از این پس معاملات سهام خود را پیامکی ببینید

بیش از شش سال از تشکیل شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه به عنوان یکی از ساختارهای اصلی بازار سرمایه کشور سپری می شود.

نهادی که بر اساس قانون جدید بازار سرمایه ایران، به منظور انجام امور پس از معامله از قبیل نگهداری موجودی سهام سرمایه گذاران، تسویه معاملات، امور پایاپای و نقل و انتقال اوراق بهادار تأسیس شده و شاید کمتر کسی از ذینفعان بازار از کارگزار و سهامدار گرفته تا مدیران شرکت های بورسی را بتوان پیدا کرد که حداقل برای یکبار با این شرکت بی سر و صدا اما مهم و حیاتی سر و کار پیدا نکرده باشد.

بنا بر گزارش بورس نیوز، شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه یا سمات اهمیتی به فراخور دفاتر ثبت اسناد رسمی و یا سایر مراکز حقوقی و ثبتی با خود به همراه دارد.

وقتی نماد یک شرکت در تابلوی معاملات بازار سهام درج می شود و یا وقتی سرمایه گذاری از طریق یک شرکت کارگزاری درخواست یک کد معاملاتی می نماید، این سمات است که از تکمیل فرم های اولیه و احراز هویت اشخاص حقیقی و حقوقی گرفته تا زمان حضور و فعالیت در بازار سرمایه و حتی پس از آن همچون پرستاری از کلیه فرایندهای صورت گرفته در این بین مراقبت و نگهداری می کند.

در این ارتباط ضمن گفتگویی رو در رو با حامد سلطانی نژاد مدیر عامل و عضو هیأت مدیره شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه، بخشی از فعالیت های این شرکت تأثیر گذار و با اهمیت را جویا شده ایم.

بورس نیوز؛ به عنوان اولین سوال در مورد کارکردهای سمات و یا به عبارتی بهتر CDS کمی برای ما و خوانندگان صحبت کنید.

شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه از سه کلمه لاتین Central Securities Depository یا همان CSD یا CDS تشکیل شده که در دنیای امروز برای شرکت های فعال در این بخش سه کارکرد اصلی ثبت، تسویه پایاپای و مدیریت ریسک اوراق بهادار معرفی می شود.

بورس نیوز؛ نقش این کارکردها در سمات به چه شکلی است؟

در کارکرد ثبتی (Registry) کلیه فرآیندهای ثبتی بازار سرمایه شامل نگهداری کلیه اطلاعات مالکیت ها در بازار اوراق بهادار و ثبت قواعد حقوقی آنها اعم از وضعیت فعلی مالکیت دارایی ها نگهداری می شود بطوریکه در این کارکرد بررسی و کنترل وضعیت سابق مالکیت اوراق بهادار نیز اهمیت می یابد.

این فرآیند مشابه عملکرد ادارات ثبت اسناد و املاک کشور عمل کرده که مرجعی برای پیگیری اطلاعات مالکین شناخته می شود. بر این اساس در بازار اوراق بهادار نیز چنانچه قرار باشد اوراقی خریداری یا فروخته شود، اطلاعات مالکیت این اوراق در این شرکت ثبت و نگهداری می شود. ضمن آنکه مشابه عملیات گردش ثبتی در سازمان ثبت اسناد املاک کشور مبنی بر بازبینی تغییرات ثبتی اسناد و مستندات، در سمات نیز مجموعه ای از اطلاعات مختلف راجع به سهام یک شرکت ازابتدای ورود به بازار سرمایه اعم از تعداد سهام، وضعیت پس از افزایش سرمایه، توثیق، وقف و قواعد حقوقی خاص مبتنی بر مالکیت اوراق بهادار نیز ثبت و نگهداری می شود.

