کارگزاران زیر ذره بین
فرآیند بازرسی عملکرد کارگزاری ها
رییس اداره بازرسی کارگزاران سازمان بورس و اوراق بهادار با بیان مطلب فوق در گفتگو با خبرنگار بورس نیوز اظهار داشت: برای تحقق اهداف فوق، ماموریت "اداره بازرسی کارگزاران" نظارت و بازرسی از فعالیت شرکت های کارگزاری براساس دستورالعمل های مربوطه در زمینه فعالیت های سبدگردانی، مشاورپذیرش، مشاورعرضه، آتی سهام، آتی کالا، معاملات برخط، مشاور سرمایه گذاری و تعهد پذیره نویسی، همچنین بازرسی سرزده و نظام مند از شرکت های کارگزاری به منظور حصول اطمینان از اینکه کارگزاران شرایط لازم برای انواع فعالیت های مذکور را در مدت اعتبار مجوزهای فعالیت خود حفظ نمایند.
ابوالقاسم فرجی نیا افزود: نظارت بر اعتبار تایید صلاحیت اعضای هیات مدیره، نظارت بر شرکت های کارگزاری به منظور اطمینان از عدم فعالیت در زمینه هایی که مستلزم اخذ مجوز است بدون دریافت مجوز مربوطه یا پس از پایان اعتبار آن، بررسی صورت های مالی و گزارش های فعالیت شرکت های کارگزاری و اظهار نظر راجع به اینکه براساس صورت های مالی و گزارش های مذکور، فعالیت و ترکیب دارایی ها و درآمد شرکت های کارگزاری منطبق بر مقررات مصوب بوده است یا خیر، نظارت بر شرکت های کارگزاری از لحاظ تطبیق عملکرد آنها با مقررات، رتبه بندی آنها در مقاطع زمانی مشخص و پیشنهاد مقررات جدید یا پیشنهاد اصلاح مقررات قبلی می باشد.
وی در خصوص فعالیت های دیگر این اداره گفت: همچنین براساس دستورالعمل ثبت، نگهداری و گزارش دهی اسناد، مدارک و اطلاعات توسط اشخاص تحت نظارت، که در تاریخ 1390.02.24 به تصویب هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسیده است، شرکت های کارگزاری می بایست یک نسخه از اظهار نظر حسابرس و بازرس قانونی، صورت های مالی به همراه یادداشت های توضیحی آن، گزارش هیأت مدیره خود، گزارش توجیهی افزایش یا کاهش سرمایه، صورتجلسات خود، آگهی های خود در روزنامه رسمی، هرگونه تغییرات در اساسنامه، امیدنامه، سرمایه، مدیران، ارکان و نمایندگان هریک از مدیران و ارکانی که شخصیت حقوقی دارند، بلافاصله پس از تغییر با رعایت ترتیبات قانونی از جمله اخذ مجوزهای لازم تغییر ظرف مهلت مقرر به سازمان و بورس ها ارایه نمایند.
فرآیند رسیدگی به تخلفات کارگزاران
رییس اداره بازرسی کارگزاران در خصوص روند اجرایی این اداره در جلوگیری و مقابله با تخلفات شرکت های کارگزاری گفت: اصولاً سیاست سازمان و مجموعه نهادهای ناظر، پیشگیری از وقوع تخلفات توسط فعالین بازار است. در این راستا علاوه بر تدوین مقررات لازم و گسترده، نسبت به تشکیل و راه اندازی برخی از ابزارها نیز اقدام شده است.
ابزارهای جلوگیری از بروز تخلف
به عنوان مثال صندوق تضمین معاملات که به همت شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه راه اندازی گردید، بخش قابل توجهی از تأخیر در تسویه معاملات کارگزاران را کاهش داد. تهیه نرم افزار محاسبه میزان کسری وجوه به صورت روزانه توسط هر کارگزاری و اعلام هشدار در صورت نیاز نیز یکی دیگر از ابزارهای جلوگیری از تخلف است که مورد استفاده قرار می گیرد. دستورالعمل الزامات کفایت سرمایه که با هدف برقراری تناسب میان دارایی ها با بدهی ها و تعهدات نهادهای مالی و به منظور حمایت از حقوق سرمایه گذارانی که از خدمات آنها استفاده می کنند، نیز تنظیم شده است.
