با وجود برنامه مدون و رسانه های تخصصی دغدغه فرهنگ سازی و اطلاع رسانی نداریم
با توجه به شرایط ویژه بورس کشور و لزوم رعایت فرهنگ سهامداری برای گذر از این موقعیت به سراغ سعیدمستشار مدیر روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بورس رفتیم و گفتگویی صریح را انجام دادیم .
ازنظر شما فرهنگ سازي در بازار سرمايه، چه مفهومـي دارد؟
همانگونه كه مي دانيد، هر كاري، داراي فرهنگ خاصي است كه بايست از سوي مردم مورد توجه قرار گيرد، براي مثال، بارها و بارها از مواردي مثل فرهنگ آپارتمان نشيني، فرهنگ رانندگي، فرهنگ صرفهجويي در مصرف و ... صحبت شده است.
در اين ميان، سرمايه گذاري به مفهوم عام و سرمايه گذاري در بورس بطور مشخص،
به عنوان يكي از مهمترين اقداماتي كه مي تواند بخش مهمي از جامعه را در برداشته
باشد، نيازمند فرهنگ سازي است، به اين معنا كه تمامي مخاطبان بالفعل و بالقوه در
موضوع سرمايه گذاري در بازار سرمايه بايد از يكسو با اصول، مباني، قواعد و شيوه
هاي سرمايه گذاري صحيح در بورس آشنا شوند و از سوي ديگر، اين اصول و قواعد را در
رفتار خود درخصوص سرمايه گذاري، بكار گيرند، بنابراين، زماني مي توان گفت فرهنگ
سازي در بازار سرمايه به شكل صحيح اتفاق افتاده است كه در مرحله اول، نگرش ها و در
مرحله دوم رفتارها در ارتباط با سرمايه گذاري در بورس، مسير صحيح را طي كند.
موضوع فرهنگ سازي، بخصوص در حوزه بورس به سبب پيچيدگي ها و فراز و نشيب هايي كه شايد بتوان گفت مخصوص اين بازار است، اهميت دو چنداني دارد و بايد بصورت جدي مورد توجه قرار گيرد.
خوب روش این فرهنگ سازی چیست ؟
به هر حال، اگر بتوان قشرهاي
مختلف جامعه، اعم از سرمايه گذاران بالفعل و سرمايه گذاران بالقوه را بصورت صحيح،
واقع بينانـه با سازوكارهاي سرمايه گذاري اصولي در بورس آشنا كرد، مي توان ادعا
كرد كه فرايند فرهنگ سازي در بازار سرمايه به شكل صحيحي اتفاق افتـاده است، طبيعتاً
نتيجه چنين اقدامي اين خواهد بود كه افراديكه بورس را بازاري مناسب براي سرمايه
گذاري مي دانند، آگاهانه و به دور از هيجانات، وارد اين بازار خواهند شد، البته
بايد اذعان كرد چنين فرآيندي، با توجه به ماهيت بازار سرمايه، فرايندي نسبتاً مستمر،
زمان بـر و داراي پيچيدگي هاي خاص است.
نكته ديگري كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه مقوله فرهنگ سازي، صرفاً عموم جامعه كه هيچگونه آشنايي با بورس ندارند، شامل نمي شود، بلكه لازم است فعالان بازار سرمايه را نيز در شمول مخاطبان امر فرهنگ سازي در نظر گرفت، البته طبيعتاً ابزارها و شيوه هايي كه براي هرگروه از مخاطبان درنظر گرفتـه مي شود، متفاوت است.
در مقايسه دوره های مختلف مدیریت بورس در دوره رياست دكتر صالح آبادي، چه اقداماتي در حوزه فرهنگ سازي اتفاق افتاده است و مزاياي آن چيست؟
خوشبختانه در دوره اخير، اقدامات بسيار مناسبي در حوزه فرهنگ سازي در بازار سرمايه اتفاق افتاده است كه در مقايسه با سال هاي گذشته، بسيار قابل توجه است؛ البته بايد اذعان كرد كه مقوله فرهنگ سازي در دوره هاي مختلف حیات بورس ايران مورد توجه بوده است.
