نفت كيش شروع شد.
تا اين مرحله تقريباً بي‎دردسر كار‌ها انجام شد هرچند اجراي اين دو فاز نيز بدون مشكل نبود، ولي وقتي نوبت به چگونگي و ملزومات راه اندازي مرحله سوم يعني عرضه نفت كوره و نفت خام رسيد، آن‏قدر مسائل و مشكلات فراواني سر راه قرار گرفت كه اتفاقات و دردسر‌هاي دو فاز قبلي فراموش شد.

*وعده‌هاي تحقق نيافته

به اعتقاد كارشناسان اجراي فاز سوم بورس نفت و به عبارتي مهمترين بخش كار نقش بسيار مؤثري در ارتقاي جايگاه ايران در منطقه خواهد داشت و با پيشرفت و رونق آن، جايگاه ايران در جهان نيز با توجه به وجود تحريم‎ها تغييرات جدي خواهد يافت.
اهميت اجراي اين فاز به حدي بود كه نياز به كار‌هاي كارشناسي و تحقيقاتي زيادي داشت، پس از سه سال كار و تحقيقات پنهاني رسمي و يك سال و نيم بررسي‌هاي علني شركت بورس‌ و سازمان هاي مربوطه، مسئولان در اواخر سال گذشته اعلام كردند زيرساخت‌ها براي راه اندازي بورس نفت فراهم و به زودي راه‌اندازي مي‌شود.
در حالي كه بحث ها در خصوص چگونگي معاملات در اين بورس ادامه داشت، 25 بهمن سال گذشته وزير اقتصاد با دستور رئيس‌ جمهور مبني بر راه‌اندازي هرچه سريعتر بورس نفت، زمان اجراي اين پروژه را 12 فروردين اعلام كرد و پس از آن در هر برنامه يا نشستي كه از سوي سازمان‌هاي ذي‏ربط برگزار ‌شد، راه اندازي بورس نفت در اين تاريخ با عرضه نفت كوره مورد تاكيد قرار مي‌گرفت.
پس از اينكه 12 فروردين ماه براي راه‌اندازي بورس نفت در نظر گرفته شد، بورس كالا،‌ شركت ملي نفت ، وزارت نفت و اقتصاد جلسات متعددي در خصوص چگونگي انجام معاملات در اين بورس و بسياري از مسائل ديگر برگزار كردند و به مرور اطلاعات و برنامه ها براي آن از جمله بين المللي شدن ساعات معاملات، انجام معاملات به سه روش، نوع ارز‌هاي قابل استفاده در اين بورس، نوع دريافت تضامين و ضوابط لازم و كارگزاران مجاز به انجام معاملات مشخص شد. روشن شدن اين مسائل تا اواخر اسفند ماه، راه اندازي بورس نفت در 12 فروردين ماه سال 90 را حتمي مي‌نمود، ولي در هفته پاياني سال گذشته منوچهر ميرزايي دبير هيئت پذيرش بورس كالا با اعلام اينكه همه زيرساخت‌ها براي شروع به كار بورس نفت مهيا است، عنوان كرد: ممكن است در 12 فروردين اين كار انجام نشود، زيرا در ايام تعطيلات سال جديد است و امكان برگزاري مراسم رسمي مناسب وجود ندارد، ممكن است راه اندازي آن به تأخير بيفتد.
در حالي كه علي صالح آبادي رئيس سازمان بورس در نيمه اسفند ماه از انجام توافقات لازم ميان وزارت امور اقتصادي و دارايي، وزارت نفت، سازمان بورس و بورس كالاي ايران به منظور راه اندازي بورس نفت در اوايل سال آينده در جزيره كيش خبر داده بود، همچنين، رئيس هيئت مديره بورس كالا نيز در روز‌هاي پاياني بهمن ماه سال گذشته بر راه اندازي بورس نفت در 12 فروردين ماه و تشكيل يك كارگروه براي بررسي شرايط و چگونگي عرضه محصولات در اين بورس تأكيد كردند.