کاهش قابل توجه شکایات و تخلفات حوزه پذیرش مشتری
وی افزود: همچنین در جهت رعایت انصاف و عدالت بین سرمایه گذاران در بازار سرمایه، سازمان بورس با اقدام به تدوین و ابلاغ دستورالعمل معاملات برخط به کارگزاران نموده تا از این طریق مشتریان بدون مراجعه حضوری و مستمر به کارگزاری بتوانند نسبت به انجام معامله اقدام نمایند که این امر منجر به کاهش قابل توجه شکایات و حتی تخلفات در حوزه پذیرش مشتریان و رعایت نوبت و انجام معامله برای آنها شده است. بطور کلی به نظر می رسد که سازمان با تدوین و تهیه دستورالعمل های مورد نیاز در حوزه فعالیت بازار سرمایه و قانونمند کردن فعالیت آنها، از وقوع بخش عمدهای از تخلفات احتمالی در بازار جلوگیری کرده و بسترهای انجام تخلفات به حداقل ممکن رسیده است.
فرجی نیا همچنین اظهار داشت: علاوه بر موارد فوق سازمان می تواند به صورت ادواری یا در مواقع لزوم، مدارک و هرگونه مستندات اشخاص تحت نظارت از جمله شرکت های کارگزاری را با اهداف، اطمینان از تهیه و نگهداری اسناد، مدارک، گزارشها و دفاتر مالی مطابق قوانین و مقررات، اطمینان از انطباق عملکرد اشخاص تحت نظارت با قراردادهای منعقده و مقررات مربوطه، اطمینان از حفظ شرایط تعیین شده برای تأسیس و فعالیت اشخاص تحت نظارت، بررسی شکایات و اعتراضات رسیده از سوی مشتری یا افراد دیگر، بررسی تخلفات احتمالی اشخاص تحت نظارت، تهیه گزارش ها، اسناد و مدارک برای خود یا سایر مراجع ذیصلاح، مورد بازرسی قرار دهد یا ارایه اطلاعات، مدارک و گزارش هایی را از اشخاص تحت نظارت درخواست کند و در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا عدم رعایت مقررات مربوطه نسبت به صدور احکام انضباطی و اعمال مجازات اقدام نماید.
نحوه برخورد با متخلفین
در صورت احراز تخلف، مرجع رسیدگی کننده متناسب با یک یا چند مورد از تنبیهات زیر را می تواند در نظر بگیرد:
1. اخطار کتبی به اشخاص تحت نظارت بدون درج در پرونده؛
2. اخطار کتبی به اشخاص تحت نظارت با درج در پرونده؛
3. تعلیق فعالیت شعبه یا نمایندگی اشخاص تحت نظارت که تخلف از طریق آن صورت پذیرفته حداکثر تا یک سال؛
4. تعطیلی شعبه یا نمایندگی اشخاص تحت نظارت که تخلف از طریق آن صورت پذیرفته؛
5. محدود کردن حوزه فعالیت اشخاص تحت نظارت حداکثر تا یک سال؛
6. محرومیت از ارایه برخی خدمات یا فعالیت های حرفهای توسط اشخاص تحت نظارت حداکثر تا یک سال؛
7. تعلیق مجوز فعالیت اشخاص تحت نظارت برای مدت حداکثر تا یک سال؛
8. لغو مجوز فعالیت اشخاص تحت نظارت؛
9. جریمه نقدی اشخاص تحت نظارت مطابق آیین نامه ماده 14 قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید.
رییس اداره بازرسی کارگزاران افزود: در صورتی که تخلف ناشی از فعل یا ترک فعل مدیر یا مدیران یا دارندگان گواهینامه های حرفه ای اشخاص تحت نظارت باشد، مرجع رسیدگی می تواند علاوه بر تنبیهات ذکر شده، مدیر یا هر یک از دارندگان گواهینامه های حرفهای متخلف را حسب مورد به یکی از تنبیهات انضباطی زیر نیز محکوم کند.
1. اخطار کتبی بدون درج در پرونده؛
2. اخطار کتبی با درج در پرونده؛
3. سلب صلاحیت از ادامه تصدی سمت در اشخاص تحت نظارت مربوطه حداکثر تا دو سال؛
4. محرومیت از تصدی به مدیریت در تمام یا برخی از اشخاص تحت نظارت دیگر حداکثر تا دو سال؛
5. محرومیت از استفاده از گواهی نامه حرفهای صادره توسط سازمان حداکثر تا دو سال؛
6. جریمه نقدی مطابق آیین نامه ماده 14 قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید.