براي مثال جالب است بدانيـد در همان اوايل تأسيس بورس در ايران، كتاب داستاني براي آموزش بورس و سرمايه گذاري به كودكان منتشر شده بود، به همين ترتيب در دوره هاي مختلف نيز اقداماتي در اين راستا انجام شده است، اما به جرأت مي توان ادعا كرد كيفيت و كميت اقدامات انجام شده در حوزه فرهنگ سازي عموم مردم و فعالان بازار، در سال هاي اخير، بي سابقه بوده است، البته پيشرفت هاي قابل توجه در ساير بخش ها همچون قوانين و مقررات جديد، شكل گيري نهادهاي جديد مالي همچون صندوق هاي سرمايه گذاري و بكارگيري گسترده فناوري اطلاعات در بازار سرمايه در بخش هايي همچون معاملات آنلاين و ...، به كمك فرايند فرهنگ سازي در بورس آمده و در سرعت بخشيدن به اين فرايند بسيار موثر بوده است، اما اگر بخواهيم درخصوص اقدامات صورت گرفته در سال هاي اخير در حوزه فرهنگ سازي و آموزش بايد گفت در حال حاضر، روش هاي بسيار متنوعي در اين زمينه براساس نوع مخاطبان توسط سازمان برنامه ريزي و اجرا مي شود، چراكه شيوه آموزش فعالان بازار با شيوه آموزش افراد مبتدي كه هيچگونه آشنايي با بازار سرمايه ندارند، متفاوت است.
براي مثال، براي افراد مبتدي و تازه وارد، از شيوه هاي
بسيار جذاب و جالب مانند انتشار و توزيع گسترده كتب آموزش بورس به زبان ساده در
سطح كل كشور، راه اندازي سامانه اينترنتي تالار مجازي بورس ايران (www.irvex.ir) با جذب حدود 40 هزار كاربر در مدت كمتر از يكسال، برگزاري مسابقه
مقاله نويسي دانش آموزي در سطح كل كشور، توليد و توزيع گسترده بيش از يكصد انيميشن
هاي آموزشي و نمايشنامههاي صوتي، برپايي مستمر نمايشگاه بورس در شش سال پياپي،
برپايي نمايشگاه كاريكاتور براي نخستين بار، طرح مباحث مرتبط با بورس در كتب درسي
دوره دبيرستان، برگزاري دوره هاي متعدد آموزشي توسط سازمان و شركت بورس در تهران و
شهرستان ها و انعقاد تفاهمنامه با وزارت آموزش و پرورش براي راه اندازي ديپلم بورس
در شاخـه كار و دانش و حمايت از فيلمسازان برتر جشنواره بين المللي فيلم رشد با
هدف ساخت فيلم هاي آموزشي در زمينه بورس اشاره كرد.
نقش رسانه ها در این بین چگونه تعریف شده است ؟
خوشبختانه در كنار اين اقدامات، رسانه هاي مختلف اعم از
روزنامه ها، خبرگزاري ها، پايگاههاي خبري و رسانه ملي نيز همواره با انتشار اخبار
و گزارش هاي مرتبط با بازار سرمايه، به فرهنگ سازي در اين بازار كمك كرده اند كه
در اين ميان، نقش روزنامه ها، خبرگزاري ها و پايگاههاي خبري در تأمين نيازها و
انتظارات فعالان بازار بصورت خاص و نقش صدا و سيما به عنوان رسانه ملي و فراگير،
در تأمين نيازهاي آموزشي عموم مردم، بسيار پررنگ است.
سازمان هم همواره سعي كرده
است در تعامل سازنده با رسانههاي مختلف، از اين ظرفيت در راستاي فرهنگ سازي در
بازار سرمايه كمك بگيرد.
توليد و پخش برنامه 50 قسمتي با هدف معرفي اركان بازار سرمايه ايران به زبان ساده از شبكه چهارم سيما، توليد و پخش آگهيهاي فرهنگ سازي از شبكه هاي مختلف، توليد سريـال تلويزيوني با هدف معرفي بورس و اصول سرمايه گذاري جهت پخش از شبكه دوم سيما در نوروز 91 و توليد تيزرهاي تلويزيوني جهت پخش از شبكه تلويزيوني جام جم با هدف معرفي فرصت هاي سرمايه گذاري در بورس به ايرانيان خارج از كشور، راه اندازي استوديو بورس در شبكه راديويي اقتصاد و همكاري با شبكه تازه تأسيس بازار بمنظور ارائه برنامههاي اطلاع رساني و آموزشي مرتبط با بورس، بخشي از اقداماتي است كه براي نخستين بار، با هدف معرفي بورس ايران به عموم مردم صورت گرفته است.
