مواضع 1+5 در مذاکرات فردا چیست؟

"محمدفرهاد کلینی" در گفتگو با شفاف در خصوص هدف اصلی غرب در مذاکره با ایران اظهار داشت: مذاکره‌های بین ایران و (۱+۵) از یک ماهیت صرفاً دوجانبه پیروی نمی‌کند، بلکه بین ایران و کشورهای گوناگون، از جمله اعضای شورای امنیت و هم‌چنین کشورهای مهم اروپایی، برگزار می‌شود. از این جنبه می‌توان گفت طبیعتاً هر دستور کاری که بخواهد صورت بپذیرد صرفاً در نگاه کشورهای غربی خلاصه نمی‌شود، بلکه باید نقطه‌ نظرات کشورهای روسیه و چین هم در نظر گرفته شود و بر اساس یک جمع جبری از محتوای مواضع اعضای (۱+۵) یک دستور کار تعریف شود.

وی افزود: آنچه امروز مشاهده می‌شود به صورت خاص در چارچوب موضوع هسته‌ای خلاصه می‌گردد، ولی با توجه به پیوستگی موضوعات وتحولات منطقه ای ، طبیعتاً طرفین در این چارچوب فرصت‌هایی برای تبادل نظر و اعمال مواضع خود در رابطه با موضوعات حساس و مرتبط با موضوع هسته‌ای را هم در دستور کار خود خواهند داشت. بنابراین به نظر می‌رسد تمرکز کشورهای غربی بیش‌تر بر موضوع هسته‌ای خواهد بود و تلاش خواهند کرد تا با توجه به تغییر مختصات جدید کیفی و کمّی ایران در موضوع هسته‌ای، مواضع و اهداف خودشان را سامان دهند.

این کارشناس ارشد مسائل بین الملل به پیشرفت های ایرانی در این مسیر اشاره و خاطرنشان کرد: در طی این مدت ایران موفق شده است که میله‌گذاری سوخت راکتور هسته‌ای تهران را انجام داده و از دیگر سو توانمندی خود را برای حرکت به سمت ساخت راکتورهای هسته‌ای مورد بررسی قرار دهد. 

کلینی افزود: طبق نظر مقام‌های فنی این موضوع می‌تواند طی سالیان آینده میسر شود. از این جهت با توجه به پیشرفت‌های فنی ایران و هم‌چنین توانایی‌هایی که جمهوری اسلامی در تولید (H.E.U) یا تولید سوخت با غنای بالا از خود نشان داده و نیز با توجه به مذاکره‌هایی که در گذشته در «استانبول» و «ژنو» برگزار شده است، دستور مذاکره‌ها تغییر خواهد کرد زیرا روند تحولات فنی ایران چشم‌گیر بوده و او را بصورت جهشی در جایگاه دیگری قرار داده است و همزمان کشورهای غربی در طی این مدت، با وجود سیاست حداکثری در جهت تحریم، متوجه شدند که سیاستی که در چارچوب مهار رفتار هسته‌ای ایران در حوزه‌ی صلح آمیز اتخاذ کرده بودند، نا کارآمد بوده است. 

وی پیش بینی کرد: از این رو در شرایط فعلی یک موقعیت استاندارد جدید قرار گرفته‌است و طرفین می توانند وضعیت موجود را مورد ارزیابی قرار دهند و با توجه به ابتکارهای نوینی که ممکن است مطرح شود، مسیرها و رویکردها به سمت یک نقطه‌ی تعادلی جدید رهنمون گردد.

این کارشناس ارشد مسائل استراتژیک تصریح کرد: در طی این مدت و با توجه به گزارش‌هایی که کارشناسان آژانس تهیه کرده‌اند، ایران نزدیک به ۱۱۰ کیلوگرم (H.E.U) تولید کرده است. از طرف دیگر، افزایش توانمندی ایران در ساخت سانتریفیوژها و هم‌چنین آرایش جدیدی که در حوزه‌ی صنعت هسته‌ای از خود بروز داده، عملاً بیانگر این است که یکی از عوامل تغییر مختصات، همین تغییر کمّی از بعد شدت تولید و میزان قدرت سانتریفیوژها در شرایط است. 