بورس نیوز؛ در دنیای امروز نهادهای سپرده گذاری و تسویه وجوه حتی اطلاعات مربوط به دستورهای خرید کارگزاران و سرمایه گذاران را نیز ثبت می کند. آیا این امکان در کشور ما نیز وجود دارد؟

بله. نگهداری این اطلاعات در بازارهای سرمایه جهان وجود دارد اما در کشور ما هنوز این نیاز برطرف نشده که برای رفع این نقیصه با طراحی سامانه جدیدی تحت عنوان bock Entery settlement و را ه اندازی آن در آینده ای نزدیک، کلیه دستورهای معامله گران اعم از تلفنی، اینترنتی یا آنلاین که به کارگزار اعلام شده به محض ورود به سامانه معاملات، ثبت و به این ترتیب امکان تطبیق دادن واقعی آن با خواسته مشتری فراهم می شود.

البته در حال حاضر در سامانه معاملات بر خط سهام (Online Trading) این امکان برای یک مقطع کوتاه مدت وجود دارد که تکمیل و توسعه آن با راه اندازی سامانه ای که گفته شد مهیا و به این ترتیب از وقوع برخی اشتباهات سهوی و یا تخلفات احتمالی جلوگیری می شود.

بورس نیوز؛ برگردیم به معرفی کارکردهای شرکت های سپرده گذاری در دنیا و تشابه آنها با سمات.

پس از ثبت یا رجیستری اوراق بهادار، تسویه پایاپای نیز به عنوان کارکرد دوم سمات شناخته می شود. بد نیست به این مورد اشاره شود که در دنیا، کلیه اتاق های پایاپای، نهاد رجیستر یا ثبت کننده در تمامی بازارهای اوراق بهادار یک مرجع است زیرا اعتقاد بر این است که تعدد این مراکز، دیتا یا داده های اطلاعاتی را با نقصان مواجه می کند. در بورس آمریکا، شرکتی تحت عنوان DTCC وجود دارد که پنج شرکت هلدینگ بزرگ تسویه و پایاپای اوراق بهادار از زیر مجموعه های آن به حساب می آیند.

ولی در عین حال نهاد های رجیستر یا ثبت کننده اطلاعات نقل و انتقال اوراق بهادار در یک واحد مستقل متمرکز بوده و از طریق یک هسته مرکزی هدایت می شوند.به یاد داشته باشید تقویت سیستم های نظارتی همچون سمپا و سیستم های کنترلی مثل میزان سهامداری بانک ها یا سهام شناوری آزاد باید از منبعی تغذیه شوند که تامین آن برعهده رجیستر به عنوان گزارش گر می باشد.

در بازار سرمایه کشور اما کارکرد تسویه پایاپای مشتمل بر تسویه منابع مالی((clearing و تسویه اوراق بهادار) settlement) وبه معنای خالص سازی حساب در مورد پول و دارایی می باشد.

و درنهایت مدیرت ریسک به عنوان کارکرد سوم مطرح می شود که در بازار قرارداد های آتی، فیوچرزوآپشن و یا هر نوع ابزار مشتقه دیگری ،موضوع مدیریت ریسک آن از جمله مارجین گیری، وثیقه گیری و محاسبه میزان دقیق آنها بر عهده اتاق پایاپای سمات است.

بورس نیوز؛ در صحبت های شما ،به طراحی سامانه جدیدی اشاره شد.با توجه به حرکت روزافزون بازار سرمایه کشور به سمت حرفه ای شدن، سمات چه کمکی می تواند به هموارتر شدن این مسیر نماید؟

سمات به عنوان امین ذینفعان بازار سرمایه اعم از سرمایه گذارن ،ناشران و کارگزاران بر مبنای ریسک در بحث رجیستری اطلاعات،دو نقش کنترلی و نظارتی را هدف گذاری کرده و بر این اساس با تعریف الکترونیکی خدمات سهامداری خود،ارایه سیستم های کنترلی مختلفی را به مشتریان برنامه ریزی کرده است.

یکی از این سیستم ها،سامانه اطلاع رسانی خریدو فروش توسط کارگزار به مشتری یا sms service می باشد که مشابه خدمات برخی بانک ها یا بن کارت ها که تراکنش های صورت گرفته در نقل و انتقال وجوه را از طریق تلفن همراه به مشتریان اطلاع می دهند،این سامانه نیز اطلاعات خرید و فروش های روزانه سهامداران را از طریق پیامک به تلفن همراه آنها ارسال می کند.

