خصوصی سازی و سرمایه‌گذاری خارجی

دكتر عبده تبريزي

بنابر گزارش بورس نيوز؛مهمترین دلیل عدم استقبال عامه سرمایه‌گذاران از سرمایه‌گذاری‌هایی مانند فولاد مبارکه و ایرالکو این است که با 5 درصد مدیریت به بخش خصوصی منتقل نمی‌شود. اگر بخش خصوصی یک هزار و 200 میلیارد تومان هزینه کند و نقشی در اداره شرکت نداشته باشد و نتواند سرمایه خود را مدیریت کند به چه کسی می‌تواند برای کسب سود امید داشت.

در این شرایط بخش خصوصی بر اساس کدام منطق باید برای خرید سهام قدم جلو گذارد. وقتی 40 درصد در اختیار سهام عدالت باشد و 20 درصد در اختیار دولت یعنی عملاً مدیریت از دولت خارج می‌شود. در این حالت چرا سرمایه گذار بزرگ باید پولی بدهد که روی آن کنترل ندارد.

مهمترین دلیل عدم استقبال از این واگذاری‌ها نیز به چنین موضوعی باز می‌گردد. دولت طبق برآوردی که انجام داده است در مرحله اول واگذاری‌ها حداقل 200 میلیارد دلار سرمایه قابل واگذاری دارد. اما بخش خصوصی ایران به دلیل اقتصاد دولتی که حتی پیش از انقلاب نیز به آن دچار بوده، نقدینگی لازم را برای چنین خریدهایی ندارد.

البته بگذریم از اینکه آنهایی که نقدینگی دارند نیز تحت تأثیر فضای پررسیک جاری سرمایه‌های خود را به کشورهای شیخ‌نشین حاشیه خلیج فارس انتقال داده‌اند. در این شرایط برای جذب چنین حجمی از دارایی‌های دولتی لازم است سرمایه‌گذاری خارجی مورد استقاده قرار گیرد.

بدین منظور فضای سرمایه‌گذاری امن‌تری باید فراهم شود تا سرمایه‌گذار خارجی برای سرمایه‌گذاری احساس امنیت کند و به ایران وارد شود. اگر خود را در کوچه بن‌بست قرار دهیم ناگزیر از چنین اتفاقی فرصت حرکت را از دست خواهیم داد و در همان کوچه بن‌بست باقی می‌مانیم.سرمایه‌گذار خارجی به قدر کافی وجود دارد.

بنابراین دلیلی ندارد از سرمایه خارجی برای خصوصی سازی خود را محروم کنیم. این تنها مشکل نیست چرا که بحث‌های دیگری هم وجود دارد که باید به آنها توجه شود. در ایران هنوز توقع می‌رود که رئیس سازمان خصوصی سازی و رئیس بورس تنها به خصوصی سازی بپردازند و بورس را خصوصی کنند.

کار تخصصی این دو نهاد البته این فعالیت‌ها نیست. اقدام ضروری برای اجرای این کار تشکیل شرکت‌های تأمین سرمایه است. تشکیل این شرکت‌ها به جذب سرمایه‌های بزرگ کمک خواهد کرد. اما متأسفانه ایران تنها کشور دنیاست که خصوصی‌سازی را بدون تشکیل شرکت‌های تأمین سرمایه انجام می‌دهد. این موضوع هم از نکات مهم است که باید به آن توجه شود.

اکنون بدون حضور چنین ساختارهایی امکان خصوصی‌سازی از راه صحیح و مفید وجود ندارد. خصوصی سازی در این ساختار محدود به این می‌شود که شرکت‌های دولتی، بنیادها و نهادهای مشابه به عنوان واگذاری و خصوصی‌سازی واگذار شوند و بخش خصوصی نیز درگیر این فرآیند شود. بدیهی است همان‌طور که مدیریت سهام عدالت دولتی مانده مدیریت این نهاد نیز دولتی خواهد بود.