داستان میمونها و نیرنگ دلالان داخلی و خارجی

بازار ارز در دهه هشتاد بر خلاف دو دهه قبل از آن جو نسبتاً آرام و با ثباتی را پشت سر گذاشت. این ثبات نسبی موجب کاهش ریسک تبدیل ارز و امکانپذیری محاسبه بهای تمام شده محصولات وابسته به ارز در مطالعات توجیه سنجی سرمایه گذاریها با وجود تحریم های متعدد مالی و اقتصادی بین المللی گردید. البته این پایداری از نیمه دوم سال 1389 دستخوش تغییرات جدی ، آشفتگی و نوسانات شدید گردید. این نوسانات در بازار سکه و طلا نیز قیمتشان با قیمت ارز وابستگی دارد نیز به وقوع پیوست.

طرح اخیر کاهش هشتاد هزار تومانی قیمت سکه در بازار به رغم افت حدود ده درصدی انس جهانی پس از آغاز طرح، با افزایش نرخ ارز مرجع و نرخ ارز آزاد همراه گردید و اجرای این دو سیاست متناقض به طور همزمان باعث شد تا این کاهش هشتاد هزار تومانی به چند روز و به سکه های عرضه شده در بانکها محدود بماند و تأثیر کمی بر بازار آزاد سکه بگذارد.

جنگ بانک مرکزی با سودا گران

علی رغم آشفتگی سیاستگذاری های اخیر بانک مرکزی در مهار قیمت سکه و ارز، این دفعه بانک مرکزی با آغاز طرح پیش فروش نا محدود سکه با قدرت به جنگ با محتکران و سوداگران سکه آمده است. این طرح که در واقع ترکیبی از یک قرارداد سلف و قرارداد اختیار خرید (call option) است به خریداران سکه این امکان را می دهد تا با پیش خرید کردن سکه بتوانند در صورتی که پس از چهار ماه قیمت سکه بیش از قیمت پیش خرید بعلاوه مالیات بر ارزش افزوده باشد سکه خود را از بانک تحویل گرفته و از ما به التفاوت این دو قیمت بهره مند شوند و اگر قیمت سکه در مدت چهار ماه یا هنگام تحویل در بازار کمتر از بهای تمام شده پیش خرید باشد اصل پول خود را بدون کاستی مطالبه نموده و سکه ارزانتر از بازار تهیه کنند. تنها هزینه این اختیار خرید خواب چهار ماهه سرمایه می باشد که با نرخ متناظر سود هر فرد یا بنگاه محاسبه می گردد. به عنوان مثال هزینه این اختیار خرید با نرخ متناظر سپرده کوتاه مدت بانکی در یک دوره 4 ماهه کمتر از 12 هزار تومان است.

کسب سود از بی خبران

عقلایی است که مردم با فروش سکه های خود در بازار آزاد تا محدوده متناظر با هزینه پول خود و پیش خرید سکه از طریق این طرح کسب سود نماید. جدید بودن طرح و عدم اطلاع رسانی و آموزش ها سبب شد در اولین روز اجرای این طرح خبری از عرضه سکه توسط مردم در بازار نباشد و سوداگری در نرخ دلار حتی باعث افزایش نرخ سکه در بازار گردد. بدون شک محتکران و دلالان سکه فرصت را برای عرضه سکه های خود به مردم و پیش خرید سکه های ارزانتر مغتنم خواهند شمرد.

یک حکایت پند آموز

شرایط پیش آمده در بازار و خرید روزهای گذشته بسته به سکه های بانک کارگشایی توسط افراد معدود من را به یاد این حکایت می اندازد: نقل است که یک سرمایه دار انگلیسی وارد شهر کوچکی در هندوستان شد و اعلام کرد که در ازای هر میمون حاضر است 5 پوند پرداخت کند. مردم شهر میمونهای اطراف خود را در قفس ها انداخته و نزد مرد بردند و به ازای هر میمون 5 پوند دریافت کردند. وقتی دیگر میمونی برای مرد انگلیسی نیاوردند او اعلام کرد حاضر است برای هر میمون 25 پوند پرداخت کند.

با شنیدن این رقم بسیاری از مردم به تکاپوی بدست آوردن میمون افتادند. هنگامی که این روند نیز کاهش یافت و دیگر میمونی در شهر باقی نمامده بود مرد سرمایه گذار اعلام کرد که از آن روز به مدت 5 روز حاضر به پرداخت 100 پوند برای هر میمون است. با این خبر تمامی اهالی شهر کار و پیشه خود را رها کردند و به سودای بدست آوردن سود به شهرهای اطراف رفتند و چون در آن شهر ها نیز میمون آزاد یافت نکردند تصمیم گرفتند از دیگر شهرها میمون ها را به قیمت کمتر از 100 پوند بخرند و به نزد مرد انگلیسی برده و 100 پوند از او بگیرند. بعد از چند روز جستجو وقتی به شهر بازگشتند (و در حالی که تمام پولهای خود را میمون خریده بودند) دیدند، خبری از مرد انگلیسی نیست و فهمیدند میمونهای خودشان را در شهرهای دیگر با مبالغی بالاتر از شرکای مرد انگلیسی خریده اند!

پیش فروش سکه مرجعی برای بورس کالا

وقتی امکان پیش خرید سکه با احتساب ارزش افزوده به قیمت 568 هزار تومان به تحویل اردیبهشت ماه (4 ماه پس از خرید) از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران وجود دارد دیگر قیمت پیش فروش سکه بانک مرکزی مرجع قیمتی سلف خواهد بود و قیمت قراردادهای آتی بورس کالا باید مشتقی از این قیمت با احتساب نرخ متناظر هزینه سرمایه باشد. در این چرخه کاهش قیمت سکه می تواند باعث کاهش قیمت کالاهای موازی آن نیز گردد.

الزامات بانک مرکزی به اقتصاد

همچنین بانک مرکزی باید با آغاز پیش فروش ارز با ساز و کارهای مشابه پیش فروش سکه ضمن کنترل بازار و مبارزه با دلالی ارز به تولید کنندگان جهت پوشش ریسک تبدیل نرخ ارز برای خرید مواد اولیه ارز بر، کمک نماید تا تولید کنندگان و وارد کنندگان بتوانند با محاسبه بهای تمام شده محصولات بر مبنای ارز پیش خرید کرده خود نرخ فروش را تعیین نموده و اقدام به عرضه کالا و خدمات به طور معمول نمایند.

دکتر تیرداد احمدی

عضو هیأت مدیره شرکت کارگزاری بانک تجارت