افکار عمومی نسبت به اثرات افزایش سرمایه های سنگین خوشبین نیست!

در عین حال برای حفظ و تداوم بقا و گردش چرخ های صنعت و از طرفی لزوم برخی ملاحظات اجتماعی و سیاسی، مدیران صنعتی چاره ای جز سرخم نمودن در برابر شرایط طاقت فرسای سیستم بانکی برای دریافت تسهیلات ناچیز نداشته چرا که می دانند ترس از نداشتن نقدینگی کشنده تر از دست و پنجه نرم کردن با تبعات احتمالی آن دارد.

از اینرو در کنار جستجوی مدیران بنگاههای اقتصادی برای یافتن منابع مالی ارزان قیمت به طور حتم بازار سرمایه در کشور ما پس از بانک ها یکی از جذاب ترین مکان ها برای تأمین مالی است که از طریق افزایش سرمایه، منابعی دایمی و به مراتب آسان تر و کم هزینه تر از تسهیلات و اعتبارات بازار پولی در اختیار شرکت قرار می گیرد و به تبع آن اجرای طرح های توسعه ای و یا دستیابی به نقدینگی مورد نیاز برای افزایش تولید و بهره وری در واحد های تجاری با رونق و جدیت بیشتری دنبال می شود.

در این ارتباط قانون تجارت، افزایش سرمایه شرکت ها را از محل سه منبع آورده نقدی سهامداران، اندوخته ها و سود تقسیم نشده سال های قبل (سهام جایزه) و مطالبات حال شده سهامداران امکان پذیر دانسته که در این زمینه افزایش سرمایه از طریق آورده نقدی و یا به عبارت بهتر پرداخت مبلغ اسمی سهام به صورت نقدی (صرف سهام)، ساز و کار تشکیل سرمایه و انجام سرمایه گذاری های جدید به طور مستقیم برای شرکت صورت می پذیرد در حالیکه در دو روش بعدی پروژه های سرمایه گذاری جدید از منابع مالی داخل بازار تأمین می گردد.

به هر حال با توجه به اینکه شرکت های بورسی و فرابورسی ممکن است ترکیبی از روش های مذکور را در چارچوب راهبردهای خود برای افزایش سرمایه و انجام سرمایه گذاری های جدید مورد استفاده قرار دهند از دید برخی کارشناسان می تواند برکات و صدمات مختلفی برای بازار سرمایه در بر داشته باشد.

گرچه پذیرش و حضور در بازار سرمایه علاوه بر برخورداری از معافیت های گوناگون می تواند دستاوردهایی همچون دستیابی شرکت و صنایع مختلف به منابع مالی ارزان قیمت تر از بازار پولی را در بر داشته باشد ولی نبود عمق کافی و نامناسب بودن حجم معاملات بورس اوراق بهادار و یا به عبارت بهتر نا بالغ بودن آن در برابر سایر بازارهای سرمایه گذاری باعث می شود در زمانی که بنگاههای اقتصادی در دوران رونق ایجاد شده در بورس به افزایش سرمایه های با مبالغ سنگین و پذیره نویسی های مختلف روی آورند به رغم توجیه داشتن پروژه ها و اهداف سرمایه گذاری شرکت ها، به دلیل بضاعت و ظرفیت محدود نقدینگی های سرازیر شده به بازار سهام، با جذب این منابع پولی عملاً از توان سرمایه گذاری و حضور پر رنگ تر سرمایه گذاران در معاملات آتی کاسته شده و به این ترتیب امکان کاهش فزاینده شاخص های بورسی را پدید آورد.

تجربه ای که در سالهای ابتدایی دهه 80 به وقوع پیوست به خوبی این احتمال را تأیید نموده و این در حالی است که برخی شرکت ها و بنگاههای اقتصادی کارنامه درخشانی مبنی بر استفاده صحیح و با بازدهی سرشار از این منابع جذب شده را برای سهامداران خود بر جای نگذاشته اند.

از این جمله می توان برخی شرکت های سرمایه گذاری را مثال زد و با نگاهی به سیر بازدهی و قیمت سهام آنها در سالهای گذشته که اجرای برنامه افزایش سرمایه خود را نیز در دستور کار داشته اند به خوبی مشاهده نمود که پس از مدتی ارزش سهام آنها حتی به زیر قیمت اسمی سقوط کرده است.

گرچه اظهار نظرها و صحبت های مختلفی در مورد مزایا و معایب افزایش سرمایه در بورس اوراق بهادار وجود دارد اما پایگاه اطلاع رسانی بورس نیوز بنا به روال معمول چندی پیش با طرح یک نظر سنجی با عنوان " اعمال افزایش سرمایه های سنگین شرکت های بورسی طی 6 ماهه اخیر چه تأثیراتی داشته است؟" امکان برآورد میزان دیدگاهها و نظرات سرمایه گذاران بورس اوراق بهادار را فراهم نمود که نتایج آن با توجه به ماهیت کاربران و اینکه استفاده کنندگان فضای مجازی برای برخورداری از خبرهای به روز و لحظه ای عمدتاً کارگزاران و معامله گران با تجربه و حرفه ای بازار را در بر می گیرد، خالی از لطف نخواهد بود.

بر همین اساس با تعریف چهار گزینه مختلف، دو هزار و 294 شرکت کننده در این نظر سنجی شرکت نمودند که ازاین تعداد، بیش از 48 درصد از آنها افت حجم معاملات و کاهش نقدینگی سرمایه گذاران را نتیجه افزایش سرمایه های سنگین شرکت ها در ماههای اخیر دانستند.

گفتنی است 23.28 درصد از رأی دهندگان نیز معتقد به کاهش شاخص کل بورس به همراه رقیق شدن قیمت سهام پس از افزایش سرمایه های شرکت ها بودند.

کمتر از 18درصد از آراء نیز مربوط به گزینه افزایش ارزش بازار بورس و تحکیم جایگاه آن برای جذب نقدینگی بودند و در آخر نیز حدود 10 درصد از تعداد شرکت کنندگان در این نظر سنجی نیز تأمین منابع مالی آسان و ورود منابع مالی از سایر بازارها به شرکت ها را رأی دادند.

بررسی ها نشان می دهد 70 درصد از شرکت کنندگان این نظر سنجی با انتخاب گزینه های اول و دوم، تبعاتی همچون افت حجم معاملات، کاهش نقدینگی سرمایه گذاران و ریزش شاخص بورس پس از اعمال افزایش سرمایه های سنگین شرکت ها را بیش از مزایای آن از جمله تحکیم جایگاه بورس برای جذب نقدینگی، تأمین منابع مالی آسان و افزایش ارزش بازار سهام دانسته و این خود جای تأمل بسیار دارد.

در خاتمه به نظر می رسد مدیران و دست اندرکاران بازار سرمایه کشور در کنار تشویق شرکت های بیشتر برای پذیرش در بورس و استفاده از منابع مالی ارزان و آسان آن از طریق اعمال افزایش سرمایه باید هر چه بیشتر به گسترش ابعاد و پهنه بورس اوراق بهادار و کمک به بلوغ آن تمرکز کرده و از طرفی توجه وافری به عمق و ظرف محدود وجوه مالی سرمایه گذاران عمدتاً حقیقی که نقش بارزی در گرایش جهت معاملات و شاخص های آن دارند، داشته باشند تا تجربه تلخ سال های 83 و 84 دوباره تکرار نشود.