وی ادامه داد: به طور طبیعی جمهوری اسلامی ایران به هیچ عنوان حاضر نیست راجع به کیفیت سیاست‌های هسته‌ای خود در چارچوب حق تولید، بهره‌برداری و بهره‌وری صلح‌آمیز از موضوع هسته‌ای خود عقب‌نشینی کند، ولی در چارچوب برخی از تعریف‌ها و تعامل‌هایی که طرفین می‌توانند درباره‌ی آن‌ها توافق کنند، ممکن است مسیرهای جدیدی در چارچوب همکاری‌های تکنولوژیک و بانک سوخت در حوزه‌ی هسته‌ای دنبال نماید. به همین دلیل، تقریباً می‌توان گفت که ما به تدریج وارد یک شرایط پلکانی خواهیم شد و در صورتی که این شرایط با تضمین همراه باشد، می‌تواند نوید بخش برخی شرایط مثبت در تعامل‌های بین ایران و کشورهای غربی (۱+۵) باشد.

کلینی با بیان اینکه به نظر می‌رسد شرایطی که امروز می‌تواند در مذاکره‌ها به صورت مفید استفاده شود، ترکیبی از طرح گام ‌به ‌گام روسیه با توجه به پیشرفت مختصات فنی ایران و همچنین وجود اراده‌ای همراه با حسن نیت برای به وجود آوردن یک فضای تعامل‌ برانگیز است، بیان داشت: از طرف دیگر شاهد هستیم که خود سیاست‌مداران غربی و بعضاً کارشناسان و متخصصین هسته‌ای به این نتیجه‌ی بدیهی رسیده‌اند که قرار دادن ایران در گوشه‌ی رینگ، هیچ نتیجه‌ی مثبتی برای آن‌ها ندارد، بلکه باعث افزایش شکاف‌های سیاسی در نظام بین‌الملل می‌گردد. بنابراین می‌توان گفت موضوع هسته‌ای ایران به جای این که باعث ایجاد شکاف در حوزه‌ی تعامل‌های بین‌المللی شود، می‌تواند فرصتی باشد تا برخی تفاهم‌های منطقی و استاندارد شده و همراه با تضمین، شکل بگیرد. این موضوع منوط به آن است که مدیریت انعطاف در حوزه‌ی تصمیم‌ گیرندگان چگونه تعریف شود.

وی گفت: از این منظر مشاهده می‌کنیم سیاست‌هایی که بعضاً کشورهای (۱+۵) دنبال کرده‌اند از یک نسبت مساوی برخوردار نیست. ما شاهد آن هستیم که، کشورهای اروپایی از قبیل انگلستان و فرانسه شدت بیش‌تری به مواضع خود داده اند، در حالی که آلمان با وجود این که هم عضو (۱+۵) است و هم یک کشور مهم و اساسی در چارچوب حیات و انسجام اتحادیه‌ی اروپا به شمار می‌آید، چندان با مواضع تبلیغاتی و رسانه‌ای انگلستان و فرانسه همراه نبوده است؛ هر چند در این خصوص مواضعی را از خود بروز داده، ولی الزاماً از گونه‌ای هم‌پایی مساوی پیروی نکرده است. 

این کارشناس یادآور شد: از طرف دیگر، طی این مدت آمریکا در عمل نشان داده است که به دنبال ایجاد یک وضعیت جدید است و تلاش می‌کند بر اساس دیپلماسی، این نگاه را دنبال کند. علی‌رغم آن که برخی از رژیم‌های نامشروع در منطقه تلاش می‌کنند تا با موضع‌گیری‌های اغراق ‌آمیز و تولید تهدید و هیجان به نحوی مواضع کشورهای دیگر را در خصوص ایران تحت تأثیر قرار دهند. از این نظر طی این مدت اختلاف مواضع بین «تل‌آویو» و «واشنگتن» بیش از پیش پیرامون نسخه‌ی راه‌حل موضوع هسته‌ای ایران بروز پیدا کرده است.