آسیب شناسی آزمون های بازار سرمایه انجام شد

از دهه 80 تا کنون سازمان بورس اوراق بهادار با برگزاری 18 دوره از آزمون های بازار سرمایه امکان رقابت علمی طیف وسیعی از کارگزاران، سرمایه گذاران، مدیران نهادها و کارشناسان مالی برای دستیابی به گواهی نامه های حرفه ای و مدارک معامله گری را فراهم آورده است.

بنا بر گزارش بورس نیوز،گرچه این اقدام در راستای تخصصی شدن و انتظام ساختارهای رو به پیشرفت بازار سرمایه آغاز و روز به روز ابعاد آن در حال تکامل است اما وجود پاره ای از ایرادات اساسی در ماهیت آزمون های بازار سرمایه و تبدیل شدن آن به یک سنت مکرر در هر سال باعث شده تا برخی ابهامات همواره در این آزمون ها نهفته باقی بماند.

در این باره بورس نیوز ضمن گفت و گویی با مهرداد سید عسگری مدیر آموزش شرکت آریا سهم و یکی از صاحبنظران آزمون های بازار سرمایه، ابعاد و زوایای پیدا و پنهان این مشکلات بنیادین را بررسی و آسیب شناسی کرده ایم.

 قبل از هر چیز برگزاری آزمون های بازار سرمایه از چه دوره ای آغاز شده و چگونه پیش می رود؟

 طی سالهای گذشته حدود 18 دوره از آزمون های بازار سرمایه در شرایطی برگزار شده که در ابتدا طی سالهای 83 و 84 چندین دوره از این آزمون ها از سوی بانک مرکزی برگزار و سپس از طریق سازمان بورس اوراق بهادار دنبال و تا کنون ادامه دارد.

این در حالی است که از اردیبهشت ماه و همزمان با برگزاری هفدهمین دوره از این آزمون ها، در بازار سرمایه شاهد تغییرات ساختاری در مدارک و گواهینامه های حرفه ای سازمان بورس بر اساس مدارک بین المللی تحلیلگری مالی (CFA) بودیم بطوریکه با بازنگری جدی در سرفصل مفاد آزمون ها تعداد گواهی نامه های حرفه ای نیز افزایش یافته است.

البته هر ساله برای دستیابی به مدارک بین المللی معتبری همچون CFA، ایرانیان بسیاری به تکاپو می افتند که البته با توجه به تحریم کشور در حال حاضر اکثر افراد علاقه مند با عزمیت به کشورهای همسایه از جمله امارات متحده عربی، آذربایجان و .... در این آزمون ها به رقابت می پردازند.

با این همه تعداد ایرانیان دارای سطح یک این مدارک بسیار محدود بوده و حال آنکه دارندگان سطح دو آن از تعداد انگشتان دست نیز کمتر است.بنا بر این بدیهی است که آزمون های بازار سرمایه با تقاضای بالایی در داخل کشور روبرو باشد.

 آزمون های بازار سرمایه رفته رفته در حال تبدیل شدن به یک کنکور سراسری است، به نظر شما نیاز به چه تغییراتی در ساختار این آزمون ها  احساس می شود؟

 نخستین نیاز اساسی بازنگری مجدد ساختارهای آزمون های بازار سرمایه است ، زیرا با وجود محدودیت غیر قابل انکار اساتید مسلط و توانا در زمینه تدریس وطراحی سوالات این آزمون ها و عدم وجود هیچ گونه منابع علمی مشخص به زبان فارسی عملا این آزمونها برای شرکت کنندگان بسیار گنگ می باشد ، از سویی دیگر نبود برگردان نمونه سوالات امتحانی به زبان فارسی نیز مشکل دیگری است .

اداره گواهینامه های حرفه ای سازمان بورس با ترجمه سوالات CFA تمام تلاش خود را تنها به تکمیل ظرفیت بانک سوالات بکاربسته  و همین امر باعث شده تا هزاران شرکت کننده هر ساله به غیر از سرفصل های ارایه شده در تارنمای اداره گواهینامه های حرفه ای هیچ منبع علمی بروز دیگری برای مطالعه نداشته باشند.

