دلایل تفاوت احساس مردم با آمارهای اعلامی
مقتدایی با نگاهی به تاریخچه انتشار آمار در ایران خاطرنشان کرد: از سال 1315 آمار در بانک ملی به عنوان بانکدار مرکزی تولید شده است و بعد از تاسیس بانك مركزي انتشار این آمارها را به عهده گرفت و آمارها را همواره تولید كرده است. این کار مهمی است که در بانک مرکزی از بدو تاسیس اتفاق افتاده است.
تفاوت احساس و آمار
او در پاسخ به این سوال که «خیلی از مردم اعتقاد دارند آن چيزي كه اعلام ميشود، با آن چيزي كه آنها در واقعیت احساس ميكنند متفاوت است. آيا در بانك مركزي روي اين تفاوت كار شده يا خیر؟» گفت: بايد ريشهايتر به اين مساله نگاه كرد. آيا عامه مردم در مورد عوامل يك بيماري مثل گراني؛ نظر مشتركي دارند؟ مقتدایی با ذکر مثالی در این باره افزود: عامه مردم گراني و تورم را احساس ميكنند و گرانی یک واقعیت جهانی است. غذا در کشورهای مختلف با افزایش قیمت زیاد مواجه شده است، اما اندازه این تغییر قیمت در کشور را با احساس نمیتوان بیان کرد. ضمن اینکه تاثیر تورم براي افراد مختلف بر اساس محاسبات بانک مرکزی يكسان نیست. مقتدایی خاطرنشان کرد: نرخ تورم کشور یک عدد واحد است که بر اساس استانداردهای بینالمللی محاسبه میشود. احساس گرانی و احساس تورم توسط مردم درک میشود، ولی اندازه نرخ تورم یک مقوله احساسی نیست و باید محاسبه شود و اندازهگیری یک پارامتر توسط احساس نادرست است و باید بر اساس مکانیزم علمی عمل اندازهگیری انجام شود.
تورم چگونه اندازهگیری میشود
این مقام مسوول در بانک مرکزی با اشاره به تفاوتهای آماری در اعلام نرخ تورم گفت: در تمام دنيا ممكن است مردم فكر كنند كه تورم اعلام شده از سوی مراجع رسمی با تورمي كه مردم احساس ميكنند، فرق داشته باشد، نه اينكه فقط در كشور ما این احساس وجود داشته باشد. بنابراین این طور نیست که تورمی که مردم احساس میکنند، تورم صحیح و تورمی که اعلام میشود، تورم اشتباهي باشد. وی اضافه کرد: نحوه محاسبه تورم يك اصول علمي دارد که براساس آن اصول تورم اندازهگیری میشود که اندازهگيري دقيقی است. در نتيجه نميشود گفت كه مردم یا خانوارها ممكن است احساسشان نسبت به تورم چيز ديگري باشد. اما میتوان گفت كه هم گراني و هم تورم را مردم احساس میکنند؛ چرا که در مواجهه با بازار و خرید مایحتاج کاملا محسوس است ولي اندازه تورم و نرخ تورم ماهيتا محاسبهكردني است و احساسكردني نيست.
نحوه محاسبه تورم
مدیر کل آمارهای اقتصادی بانک مرکزی در ادامه با اشاره به روشهای موجود برای محاسبه تورم افزود: تورم از دو قسمت تشكيل شده است. قسمت اول شامل وزنها براي سال پايه است و قسمت دوم شامل قيمتها براي همه ماهها، در سالهاي متفاوت است. مكانيزم آن به این گونه است که وزنها را براي سال پايه محاسبه ميكند. براي محاسبه وزنها، همه اقلام كالاها و خدماتي كه خانوارها مصرف ميكنند را در نظر میگیرند. هزينه خانوار توسط پرسشنامههاي بودجه خانوار، احصا ميشود. مقتدایی اضافه کرد: در ایران و اکثر کشورهای دنیا از طبقهبندیاي که يك طبقهبندي بينالمللي است، استفاده میشود. همه کالاها یا خدمات مصرفی مورد استفاده خانوار در 12 گروه اصلي چيده ميشود. حدودا هزار و 200 قلم كالا يا خدمتي كه خانوار مصرف كرده، هر کدام را در گروه خودش قرار میدهند.
وی افزود: محاسبه ماه به ماه ارزش سبد مورد استفاده خانوار و پس از آن محاسبه میانگین در دو سال متوالی و به دست آوردن نسبت این دو میانگین همان نرخ تورم در سال منتهی به ماه جاری است.
به گفته وی، در ایران مجموع اقلامی که در سبد کالاها و خدمات مصرفی از آنها عمل قیمتگیری انجام میشود 359 قلم است که این اقلام بر اساس یکسری معیارهای مشخص و علمی انتخاب میشوند تا قیمت آنها نماینده خوبی برای اقلام مورد نظر باشند.
وی افزود: در محاسبه نرخ تورم، گروههاي شاخص مشخص است. 12 گروه اصلي دارد و بايد براي هر 12 گروه اصلي، رقمهايش استخراج شده و قرار داده شود. عاقلانه نيست وقتي بانك مركزي به نرخ تورم نیاز دارد، خودش بيايد و يك قسمتي از شاخص را بردارد يا بگذارد. بنابراین وزنها همان وزن سال پايه تا سال پايه بعدي است.
آیا مسکن از تورم حذف شده است؟
مدیرکل آمارهای اقتصادی بانک مرکزی با اشاره به وجود شبهاتی در مورد «حذف شاخص قیمت مسکن در محاسبه نرخ تورم» افزود: مسكن همواره در شاخص قيمت مركزي حضور داشته و هيچ وقت هم حذف نشده است. هميشه هم به همین گونه بوده است؛ زیرا ماهیت مسکن به گونهای است که بايد مورد توجه قرار بگیرد.
مقتدایی اضافه کرد: در یکی از نسخههای گزارشهاي صندوق بینالمللی پول كه چند سال پيش منتشر شده بود، این مطلب مورد توجه قرار گرفته بود که در ايران از سيستم پيشرفته ارزش اجاري خانههاي شخصي استفاده ميشود و ارزش اجاري محاسبه شده و در شاخص اعمال میشود. او گفت: ما ارزش اجاري را به عنوان هزينهاي كه مالك نميپردازد برايش محاسبه ميكنيم؛ ولي ارزش ملك او را در شاخص بهاي كالاها و خدمات مصرفي (تورم) محاسبه نمیكنيم. به گفته وی، همه كشورهايي که آمار در آنها قدمت دارد، ارزش اجاري مسکن را محاسبه ميكنند. در ایران هم همواره ارزش اجاري محاسبه ميشود و چيزي كنار نرفته است كه مسكن محاسبه نشود. ارزش اجاري خانههاي شخصي براي خانههاي مالكنشين، اجاره براي مستاجرين محاسبه ميشود.
مقتدایی خاطرنشان کرد: محاسبات تغییرات کیفی و تبدیل کیفیتها به کمیت موضوعی است که در بانک مرکزی روی آن کار علمی و دقیق انجام شده است.