*طلسمي كه هنوز شكسته نشده است

مسئولان بورس كالا و نفت اعلام مي‌كردند زيرساخت‏ها آماده است و مشكلي براي راه اندازي بورس نفت در 12 فروردين وجود ندارد، 11 فروردين ماه نيز تست و آزمايش‌هاي نهايي در كيش براي سيستم معاملات انجام شد و مشكلي به‏وجود نيامد، اما در زمان مقرر خبري از عرضه نفت كوره نشد و انگار نه انگار قرار بوده 12فروردين روزي تاريخي و آغاز تحولي بزرگ در اقتصاد ايران باشد.
در 14 فرودين ماه محمود غفاري مدير تالار‌هاي بورس كالا اعلام کرد: ما آمادگي كامل براي راه اندازي بورس نفت را داريم ولي روشن نشدن حساب واريز وجوه حاصل از معاملات دليل عدم راه اندازي اين بورس در 12 فروردين است، كه اميدوارند تا پايان هفته جاري اين بورس افتتاح شود.
مدير عامل شركت ملي نفت نيز در نخستين نشست خبري سال 90 از ارائه نامه‌اي به بورس كالا مبني بر آمادگي اين شركت براي آغاز معاملات نفتي در رينگ صادراتي كيش و مرحله نخست آن يعني عرضه نفت كوره خبر داده بود.
آيا واقعاً بورس كالا و شركت ملي نفت براي راه اندازي آمادگي دارد؟ آيا نكته و مسئله‌اي در اين خصوص وجود دارد كه مطرح نشد. يا اينكه مسئولان نفتي نسبت به نحوه انجام معاملات در بورس آشنا نبوده چرا كه مدت‌ها معاملات نفت و سيستم فروش آنها دولتي بوده است.
حرف و حديث‌ها در خصوص بورس نفت و امكان راه اندازي شدن يا نشدن آن سوژه روز رسانه‌ها و مطبوعات شده بود و سيد شمس الدين حسيني سخنگوي اقتصادي دولت در نخستين نشست خبري امسال پس از اينكه معاملات بورس نفت در 12 فروردين ماه انجام نشد، اعلام كرد كه اين بورس تا چند روز آينده با عرضه نفت كوره كار خود را شروع مي‌كند.
در اين گيرودار وزير نفت دستور عرضه بنزين در تالار بورس كالا در كيش را صادر كرد و شركت ملي پخش فرآورده‌هاي نفتي و بورس كالا به سرعت اقدامات لازم را براي عرضه انجام داده و پس از گذشت دو هفته از انتشار اين خبر معاملات بنزين در رينگ صادراتي كيش راه اندازي شد.
چرا بنزين بايد در مدت دو هفته كار‌هاي پذيرش و عرضه ‌آن انجام شود ولي نفت كوره و نفت خام بيش از يك سال است تحقيقات آن علني شده و در اصل سه سال است در حال بررسي آن مسئله هستند ولي تحقق نمي‏يابد؟
در حالي با عرضه بنزين به گفته مدير عامل بورس كالا فاز سوم بورس نفت به صورت آزمايشي راه اندازي مي شود كه محمد‌رضا شهيدي‌تبار رئيس هيئت مديره بورس كالا در خصوص راه اندازي بورس نفت با عرضه بنزين يا نفت كوره اعلام كرد كه، بورس نفت براساس توافقات انجام شده با معامله نفت كوره راه‌اندازي مي‌شود و پس از آن ساير فرآورده‌هاي نفتي از جمله بنزين.
اما نكته جالب اين بود كه ناگهان ورق برگشت و مسئولان عرضه بنزين صادراتي عملاً راه اندازي فاز سوم بورس نفت را اعلام كردند حالا چه آزمايشي و چه غيرآزمايشي. حتي عنوان شد با انجام اين كار فاز سوم و اصلي بورس نفت ايران با بنزين كليد خورد و قرار است بلافاصله پس از بنزين، نفت كوره و نفت خام عرضه شود.
البته اين قولي بود كه شركت ملي نفت اعلام كرد ولي در حال حاضر خبري نيست. همچنين با ادغام وزارت نفت در نيرو همه چيز به نفع كساني پيش مي‌رود كه علاقه زيادي به عرضه نفت كوره و خام در بورس ندارند. عملاً همه مسائل دست به دست هم داده تا انتظار شش ساله براي اين اقدام بلاتكليف بماند.