در كنار اين اقدامات كه بيشتر براي آشنايي عموم مردم با بازار سرمايه انجام شده است، خوشبختانه مباحث تخصصي موردنياز فعالان بازار سرمايه نيز با حمايت سازنده ساير رسانه ها، اعم از خبرگزاري ها و پايگاههاي متعدد خبري و همچنين روزنامه هاي مختلف، تأمين مي گردد، تا جائيكه امروز، اغلب روزنامه ها و خبرگزاري ها بخش مستقلي را به خبرهاي حوزه بازار سرمايه اختصاص مي دهند و پايگاه هاي خبري متعددي نيز در اين حوزه، راه اندازي شده است كه با اطلاع رساني شفاف و واقع بينانه، نقش بسزايي در توسعه و تعميق بازار سرمايه ايفا مي كنند.
البته سازمان نيز براي تأمين نيازهاي آموزشي فعالان بازار اقدامات بسيار موثري انجام داده است كه از آن جمله، مي توان به انتشار بيش از 30 عنوان كتاب تخصصي درخصوص موضوعات روز بازار سرمايـه، برنامه ريزي جهت فعال سازي بخش خصوصي بمنظور ارائه آموزش هاي تخصصي موردنياز فعالان بازار تحت نظارت سازمان، توسعه گواهينامه هاي حرفه اي و ... اشاره كرد.
آيا اقدامات تبليغي سازمان بورس در جذب مخاطب موثر بوده است؟
همانطور كه عرض كردم، فرايند فرهنگ سازي در همه عرصه ها، ازجمله بازار سرمايه فرايندي زمان بر و مستمر است، بنابراين اگر انتظار داشته باشيم كه در فاصله زماني كوتاهي از آغاز اين فعاليت ها، همه اهداف آن محقق شود، انتظار درستي نيست، بخصوص در حوزه بازار سرمايه كه با توجه به تفاوت هاي ذاتي اين بازار در مقايسه با بازار پول و وجود مسائلي مانند تخصصي بودن، ريسك و بازده، نوسان قيمت ها و... در اين بازار، فرهنگ سازي در اين حوزه را با پيچيدگي هاي خاص مواجه مي كند، اما آنچه كه مسلم است اين است كه امروز، در نتيجه اقدامات صورت گرفته طيف وسيعي از قشرهاي مختلف در جامعه، نسبت به موضوع بورس به عنوان يك بازار براي سرمايه گذاري حساس اند و اين موضوع را پيگيري مي كنند و بدون شك، تداوم اين اقدامات و ارائه مستمر برنامه هاي آموزشي، مي تواند در آشناسازي قشرهاي مختلف جامعه با اين بازار موثر باشد.
جالب است بدانيد در حال حاضر، علاوه بر مراجعات
بسيار زياد اشخاص حقيقي به سازمان بورس و شركت بورس براي كسب راهنمايي هاي بيشتر
جهت سرمايه گذاري، درخواست هاي زيادي نيز از جانب شركت ها، سازمان ها و نهادهاي مختلف
صورت گرفته است كه علاقه مند هستند مباحث آموزشي مرتبط با بورس را براي كاركنان
خود بصورت تخصصي پيگيري نمايند.
به هر حال، هدف اصلي اين است كه قشرهاي مختلف جامعه، بورس و انواع ابزارهاي مالي موجود در آن را آنگونه كه هست، بشناسند، طبيعتاً اگر چنين شناختي بصورت صحيح اتفاق بيفتد، افرادي كه اين بازار را براي سرمايه گذاري خود مناسب تشخيص دهند، آگاهانه، با شناخت كافي و با درنظر گرفتن سطح ريسك و بازده مورد انتظار خود وارد آن خواهند شد.