بورس نیوز؛ از سازو کار این سیستم و راه اندازی تکمیلی آن صحبت کنید.هزینه این خدمات برای مشتریان به چه صورتی است؟

همانطور که گفته شد هر لحظه که سهامی از سوی هر کارگزاری برای مشتری خریداری یا فروخته می شود ،این سامانه بطور اتوماتیک از طریق تلفن همراه سهامدار اطلاعات نقل و انتقال سهام را نمایش می دهد.هزینه بسیار محدودی نیز برای آن در نظر گرفته شده که با افشاء آن در اعلامیه صورت حساب مشتری ،طی فرآیند پایاپای معاملات کسر می شود.

استفاده از این خدمات نیز به کسب رضایت مشتریان از طریق ثبت نام اینترنتی و اعلام شماره تلفن همراه به این سامانه نیاز داشته و در پایان تابستان 91 نیز بهربرداری از آن آغاز می شود.

بورس نیوز؛ در حال حاضر در سمات سامانه های ناشناخته ای برای سهامداران وجود دارد که برخی از آنها حتی مدت ها است به صورت ناقص عمل می کنند.دلیل آن چیست؟

بله.در حال حاضر سمات میزبان دو سامانه IPS وIGS در پایگاه اینترنتی خود بوده که در سامانه IPS کاربر با دریافت یک کد رهگیری و رمز عبور،امکان دریافت اطلاعات سبد داراییهای خود از طریق فضای مجازی را میسر می کند که این امکان در حال حاضر به لحاظ اطلاع رسانی یک روز عقب تر از بازار عمل می کند.

در مورد سامانه IGS نیز که جمع آوری اطلاعات سهامداران را بر عهده دارد،همچنان مراحل تکمیلی آن ادامه داشته که به هر حال راه اندازی نهایی آن به همکاری و جدیت سهامداران در ارایه اطلاعات مورد نیاز بستگی خواهد داشت.

جالب آنکه در صورت تکمیل احراز هویت مشتریان و جمع آوری اطلاعاتی همچون شماره تلفن همراه،نشانی پستی و غیره،با یک کد رهگیری و روز ورود به این سامانه استفاده از امکاناتی همچون اطلاع رسانی ناشر به سهامداران در موقعیت های مختلف وجود خواهد داشت.

بورس نیوز؛ با این توصیف کیفیت ارایه خدمات سهامداری با کفیت دوچندانی ارایه می شود.

همین طور است.بد نیست بدانید در حال حاضر طرحی برای ارایه بهتر خدمات سهامداری به مشتریان دنبال می شود که از طریق شعب بانک ملت یا ادارات پست کشور فرآیند احراز هویت و یا توثیق و توقیف سهام بدون نیاز به حضور سهامدار در سمات امکان پذیر باشد.

در این عملیات ،ادارات پشت کشور با ارایه یک دفترچه راهنما و دو پاکت ویژه ارسال مدارک و عودت آنها به مشتری ،این امکان را برای آن دسته از سهامداران که دسترسی به اینترنت ندارند ،فراهم آورده تا از خدمات شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه بهره مند شوند.

بانک ملت نیز تحت عنوان طرح پیشخوان بورس ،ارایه بخشی از خدمات پس از معاملات سهام را با همکاری سمات بر عهده گرفته که با توجه به رسمیت احراز هویت مشتریان از طریق شعب این بانک و ارسال الکترونیکی این اطلاعات به سمات،دیگر به مراجعه حضوری سهامداران به این شرکت نیازی نخواهد بود.

بورس نیوز؛ آیا می توان باتعریف یک کارت الکترونیک ،امکان ارایه کلیه امور خدمات سهامداری از طریق فضای دیجیتال ومشابه کارت های سوخت و یا دستگاههای خود پرداز بانک ها را بوجود آورد؟

ایده ارایه کارت خدمات سهامداری در حالی چندین بار مطرح شده که با توجه به ماشینی نبودن روابط سهامدار در مواجهه با ناشر،کارگزار ویا سایر نهاد های مالی ،قابل تعریف و بهره برداری نیست.