در بعد برگزاری آزمون ها نیز گرچه تلاش های وافری از مسولان اداره امور گواهینامه های حرفه ای دیده می شود اما با توجه به جایگاه با اهمیت این اداره در سازمان بورس به دلیل برخورداری از پرسنل بسیار محدود و نبود ارکان مدیریتی چند لایه این اداره در سطح واقعی خود قرار نگرفته و به همین دلیل بخش های عظیمی از عملیات برگزاری آزمون ها از جمله اطلاع رسانی، نرم افزار تصحیح، جمع آوری و ترجمه سوالات از طریق سیستم برون سپاری صورت گرفته و حال آنکه در صورت نا هماهنگی و بروز هر گونه مشکلی در دیگر بخشها، پاسخگوی اول و آخر، اداره گواهینامه های حرفه ای است که همین موضوع فشار روانی زیادی را برای کارکنان این اداره بوجود آورده است.

 تا کنون 17 دوره از آزمون های بازار سرمایه برگزار شده و هجدهمین دوره نیز در هفته اول اسفند ماه سال جاری برگزار می شود، تا به اینجا کیفیت این آزمون ها را چگونه ارزیابی می کنید؟

 با وجود تغییرات ساختاری آزمون های بازار سرمایه همچنان ایرادهای بزرگی در این آزمون ها وجود دارد. نخست آنکه مکانیزم حد نصاب های در نظر گرفته شده در هر درس و یا به صورت همزمان برای کل آزمون مورد نظر، باعث بروز ایرادهای جدی در تعیین ملاک قبولی در آزمون های بازار سرمایه است.

در این زمینه تعیین حداقل میانگین قبولی در کنار در نظر گرفتن حداقل نمره قبولی در هر درس بی معنا بوده چرا که این ارزیابی مبنای دقیقی برای سنجش سطح علمی تمامی شرکت کنندگان نیست و بسیاری از افراد بدلیل کمبود حد نصاب در یک درس علی رغم میانگین های بالا در سایر درسها در این آزمونها مردود میشوند و مجبور میشوند تا مجدادا همه درسها را از اول امتحان دهند.

از اینرو پیشنهاد می شود با اصلاح مقررات موجود این نقیصه برطرف شود و حداقل مثل کنکور سراسری برخورد شود یا مثل نظام قدیم آموزشی تک ماده یا مثل نظام جدید شرکت در امتحان همان درسی که نمره کافی در آن بدست نیامده مورد نظر قرار گیرد .

مگر الان چه ایرادی وجود دارد ؟

در حال حاضر هیچ اطلاعات دقیقی از میزان حد نصاب و پاسخها و نام نفرات قبول شده وجود ندارد و همین باعث شده که شبهاتی برای برخی بوجود آید لذا با انتشار نام قبول شدگان و حداقل میانگین قبولی آزمون پس از برگزاری هر آزمون به همراه تعداد شرکت کنندگان و آمار قبولی آنها به همراه سوالات و جوابها و سوالات اشتباه احتمالی در آزمون بصورت جداگانه می توان این شبهات را برطرف کرد .

آیا قبول شدگان بازار کار خوبی دارند ؟

باید بگویم که سیاست در این زمینه مشخص نیست مثلا ما نمی دانیم چه تعداد تقاضا برای مدرک اصول مقدماتی یا معامله گری وجود دارد که داوطلبان را درست راهنمایی کنیم که چگونه شاخه امتحان خود را انتخاب کنند تا طرف عرضه و تقاضا تعادل یابد لذا به نظر می رسد اعلام سیاستگذاری اشتغال از سوی برگزار کنندگان و یا اعلام تعداد مدارک حرفه ای مورد نیاز از سوی نهاد های مالی و یا سرمایه گذاری بر خروجی بی حد و حساب قبول شدگان آزمون های بازار سرمایه تاثیر صحیحی بگذارد.

 بالاخره برگزاری آزمون های بازار سرمایه نقطه عطفی برای تخصصی تر شدن ساختارهای مالی بازار سرمایه به شمار می رود. آیا شما با این موضوع موافق هستید؟

 بله، اما در حال حاضر برگزاری آزمون های بازار سرمایه بیش از آنکه مبنای عینی و ملموس داشته باشد و نیروی مستعد و جوان کشور را به سمت تقاضاهای موثر بازار سرمایه سوق دهد یا نیروهای قدیمی را به سطح والا تری برساند و آرامش روانی را به بازار سرمایه نوید دهد بیشتر به فرایندی تبدیل شده که فقط عرضه بیش از تقاضا گواهینامه های حرفه ای یا تقاضای کاذب از طریق تعدد مدارک را دنبال می کند.