در روش هاي تبليغي سازمان بورس، به همه جوانب سرمايه گذاري ازجمله تناسب ريسك و بازده اشاره شده است؟
قطعاً اين موضوع در همه برنامه ها به عنوان يك اصل مد نظر بوده و هست. به عنوان مثال، در آگهيهايي كه سال گذشته و ابتداي سال جاري، همزمان با رشد بي سابقه بورس و تمايل زياد قشرهاي مختلف مردم براي ورود به اين بازار ازطريق صدا و سيما پخش شد، تأكيد بسيار زيادي بر توجه به مسائلي همچون لزوم نگاه بلندمدت، پرهيز از رفتارهاي هيجاني، بكارگيري سرمايه هاي مازاد و تصميم گيري آگاهانه و با مشورت صورت گرفت، حتي مواردي مانند لزوم تشكيل سبد سهام و ورود از طريق صندوق هاي سرمايهگذاري جهت افراد غيرحرفه اي نيز اشاره شد.
به همين ترتيب، در ساير محصولات آموزشي سازمان مانند انيميشن ها، نمايشنامه هاي راديويي، كاريكاتورها، كتب مختلف و ... تلاش شده است تا بازار سرمايه، آنگونه كه هست و بصورتي كاملاً واقع بينانه معرفي شده و به مسائلي مانند ريسك، نوسانات بازار، لزوم رفتار آگاهانه و پرهيز از تصميم گيري هيجاني و ... بصورت مكرر اشاره شده است. بايد توجه داشت كه آنچه مهم است، صرف افزايش تعداد كدهاي سهامداري نيست، بلكه مهم آن است كه افرادي كه وارد بورس شده و در اين بازار به فعاليت مي پردازند، هر اندازه كه هستند، شناخت كافي و لازم درخصوص اين بازار را داشته باشند.
به نظر شما آيا نمايشگاه بورس توانسته است سهم خود را در معرفي اين بازار به عموم جامعه ايفا كند، چه برنامه هايي براي بهتر برگزار شدن آن داريد؟
نمايشگاه بورس، به عنوان يكي از رويدادهاي بسيار مهم
بازار سرمايه و حتي شايد به جرأت بتوان گفت، مهمترين نمايشگاه نظام مالي كشور كه
قدمتي 5 ساله دارد، خوشبختانه با حمايت كليه اركان و فعالان بازار سرمايه هر ساله
روند رو به رشدي را طي كرده است، بگونه اي كه از جنبه هاي مختلف مانند تعداد
مشاركت كنندگان، تعداد بازديدكنندگان، برنامه هاي جنبي نمايشگاه و...، هر سال در
مقايسه با سال قبل، رشد چشمگيري داشته و براي مثال، پيش بيني مي شود نمايشگاه دوره
ششم كه ارديبهشت سال 91 برگزار مي گردد، در مقايسه با دوره پنجم كه شهريور سال
جاري برگزار شد، حدود 50 درصد رشد داشته باشد، بنابراين، روند نمايشگاه روندي
صعودي است، اما طبيعتاً تا دستيابي به اهداف بلندي كه براي آن ترسيم شده، هنوز
فاصله زيادي وجود دارد.
هدفي كه از آن صحبت مي شود، اين است كه نمايشگاه بورس،
بانك و بيمه علاوه بر آنكه به يكي از پرمخاطب ترين نمايشگاههاي داخلي كشور تبديل
مي شود، در سطح منطقه نيز به عنوان مهمترين نمايشگاه مالي و سرمايه گذاري شناخته
شود، دستيابي به اين هدف، اگرچه دشوار، اما به ياري خدا و حمايت تمامي دست
اندركاران، دست يافتني است.
در همين راستا نيز نمايشگاه سال بعد، بصورت بين المللي برگزار شده و همزمان با آن نيز چهارمين دوره بين المللي بازار سرمايه اسلامي با مشاركت بانك توسعه اسلامي و حضور نمايندگان كشورهاي مختلف برگزار خواهد شد. به علاوه، برنامه هاي گسترده ديگري نيز بمنظور ارتقاء كيفي و همچنين اطلاع رساني اين نمايشگاه چه در داخل و چه در عرصه بين المللي تدارك ديده شده است كه انشاء الله اعلام خواهد شد.
در شيوه هاي اطلاع رساني و آموزش سازمان بورس، ايا از نظرات بخش خصوصي هم استفاده شده است و سايت ها و روزنامه ها و.. در اين بين چه نقشي دارد؟
كليه برنامه هايي كه سازمان بورس در عرصه فرهنگ سازي به
اجرا گذارده و مي گذارد، با همكاري و مشورت كارشناسان ذيربط و حتي مطالعه دقيق
اقدامات صورت گرفته در ساير كشورها و بومي سازي اين اقدامات براساس ويژگي هاي خاص
بازار سرمايه و جامعه ايران است.