این در حالی است که بهره برداری از کارت های مغناطیسی و هوشمند با یکسری داده های اطلاعاتی فردی و کلی براحتی میسر می شود اما در بازار سهام نگهداری داده های اطلاعاتی در کارت سهامداری به دلیل هزینه بر بودن مادی و انسانی آن و نیز از جنبه مسایل امنیتی مقرون به صرفه نیست.

چنانچه استقرار تنها یک ابزار احراز هویت برای ناشران ،سهامداران و کارگزاران مورد نظر باشد ،می توان با ارایه یک کد رهگیری و رمز ورود ،آنرا منترل و هدایت کرداما برای ارایه خدمات ،همانند بانک ها حداقل برای یک بار هم که شده مشتری برای احراز هویت با ید به به سمات مراجعه کند.

البته این مراجعه همانطور که گفته شد از طرق مختلف از جمله مراجعه حضوری ،ادارات پست،بانک ملت و یا دفاتر ثبت اسناد رسمی امکان پذیر می باشد.

بورس نیوز؛ سمات برای نهاد های مالی بزرگ از جمله شرکت های کارگزاری و ناشران اوراق بهادار هم برنامه اندیشده است؟

بله.طرح پورتال یا SSO،درگاهی اینترنتی برای این اشخاص بوده که به اصطلاح به عنوان ذینفعان کثیر المراجعه در نظر گرفته می شوند.با راه اندازی تکمیلی آن نیز امکان دانلود و جستجوی اطلاعاتی همچون اسناد تسویه پایاپای ،برگه های تسویه،اعلامیه مشتری و یا حتی اطلاعات سهامداران سایر زیز مجموعه های شرکت مادر فراهم خواهد شد.

بورس نیوز؛ در بخش تسویه معاملات نیز آیا فعالیتی صورت گرفته است؟

راه اندازی نرم افزار NET CLEAR در ابتدای امسال پاسخ سوال شما است.

این نرم افزار علاوه بر تسویه پایاپای معاملات،سامانه گزارش گیری غیر کاغذی گزارشات نیز می باشد که کاملاً بومی بوده و عهده دار بیش از 30 در صد عملیات سامانه پس از معاملات(POST TRADE)است.

با بهره برداری از این سامانه در مرداد ماه امسال یکی از آرزوهای بازار سرمایه مبنی بر تسویه یکپارچه فرایند تسویه و پایاپای دو بازار بورس و فرابورس برآورده و از نگرانی کارگزاران در مورد گردش وجوه کاسته شد.

این نرم افزار در حال حاضر به حدی ارتقاء یافته که در صورت انتشار هر نوع اوراق استانداردی از جمله اوراق سلف نفتی در هفته های آتی ، از طریق سامانه زیر مجموعه آن تحت عنوان MCNC عملیات تسویه این اوراق انجام می شود.

بورس نیوز؛ بخش عمده ای از سهامداران هنوز به فرآیند طولانی ثبت افزایش سرمایه و سپرده کردن حق تقدم سهام از سوی سمات، انتقاد می کنند. برای رفع این مشکل چه راهکاری اندیشیده شده است؟

سمات در فرآیند افزایش سرمایه شرکت ها در مرحله نهایی ثبت آن دخیل است بطوریکه وقتی ناشر اطلاعات حق تقدم های استفاده شده و پاره سهام را به سازمان بورس و اوراق بهادار ارسال می کند، تاییدیه آن به سمات فرستاده و در آخرین گام، ادغام سرمایه اصلی شرکت مورد نظر در افزایش سرمایه جدید صورت می پذیرد.

مطابق با قانون بازار سرمایه، پذیره نویسی سهام در افزایش سرمایه باید طی 60 روز کاری صورت گیرد. از طرفی قانون تجارت بر ارسال گواهینامه های حق تقدم سهام به هریک از سهامداران از طریق پست سفارشی تاکید نموده است. مجموعه این روند گاهی اوقات باعث می شود در جمع آوری

گواهینامه های حق تقدم و تطبیق وجوهی که بابت فروش حق تقدم ها ، جمع آوری شده با فیش واریزی سهامداران ،بسیار وقت گیر و زمان بر شود.