*نفت كوره به كما رفت

ظاهراً با عرضه بنزين نفت كوره به فراموشي سپرده شد و اين پرسش را به وجود آورد كه آيا راه‌اندازي فاز سوم بورس نفت به صورت نمادين كليد خورد تا عرضه نفت كوره و پس از نفت خام به زماني نامعلوم موكول شود، به عبارتي عملاً عرضه نفت كوره و سپس نفت خام آن گونه كه وعده داده شده بود به كما مي‌رود؟ ادغام وزارت نفت در نيرو يكي از مسائلي است كه عرضه نفت كوره را به حاشيه برد و تا زماني كه وضعيت اين وزارت‌خانه مشخص نشود احتمالاً وضعيت نفت كوره و نفت خام به عنوان اساسي‌ترين كالا‌هايي كه قرار است بورس نفت ايران را در منطقه شاخص كند، نامعلوم خواهد بود.
اين در حالي است كه نخستين عرضه بنزين نيز عرضه موفقي نبود و به دليل اختلاف نظر خريدار و فروشنده بر سر قيمت محموله عرضه‎شده به فروش نرسيد، تعلل‌هايي كه در عرضه نفت كوره انجام شد و پس از آن بنزين را جايگزين نفت كوره كردند اين ذهنيت را ايجاد مي‌كند كه مسئولان نفتي معاملات بنزين را به عنوان فصل آغازين معاملات نفتي انتخاب كردند كه تا اولاً با روند معاملات در بورس آشنا شوند و ثانياً اگر مشكلي وجود داشت و به كام آنها خوش نيامد براي عرضه نفت كوره بررسي‌‌هاي بيشتري انجام گيرد.
پس از گفته‌هاي مدير عامل بورس كالا در نشست خبري كه در روز عرضه بنزين يعني 13 ارديبهشت برگزار شد، فاز سوم بورس نفت با عرضه بنزين كليد خورد.
اما اين در حالي بود كه مشكل حساب خزانه بنا به گفته مدير عامل بورس كالا براي واريز وجوه حاصل از معاملات حل ‎شده و در جواب نامه شركت ملي نفت در خصوص آمادگي براي شروع مرحله نخست بورس نفت اعلام شد كه اساساً نيازي به افتتاح يك حساب جديد نبوده و هر حسابي كه اعلام شود بورس كالا مي تواند درآمد حاصل از معاملات را به آن واريز ‌كند.
گفته‌هاي مسئولان هر دو طرف و شواهد موجود نشان مي دهد كه عملاً مشكل خاصي براي راه اندازي بورس نفت وجود ندارد، و شايد اين‌ به‎جز دليل يا دلايلي است كه از آنها صحبت نشده و نمي‌شود.
البته قول مسئولان نفتي براي عرضه نفت كوره و خام بلافاصله پس از بنزين هنوز محقق نشده و با مطرح شدن ادغام وزارت نفت در نيرو همه چيز دوباره در روند اداري مسكوت باقي مي‌ماند، بنابراين عملاً همه مسائل دست به دست هم داده تا انتظار شش ساله براي اين اقدام بلاتكليف بماند. شايد انتظار شيرين‌تر از تحقق اين وعده است.


*چرا در عرضه نفت كوره تعلل مي‌كنند؟

شايد اگر رئيس جمهور و وزير اقتصاد بر راه اندازي بورس نفت تأكيد نكرده و زمان مشخص اعلام نمي كردند، انتظار 6ساله ايجاد بورس نفت ادامه مي‌يافت و ممكن بود حتي به فراموشي سپرده شود. ولي با توجه به اهميت و جايگاهي كه نفت در اقتصاد هر كشوري دارد و ايران نيز در تلاش است بورس نفت را راه اندازي كند تا به عنوان يكي از كشور‌هاي عضو اوپك، جايگاه خود را بين كشور‌هاي منطقه ارتقا بخشد، نبايد بيش از اين در فعال سازي بورس نفت تعلل كرد. خبر راه اندازي بورس نفت ايران به كشور‌هاي ديگر نيز رسيده و آنها در انتظار مشاهده كاركرد‌هاي آن هستند، بنابراين با قبول اين مسئله كه با توجه به جايگاه و نقشي كه قرار است اين بورس براي ايران ايجاد كند، بايد با حداقل ايراد و اشكال راه اندازي شود، نبايد بيش از اين مسئله را به تأخير انداخت، بلكه بايد منافع ملي را در اين زمينه در نظر گرفت.
اگر وزير اقتصاد تاريخي را براي راه اندازي آن مشخص مي‌كند، مسلماً بر مبناي اطلاع از مراحل تحقيق و اجراي كار است و اظهاراتش با توجه به پيشرفت كار است، بنابراين وقتي وزير اقتصاد اعلام زمان راه‌اندازي را اعلام اما در عمل اجرا نمي‌شود، پرسش‌هاي بسياري بي‌پاسخ مي‌ماند كه شايد بهتر باشد صادقانه درباره آن اطلاع رساني شود.