حتي در هشتمين دوره جشنواره بينالمللي روابط عمومي هاي برتر كه به منظور ارزيابي اقدامات صورت گرفته در 120 وزارتخانه، سازمان و شركت دولتي و غيردولتي برگزار شد، هيأت داوران جشنواره سازمان بورس را از نظر كيفيت برنامه هاي انجام شده در حوزه تبليغات و فرهنگ سازي و انتشارات، سازمان برتر معرفي و 3 نشان برتر در اين زمينه به سازمان اهدا كرد، همچنين برخي از كتب آموزشي منتشر شده توسط سازمان به علت كيفيت و غناي مطالب، بارها و بارها تجديد چاپ شده اند كه همين موضوع، نشان دهنده كيفيت بالاي محصولات توليد شده در اين عرصه است.
البته، ما آنچه را كه انجام شده بدون ايراد نمي دانيم و همواره از نظرات، پيشنهادات و انتقادات سازنده كليه كارشناسان، سايت ها و پايگاههاي خبري جهت ارتقاء سطح كيفي برنامههاي سازمان در حوزه اطلاع رساني و فرهنگ سازي استقبال مي كنيم.
به نظر شما، تعريف انتقاد سازنده چيست و آيا رسانه حق انتقاد دارد؟
همانگونه كه از متن سوال مشخص است، انتقاد سازنده انتقادي
است كه سازنده باشد و انتقادي سازنده خواهد بود كه با شناخت جامع نسبت به همه
ابعاد موضوع محل نقد، نگاه دلسوزانه و پرهيز از سطحينگري و جهت گيري هاي خاص
انجام شود.
طبيعتاً طرح اينگونـه انتقادات، نه تنها ايراد نيست، بلكه براي مسئولان يك فرصت ارزشمند نيز تلقي مي شود و زمينه رفع مشكلات و خطاهاي احتمالي را از سوي آنها برطرف مي كند، با چنين ديدگاهي، مسلماً رسانه حق انتقاد سازنده دارد و طرح اينگونه انتقادات و نقاط ضعف، در كنار مطرح كردن نقاط قوت و توانمندي ها، سبب ايجاد همدلي و تعامل سازنده ميان مسئولان و اصحاب رسانه خواهد شد.
آيا رسانه هاي موجود در حوزه بازار سرمايه مانند سايت ها و روزنامه ها، به وظايف خود در قبال اطلاع رساني و فرهنگ سازي عمل كرده اند و نقاط قوت و ضعف آنها چيست ؟
همانگونه كه بارها از سوي مسئولان بازار سرمايه اعلام شده است، بدون شك همراهي و همدلي رسانه ها اعم از روزنامه ها، خبرگزاري ها و پايگاههاي خبري در زمينه اطلاع رساني و فرهنگ سازي، يكي از دلايل اصلي موفقيت و توسعه روزافزون بازار سرمايه است.
بنابراين نقش رسانه ها در اين عرصه، انكارناپذير است و
ميتوان گفت رسانه ها تا حد زيادي، به وظيفه خطيري كه در اين عرصه دارند، عمل كرده
اند و اين موضوع، از نقاط قوت بارز عملكرد رسانه هاي فعال در بازار سرمايه، بويژه
در سال هاي اخير به شمار ميرود.
در عين حال، شايد بتوان گفت مهمترين دغدغه موجود در عرصه اطلاع رساني، اين است كه با توجه به نقش قابل توجه برخي گزارش هاي تحليلي در جهت دهي به تصميم گيري سهامداران و لزوم اخذ برخي مجوزها براي ارائه تحليل در اين حوزه، چارچوب كلي ارائه اينگونه گزارش ها بايد چگونه باشد كه از يكسو، با كاركرد اصلي رسانه يعني اطلاع رساني سريـع، دقيق و واقع بينانه هيچگونه تعارضي نداشته باشد و از سوي ديگر، دغدغه مورد اشاره در آن مدنظر قرار گرفته باشد.
به نظر ما راه حل مناسب، بهره گيري از نظرات و پيشنهادات خود رسانه ها در اين زمينه است كه انشاء الله در تعامل سازنده با آنها، دغدغه مذكور نيز به نحو مطلوب، مرتفـع خواهد شد.