از سویی دیگر در مرحله نهایی ثبت، بخشی از افزایش سرمایه هایی که تحت عنوان حق تقدم فروش رفته ثبت گردیده نیاز به تکمیل یکسرسی فرم ها از سوی شرکت و ناشر داشته که کار را کمی طولانی تر می کند.

جالب آنکه عمده شرکت های بورسی نسبت به عدم سپرده شدن آن بخش از افزایش سرمایه خود از محل فروش حق تقدم سهام و قابل معامله نبودن آنها رغبت بیشتری نشان می دهند.چراکه معتقدند با توجه به اضافه شدن یکسری سهامدار جدید نیاز به شناسایی و تعامل برای شناخت بهتر آنها وجود دارد.

با این همه سمات با پیشنهاد سامانه IGS به ناشران بورسی،تلاش می کند با حذف مراحلی همچون فرم ناشرین برای ثبت افزایش سرمایه،زمان فرایند ثبت سهامی که از بابت افزایش سرمایه شرکت بیشتر شده را کوتاهتر و به این ترتیب از کاهش نقد شوندگی سهام جلو گیری کند.

البته تا زمانی که قانون تجارت فعلی اصلاح نشود ،کندی در فرآیند افزایش سرمایه بدیهی است.

بورس نیوز؛ در خصوص طرح "سمات بانک"نیز کمی توضیح دهید.

این طرح جامع با ماهیت یک بانک ،در حوزه تسویه و پایاپای اوراق بهادار خدمات خود را ارایه و هدف از تعریف آن حفظ منافع وجوه در گردش بازار سرمایه به نفع فعالان و ذینفعان این بازار است.

افزایش ضریب اعتماد پذیری در ارایه تسهیلات کارگزاران ،بهینه سازی منابع،ارایه تضامین در معاملات عمده،تخصیص وام به کارگزاران و ناشران اوراق بهادار و مرجعی حقوقی در مواجهه با نظام بانکی کشور از ثمرات این بانک خواهد بود.

بورس نیوز؛ برای تسهیل امور سرمایه گذاران خارجی در بازار سرمایه؛ سمات چه امکاناتی را فراهم کرده است؟

برای این دسته از سرمایه گذاران پس از احراز هویت از سوی سازمان بورس و دریافت شناسه ملی از وزارت اطلاعات ،بلافاصله کد سهامدارای صادر و ثبت می شود.در عین حال تسهیلات ویژه ای برای این سرمایه گذاران بویژه ایرانیان خارج از کشور دیده شده است.

بورس نیوز؛ سخن پایانی این گفتگو راجع به اهداف مدیریتی شما در طول سال های آینده است. اگر نکته ای در این زمینه وجود دارد ،بفرمایید.

برای بررسی اهداف و دورنمای حوزه مدیریت سمات نیاز به یک جلسه تخصصی و مفصلی است که از حوصله این گفتگو خارج است اما می توان گفت با توجه به توسعه روز افزون بازار سرمایه در ابعاد ابزاری و بازاری،سمات تلاش می کند همگام با سایر بخش های بازار سرمایه و حتی جلوتر از آن،سامانه های پس از معاملات را تعریف و مستقر نماید.کما اینکه در خصوص بورس انرژی هم اینک ما مشغول مطالعه سامانه های مورد نیاز و امکان سنجی برای تهیه آن هستیم.

بنابر این با تکیه به توان و تخصص داخلی ،نرم افزار های مورد نیاز برای هر نوع اوراق بهادار استانداردی طراحی و به کار گیری می شوند.

باید گفت سمات یا CDS به عنوان پلتفرم بازار سرمایه ،نقشی اساسی در توسعه این بازار داشته بطوریکه بدون طراحی فرایند پس از معاملات سهام هیچ ابزار یا نهاد جدیدی گسترش و قوام نمی یابد.

گفت و گو از رضا امامی