البته باید به این نکته اشاره کرد که اعمال تنبیهات اشاره شده در بالا مانع از مجازات هایی که در صورت ارتکاب جرم، در قوانین پیش بینی شده یا مانع از جبران خساراتی که در اثر ارتکاب تخلفات یا جرایم به مشتری یا سایر اشخاص وارد شده، نخواهد شد.
سرانجام کارگزاری راهبرد
وی در ادامه سخنان خود به تخلفات صورت گرفته در شرکت کارگزاری راهبرد سرمایه گذاری ایران سهام اشاره کرد و پیرامون احتمال لغو مجوز شرکت های کارگزاری متخلف دیگر تصریح کرد: با توجه به زیان انباشته بسیار بالای شرکت کارگزاری راهبرد و عدم افزایش سرمایه در مهلت مقرر علیرغم تاکیدات مکرر سازمان و با توجه به فرصت های اعطایی به منظور پیشگیری از گسترش دامنه تخلفات احتمالی، کلیه فعالیت های آن کارگزاری از تاریخ 1390.07.16 به حالت تعلیق درآمد و پرونده کارگزاری برای تصمیم گیری راجع به ادامه فعالیت یا لغو مجوز فعالیت به مرجع رسیدگی ارجاع گردید و پس از بررسی های متعدد پرونده، کارگزاری موظف گردید علاوه بر جبران زیان انباشته، ظرف مهلت مشخصی نسبت به اصلاح ترکیب سهامداری، اصلاح ترکیب هیأت مدیره و انتصاب مدیر عامل و استقرار سیستم کنترل داخلی مناسب به نحوی که از اجرای قوانین و مقررات اطمینان نسبی حاصل گردد، اقدام نماید.
پس از تأکیدات فراوان سازمان مبنی بر اجرای مفاد آرای صادره، مسئولین کارگزاری اخیراً نسبت به معرفی ترکیب سهامداری جدید به سازمان اقدام نموده اند که تأیید یا عدم تأیید آن در دست بررسی است.
سقف اعتباردهی کارگزاران
این مقام مسئول پیرامون ضوابط مربوط به اعطای اعتبار به مشتریان توسط شرکت های کارگزاری نیز گفت: در حال حاضر دستورالعمل یا ضابطه خاصی در خصوص انجام معاملات اعتباری و اعطای اعتبار به مشتریان توسط کارگزاران، به صورت رسمی و مکتوب ابلاغ نشده است. لیکن پیش نویس اولیه دستورالعمل مزبور در سازمان تهیه و برای کسب تکلیف به کمیته فقهی سازمان ارسال شده است که یکی از مهمترین برنامه های این اداره پیگیری تصویب و ابلاغ آن و قانونمند کردن اعتبارات اعطایی به مشتریان و نیز میزان تسهیلاتی است که یک شرکت کارگزاری می تواند دریافت نماید.
به عبارت دیگر یکی از اهداف مهم این اداره این است که مشخص نماید یک شرکت کارگزاری با توجه به میزان سرمایه ثبت شده و پرداخت شده ، پشتوانه مالی و سرمایه گذاری و منابع مالی که در اختیار دارد حداکثر تا چه اندازه ای می تواند تسهیلات دریافت نماید و از طرفی این تسهیلات دریافتی بر چه اساس و رویه ای به مشتریان تخصیص پیدا کند.
البته بخشی از سازوکار انجام معاملات اعتباری شامل نرم افزار مسدود کردن سهام خریداری شده به صورت اعتباری توسط کارگزار اعتبار دهنده، به همت شرکت سپرده گذاری اوراق بهادار و تسویه وجوه تهیه و راه اندازی شده است که با به کارگیری سامانه مذکور از فروش سهام توسط مشتریانی که اعتباری خرید کرده اند تا قبل از تسویه و یا کسب اجازه از کارگزار اعتبار دهنده مقدور نخواهد بود.
وی افزود: در هر صورت مسئولیت اعطای اعتبار به مشتریان به طور کامل بر عهده خود کارگزار بوده و در صورت مشاهده تخلف یا ارایه شکایتی در این خصوص موضوع در مراجع رسیدگی قابل رسیدگی است. نکته قابل توجه دیگر این که کلیه کارگزاران در فرآیند دریافت و اعطای اعتبار می بایست نسبت های مندرج در دستورالعمل الزامات کفایت سرمایه را در هر لحظه رعایت نموده و از سقف های مشخص شده در آن تجاوز ننمایند.