در اینجا لازم است در خصوص مکانیزم اعلام نتایج به عنوان یکی دیگر از ایرادهای آزمون های بازار سرمایه نیز اشاره ای داشته باشم. مسلم است قبولی در هر آزمونی نه تنها باعث افتخار فردی, بلکه باعث نشاط سازمانی مجموعه برگزار کننده آزمون خواهد بود.

به طور قطع کسانی که در آزمون های بازار سرمایه قبول می شوند به مزد زحمات و تلاش های علمی خود دست می یابند. اما عدم اعلام اسامی قبول شدگان و اکتفا به اعلام کد ملی آنها نکته ای منفی برای برگزار کنندگان بوده که همواره دود آن بچشم اداره امور گواهینامه های حرفه ای میرود و حال آنکه هیچ گاه نسبت به زمان دقیق اعلام نتایج و یا تاریخ برگزاری آزمون های بعدی نیز اطلاع رسانی بهنگام نمی شود.

 کمی در خصوص برگزاری دوره های آمادگی آزمون های بازار سرمایه صحبت کنید. کیفیت این کلاس ها در حال حاضر در چه سطحی است؟

دوره های آمادگی آزمون های بازار سرمایه در کشور علاوه بر کانون کارگزاران بورس اوراق بهادار از سوی شرکت آریا سهم که از قدیمی ترین نهادهای آموزشی بازار سرمایه میباشد نیز برگزار می شود که هر یک به سهم خود تلاش های بسیاری برای این منظور مبذول داشته اند.

با این همه وجود برخی تبعیض ها و انحصارها از جمله ارایه امتیازهای شغلی به شرکت های کارگزاری در صورت معرفی پرسنل در دوره های این آزمون ها در کانون کارگزاران که البته خود نیزیکی از اعضاء کمیته گواهی نامه های حرفه ای می باشد باعث شده عملاً بخش خصوصی قادر به رقابت با مجموعه ای که علاوه بر برخورداری از بودجه و امکانات از امتیازات بخشنامه ای نیز استفاده می کند، نباشدو شرکت های کارگزاری را در یک بده بستان دائمی باکانون کارگزاران قرار دهد که ما عملا شاهد این تبعیض در سیستم کنونی هستیم و کارگزاران پرسنل خود را اجبارا به این کلاسها میفرستند و تنها نقطه قوت کلاسهای آریا سهم در این زمینه آمار عملکرد قبولی – تعداد ساعات وکیفیت در برگزاری کلاسهامیباشد که در این سیستم بدون استفاده از رانت های مذکور باعث پایداری ما شده است.

در این زمینه باید از نویسندگان آئین نامه های فعلی پرسید که آیا برگزاری دوره آمادگی آزمون های بازار سرمایه از سوی کانون کارگزاران که خود نیز یکی از اعضا در کمیته گواهینامه های حرفه ای است، ماهیت وجودی و شکلی این آزمونها را در یک دور باطل بی انتها به اذهان نمی رساند؟

این در حالی است که هیچ یک از اتحادیه های صنفی در کشور یا در بالاترین مرجع تصمیم گیری عضو نبوده یا دخیل امر آموزش نمیباشند و تنها نکته امید وار کننده در این بحث صحت اخلاقی و علمی مدیران و کارکنان کانون کارگزاران به همراه انسجام فکری و سازمانی این مجموعه میباشد که از وقوع یک فاجعه جدی در این امر جلو گیری میکند .

با این اوصاف نحوه برگزاری آزمون ها را چگونه می بینید؟

 بعضاً افرادی در جلسات امتحانی به جرم تقلب به چند سال محرومیت از شرکت در آزمون ها محکوم می شوند که روند رسیدگی به تخلفات به هیچ وجه منطقی نیست.

در این زمینه عدم اطلاع رسانی شفاف در خصوص نوع تقلب و میزان مجازات برای آنها و نبود آیین نامه ای مشخص برای رسیدگی و مجازاتها و همچنین امکان نداشتن فرصت دفاع به متهمان تقلب در کمیته نهایی و اتکای صرف به گزارشهای مکتوب ارسالی از سوی حراست آزمونها باعث شده که ساختارهای این آزمون ها با استانداردهای اولیه فاصله داشته باشد.

به هر ترتیب به نظر می رسد با افزایش هر ساله تعداد شرکت کنندگان در آزمون های بازار سرمایه، مدیران سازمان بورس باید هر چه زودتر از درونی نگریستن به این آزمون ها خارج شده و نسبت به رفع ایرادهای فعلی همت والایی از خود نشان دهند.