لزوم رعایت سقف 25 درصدی
رییس اداره بازرسی کارگزاران در خصوص حداکثر تخفیفی که کارگزاران در انجام معاملات با حجم بالا به مشتریان ارایه می نمایند و سقف در نظر گرفته شده برای ارایه تخفیف در معاملات از سوی کارگزاران گفت: براساس ماده 3 ضوابط بازاريابي و تخفيفات اعضاء كانون كارگزاران بورس و اوراق بهادار در بورس ها و فرابورس و به منظور جلوگیری از هرگونه رقابت منفی در بین کارگزاران، اعطاي هرگونه تخفيف توسط کارگزاری به مشتريان ممنوع گردید مگر در مواردی که هيأت مديره كانون براي برخي از كالاها و اوراق بهادار يا گروه كالاها و اوراق بهادار يا برخي از مشتريان يا گروهي از مشتريان، سقف مجاز تخفيفي كه حداكثر 25 درصد است، را تصويب و اعلام نموده باشد.
روند پذیرش شرکت های کارگزاری در بورس
فرجی نیا در خصوص پذیرش شرکت های کارگزاری در بورس ها و اینکه آیا برای سال های آینده الزامی جهت حضور شرکت های کارگزاری در بازار سهام در نظر گرفته شده است یا خیر؟، گفت: با توجه به اینکه براساس مقررات موجود، ترکیب سهامداران شرکت های کارگزاری بایستی به تایید سازمان برسد و پذیرش شرکت ها در هر یک از بورس ها نیز نیاز به احراز شرایط خاصی است، لذا موضوع مزبور در حال حاضر در دستور کار سازمان قرار ندارد.
رتبه بندی ها
رییس اداره بازرسی کارگزاران در ارتباط با نحوه رتبه بندی کارگزارن نیز اظهار کرد: براساس دستورالعمل رتبه بندی کارگزاران در بورس اوراق بهادار و بورس کالای ایران مصوب هیأت مدیره سازمان شرکت های کارگزاری می بایست به منظور ارزیابی و تعیین رتبه های مختلف طبق معیارهای مختلف دستورالعمل، رتبه بندی گردند.
رتبه بندی کارگزاران در حال حاضر در دو حوزه بورس اوراق بهادار و بورس کالا، در مقاطعی مشخص به عنوان مثال سالانه یا هر دو سال یکبار توسط این اداره و با کمک مدیریت های امور اعضای بورس ها و فرابورس صورت می گیرد. دوره زمانی رتبه بندی نیز از انتهای دوره رتبه بندی قبل تا پایان مدت تعیین شده خواهد بود. برای انجام رتبه بندی، فرم هایی مشخص در قالب نرم افزار Excel، توسط این اداره تهیه و برخی از اطلاعات دستورالعمل در آن درج و فرمول نویسی شده است که هنگام شروع رتبه بندی، فرم های مزبور به صورت رسمی و از طریق اتوماسیون به کلیه کارگزاران ارسال می گردد که پس از تکمیل آنها ظرف مهلت مقرر، فرم های تکمیل شده که ممهور به مهر و امضای کارگزاری است، جمع آوری می گردد.
وی در خاتمه سخنان خود افزود: پس از اخذ فرم های تکمیل شده، جهت راستی آزمایی اطلاعات درج شده در آنها، بررسی های لازم توسط کارشناسان این اداره صورت خواهد گرفت. بررسی ها شامل کنترل اصل مدارک و مستندات اطلاعات درج شده و یا استعلام از واحدهای ذیصلاح خواهد بود.
همچنین مدیریت امور اعضای بورس ها نیز همزمان اقدام به بررسی برخی از معیارها به صورت حضور فیزیکی در دفاتر کاگزاری ها نماید. پس از بررسی ها و محاسبات صورت گرفته، نتایج رتبه بندی شرکت های کارگزاری در بورس اوراق بهادار تهران و بورس کالای ایران برای دوره زمانی مربوطه به تفکیک هر معیار و نیز رتبه ای که کسب شده به کلیه کارگزاران اعلام می گردد.
